Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Typologie(ën)
herenhuis
Ontwerper(s)
Juridisch statuut
Beschermd sinds 22 december 1951
Stijlen
Neoclassicisme
Inventaris(sen)
- Urgentie-inventaris van het bouwkundig erfgoed van de Brusselse agglomeratie (Sint-Lukasarchief 1979)
- Permanente actualisatie van de inventaris van het Bouwkundig Erfgoed (DPC-DCE)
- Bouwen door de eeuwen heen in Brussel. Stad Brussel (1989-1993)
Dit (deze) goed(eren) bezit(ten) de volgende waarde(n)
- Archeologisch Naast de archeologische vindplaatsen, gaat het ook om overblijfselen, fragmentarische elementen of betekenisvolle sporen van oudere gebouwen die in een onroerend goed bewaard zijn gebleven en zodoende getuigenissen zijn van bouwkundige activiteiten door de mens. De belangstelling gaat dan meestal uit naar de overblijfselen zelf. De selectie van het onroerend goed (gebouw of fragment) is gemotiveerd als een omhulsel van die fragmenten, die waardevolle informatie verschaffen over de bouwevolutie en -geschiedenis van het goed. Voorbeelden zijn constructieve elementen in kelders, kelders die oudere elementen bevatten (bv. kelders van de abdij van Koudenberg of de kapel van Nassau), originele dakspanten, resten van middeleeuwse muuropstanden enz.
- Artistiek Het ontwerp van een onroerend goed (gebouw) door een gerenommeerde kunstenaar (architect) kan maar zeer zelden als criterium worden beschouwd. Om het belang van de selectie van dit onroerend goed te beoordelen, en de plaats dat het inneemt in het oeuvre van een kunstenaar (architect), is dit een criterium dat moet worden afgewogen met de architectonische kwaliteit (compositie en interne structuur), de uitvoering (materialen, technische beheersing), de plaats in de architectuurgeschiedenis dewelke een getuigenis zijn van een fase of aspect van landschapsarchitectuur of de bouwkunst in het verleden. Zodoende gelden koppelingen naar volgende criteria: zeldzaamheid (typologie, stijl, materiaalgebruik, bronnen), representativiteit (idem), authenticiteit (idem + de kwaliteit van de uitvoering) en integriteit (bewaringstoestand, oorspronkelijke elementen)). Een goed bevat ook artistieke waarde als het kunstwerken omvat (beeldhouwwerken, reliëfs ontworpen voor het goed, enz.) of decoratieve elementen uit de oorspronkelijke bouwperiode of met bijzondere kwaliteit (gesigneerd glasramen, sgraffito, lichtbeuk, enz.).
- Esthetisch Historisch gezien werd die waarde aangewend om waardevolle groene ruimten en natuurlijke of halfnatuurlijke gebieden aan te duiden. De waarde kan ook gelden voor grote gehelen van gebouwen in een stedelijk gebied, met of zonder natuurlijke elementen, of monumenten die het stadslandschap markeren. Een afweging met andere waarden dringt zich tevens op: de artistieke, de landschappelijke (integratie van het werk in het stedelijk landschap, oriëntatiepunten in de stad) en de stedenbouwkundige waarde (spontane of rationele stedelijke gehelen). De volgende selectiecriteria worden er eveneens aan gekoppeld: de ensemblewaarde en de contextuele waarde.
- Historisch Het onroerend goed heeft een historische waarde : - als het getuigt van een bijzondere periode in de geschiedenis van de streek of de gemeente; - of als getuigenis van een periode en/of een zeldzame ontwikkeling van een periode (bv. tuinstad die representatief is voor een bouwwijze die werd toegepast in het kader van de grote bouwcampagnes na de Tweede Wereldoorlog; dorpskernen die de eerste gegroepeerde bouwwerken van de gemeenten van de tweede ring illustreren; de Hallepoort als overblijfsel van de tweede omwalling; - of als getuigenis van een bepaalde stedelijke (en/of landschappelijke) ontwikkeling van de stad (bv. gebouwen aan de centrale lanen of in de Leopoldswijk); - of wanneer het een band vertoont met een belangrijke historische figuur – met inbegrip van persoonlijke huizen van architecten en kunstenaarsateliers (bv. het geboortehuis van Constantin Meunier, het huis van Magritte); - of in verband kan worden gebracht met een belangrijke historische gebeurtenis (bv. huizen van de wederopbouw na het bombardement van 1695, de Congreskolom); - of een typologische representativiteit vertoont die kenmerkend is voor een commerciële of culturele beroepsactiviteit (bv. kerken, bioscopen, industriële architectuur, apotheken); - of als het representatief is van het oeuvre van een belangrijke architect in de architectuurgeschiedenis op internationaal, nationaal, regionaal of lokaal niveau (dit betreft zowel befaamde architecten als V. Horta, V. Bourgeois, M. Polak als secundaire architecten, die lokaal verbonden worden aan een gemeente zoals Fernand Lefever in Koekelberg of Emile Hoebeke in Sint-Agatha-Berchem).
- Stedenbouwkundig Sommige bouwkundige goederen of landschappen hebben in het verleden een prominente rol gespeeld in de planmatige inrichting van de bebouwde ruimte en de stedelijke ruimte. Meestal bepalen zij andere stedenbouwkundige (plan)vormen zodat er zich een wisselwerking voortdoet tussen bebouwde en niet-bebouwde (of open) ruimte. Die inrichting omvat ook de samenhang tussen verschillende schaalniveaus. Een onroerend goed heeft stedenbouwkundige waarde wanneer het daarin een rol speelt, bijvoorbeeld : - hoekgebouwen; - coherente pleinen of homogene huizenrijen (gevels die een ensemble vormen van dezelfde stijl, periode en volume); - tuinwijken, - deskundig ingeplante torens (hoogbouw) en hun relatie tot hun onmiddellijke kwaliteitsvolle omgeving die coherent kan zijn, maar ook contrastrijk, - relicten van stedenbouwkundige concepten en hoe die architecturaal (en typologisch) zijn of werden ingevuld, zoals bijvoorbeeld de nog bewaarde eclectische stadspaleizen en/of herenhuizen in de Leopoldswijk.
Onderzoek en redactie
2016
id
Urban : 30524
Beschrijving
Hoekpaviljoen
opgericht door de abdij van Grimbergen, op het van de regering aangekochte
terrein met Hertogelijke Kapel en twee aanleunende huizen en een gedeelte van
de Isabellastraat (cf. straatinleiding), bekrachtigd door de keizerlijke
patentbrief van 19.06.1776. Bouw van het herenhuis in hetzelfde jaar aangevat,
volgens bouwvoorschriften met drie gevels respectievelijk aan Koningsplein, Koningsstraat
en - met aansluitende noordelijke balustrademuur - uitziend op de Warande.
Naderhand gesplitst: voornamelijk door particulieren bewoond of als handelszaak
uitgebaat, cf. het hoekpand nr. 2-4 naar oude zichten ca. 1830 Café de l’Amitié, ca. 1840-1845
boekhandel C. Muquardt. De belangrijkste wijzigingen werden doorgevoerd in eerste
kwart 20e eeuw.
Nr. 10 (vier linkse traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) Koningsplein). Vergroting van keldervensters en interieuraanpassing naar ontwerp van architect E. Pelseneer, waarvoor bouwaanvraag van 1920.
Koningsstraat nr. 2. L-vormig pand van drie (Koningsplein) + zeven + vijf (Koningsstraat) traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), met twee bouwlagen hoge noordwestelijke aanbouw van drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...): volgens bouwaanvraag van 1920 volledig heringericht voor de vestiging van de Lloyds & National Provincial Foreign Bank Ltd., waarvoor hogere zinken bedaking, noordwestelijke uitbreiding met zelfde bouwlaaghoogte en, voor aanbouw, bouwaanvraag van 1922 voor reconstructie van tuingevel met gewijzigde benedenordonnantie en hoog mansardedakGebroken kap of Frans dak met met steile ondervlakken en licht hellende bovenvlakken. met oeil-de-boeufs.
Vernieuwd interieur (1920) met ruime lokettenzalen en burelen; decor voornamelijk geïnspireerd op het Engels classicismeVan 1775 tot jaren 1840. Het neoclassicisme – voor interieur ook Lodewijk XVI-stijl genoemd, naar Lodewijk XVI – ontstaat in Frankrijk in de tweede helft van de 18e eeuw en verspreidt zich snel over Europa. In Brussel bestrijkt de stijl hoofdzakelijk de periode 1775 tot de jaren 1840, al blijft zij tot aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog opduiken. In het Vlaamse landsgedeelte wordt doorgaans een onderscheid gemaakt tussen het 18e-eeuwse classicisme (ontstaan tijdens het Ancien Régime) en het neoclassicisme van de vroege 19e eeuw, dat hier geleidelijk uit voortvloeit. Na de Franse Revolutie en tijdens de Franse en Nederlandse periode evolueert de samenleving naar een burgerlijke maatschappij, wat zich vertaalt in een aangepaste architectuur en een nieuw cliënteel. Typologisch evolueert de bebouwing van 18e-eeuwse huizen met twee à drie bouwlagen (waarbij de derde vaak een mezzanine is) naar 19e-eeuwse gevels met drie à vier volwaardige niveaus. Naast grootschalige stadsuitbreidingen worden bestaande woningen regelmatig verbouwd tot classicistische herenhuizen met een nieuwe, symmetrische lijstgevel. Deze gevels beantwoorden aan de proportieregels van de antieke bouwkunst en functioneren soms als schermgevel, los van de achterliggende structuur. Het neoclassicisme vindt zijn theoretische basis in een hernieuwde belangstelling voor de Griekse en Romeinse oudheid, gestimuleerd door de opgravingen in Pompeï en Herculaneum en door de culturele praktijk van de Grand Tour. Onder invloed van de Verlichting streeft men naar harmonie, eenvoud, rationaliteit en een sobere ornamentiek, als reactie op barok en rococo. De stijl is meer dan een vormentaal: zij gaat gepaard met een rationele herinrichting van de stad (embellissement), waarbij esthetische, hygiënische en praktische aspecten samenkomen. Rechte straten, perspectieven en uniforme gevelwanden bepalen het stadsbeeld. In Brussel leidt dit tot een doorgedreven uniformisering van bepleisterde en beschilderde gevels. Vanaf 1812 worden enkel lichte tinten toegestaan; vanaf 1818 verplicht de stad de zogenaamde pierre-de-france-kleur, wat bijdraagt tot het beeld van de 19e-eeuwse “witte” stad. Kenmerkend is de bepleisterde en beschilderde lijstgevel, vaak wit of licht gekleurd, soms gecombineerd met hard- of witsteen. De compositie is strikt symmetrisch opgebouwd. Muuropeningen zijn meestal rechthoekig, soms steekboogvormig; rondbogen komen voor als accent, bijvoorbeeld in een toegangstravee. De gevel wordt horizontaal geleed door cordonlijsten en bekroond met een vooruitspringende kroonlijst, vaak voorzien van modillons en/of tandlijst. Samen met fries en architraaf vormt dit het klassiek geïnspireerde hoofdgestel. Decoratieve elementen – indien aanwezig – verwijzen naar de antieke vormentaal: pilasters, kolommen, frontons, trigliefen, medaillons, guirlandes of urnen. Toch zijn vele gevels, vooral in het begin van de 19e eeuw, opvallend sober. In prestigieuzere woningen verschijnt een balkon, aanvankelijk met smeedijzeren borstwering en vanaf het midden van de 19e eeuw steeds vaker in gietijzer. In Brussel wordt het neoclassicisme toegepast in zowel grootschalige stedenbouwkundige projecten als in particuliere woningbouw, publieke gebouwen en religieuze architectuur, en draagt het in sterke mate bij tot de coherentie en homogeniteit van het straatbeeld. Voorbeelden van dergelijke projecten zijn het Martelarenplein (het vroegere Sint-Michielsplein, 1774–1776), de Koningswijk (1774–1782), de Nieuwe Graanmarkt (1787), de omgeving van De Munt (1817–1822), het Barricadenplein (het vroegere Oranjeplein, 1825) en het Groot Godshuis met de omliggende wijk (1827), evenals de heraanleg van de omgeving van de vroegere stadspoorten. Naast gewone woningen en herenhuizen leent de stijl zich uitstekend voor monumentale en representatieve gebouwen, zoals publieke en religieuze instellingen, kastelen, paleizen en academies. In Brussel worden bovendien talrijke oudere dwarshuizen aangepast aan de nieuwe smaak: hun puntgevel wordt vervangen door een sobere, symmetrische lijstgevel. Ook in de omliggende dorpskernen blijkt het neoclassicisme bijzonder geschikt voor de oprichting of vernieuwing van bescheiden woningen, dankzij zijn heldere opbouw en ingetogen vormentaal. van 18e eeuw: fraaie pastelkleurige stucbeschildering op plafonds en muurwanden met voornamelijk stafwerkversiering, sfinx- en palmetmotieven. Ingangshal met marmeren pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. en gekleurd glas-in-lood bovenlichtBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden..
Aan Koningsstraat: aansluitende balustrademuur met pilasterritmering en siervazen cf. Hotel Errera, nr. 14; volgens archiefgegevens vernieuwde pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. van 1878, ijzeren hekwerk en door A.-F. Bouré gebeeldhouwde leeuwen aan inrijpoort. Hoekpand sinds 1984 betrokken door het Ministerie van het Brussels Gewest: renovatie door architecten G + D Studiegroep D. Bontinck en I.D.P.O. Ph. Neerman voor het hele hoekcomplex en de aanleunende gebouwen van het voormalige Rekenhof (cf. nr. 11-14), met inschakeling en revalorisatie van de historisch belangrijke overblijfsels van de voormalige Hertogelijke kapel en Isabellastraat (zie infra) en van het voormalige Hof van Hoogstraten (zie nr. 11-14).
Onder het plein, bewaarde laagste kelderverdieping van de voormalige Hertogelijke Kapel.
Imposante paleiskapel (ca. 45 m x 22 m) opgetrokken in 1524-1553 (zie straatnotitie), op iconografische documenten figurerend met rondboogvensters tussen pilastervormige steunberen, beëindiging door balustradesHekwerk van spijlen of balusters., basilicale opstandBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur. met hoge middenbeuk onder netgewelf en halfcirkelvormige koorsluiting, van de lagere zijbeuken en kooromgang gescheiden door arcadestructuur met gebundelde zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. of pijlers1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…). Kapel oorspronkelijk met twee kelderverdiepingen (respectievelijk fungerend als voorraadkelder en als keuken en personeellogies), waarvan tot op heden nog bewaarde, volgens Th. Delcommune laagste verdieping, op rechthoekige plattegrond met semi-cirkelvormige noordelijke sluiting.
Zware buitenmuren met zandstenen parementGevel- of muurbekleding., met ten noordwesten aanzet van zandstenen pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. en muurgedeelte van eertijds belendende bebouwing. Driebeukige binnenindeling met octogonale zandstenen zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. en halfzuilenZuil die met het muurwerk verbonden is, maar slechts over de halve dikte uitspringt. (waaronder één zuilCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. met inscriptie “V.D.B. 1362”?); bakstenen scheidingsmuren en latere verstevigingen (18e eeuw, eerste kwart 20e eeuw). Centrale lange noordzuid- en korte oostwest-circulatie-as onder bakstenen tongewelf, en kruisgewelf tussen geprofileerde zandstenen gedrukte spitsbogige scheibogen boven de kruising; afdalende trap aan noordzijde eertijds mogelijk leidend naar kelderverdieping van sacristie (?), thans naar twee rechthoekige ruimten uit laatste kwart 18e eeuw met gedichte bak- en zandstenen rondboogarcade. Diverse kelderlokalen onder bakstenen tongewelven of aangepaste vlakke zoldering; korf- en rondbogige toegangen (waaronder enkele dichtgemetseld) in zandstenen profielomlijsting, en latere rechthoekige openingen. In noordwestelijk lokaal afdaling naar overwelfde Isabellastraat; ten zuidwesten: bewaard 16e eeuws trappengedeelte van voormalige brede westoostverbinding Isabellastraat/Hertogelijk Paleis, verder zichtbare aanzet van octogonale traptoren, namelijk de flankerende hoektoren van de in 1452-1461 gebouwde Magna Aula.
Aanpalend gedeelte van de vroegere Isabellastraat, bij nivellering van het Koningsplein en bouw van het hoekpaviljoen (1776) door Barnabé Guimard overlangs opgesplitst door bakstenen tussenmuur en verder ingedeeld in kelderruimten, overkluisd door tongewelven en aan zuidkant kloostergewelven. Aan noordzijde: voormalige dienstlokalen van herenhuis uit laatste kwart 18e eeuw op kruising Isabellastraat/Terarkenstraat, met thans gedichte bak- en zandstenen rondboogarcade, eertijds uitziend op tuin.
Nr. 10 (vier linkse traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) Koningsplein). Vergroting van keldervensters en interieuraanpassing naar ontwerp van architect E. Pelseneer, waarvoor bouwaanvraag van 1920.
Koningsstraat nr. 2. L-vormig pand van drie (Koningsplein) + zeven + vijf (Koningsstraat) traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), met twee bouwlagen hoge noordwestelijke aanbouw van drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...): volgens bouwaanvraag van 1920 volledig heringericht voor de vestiging van de Lloyds & National Provincial Foreign Bank Ltd., waarvoor hogere zinken bedaking, noordwestelijke uitbreiding met zelfde bouwlaaghoogte en, voor aanbouw, bouwaanvraag van 1922 voor reconstructie van tuingevel met gewijzigde benedenordonnantie en hoog mansardedakGebroken kap of Frans dak met met steile ondervlakken en licht hellende bovenvlakken. met oeil-de-boeufs.
Vernieuwd interieur (1920) met ruime lokettenzalen en burelen; decor voornamelijk geïnspireerd op het Engels classicismeVan 1775 tot jaren 1840. Het neoclassicisme – voor interieur ook Lodewijk XVI-stijl genoemd, naar Lodewijk XVI – ontstaat in Frankrijk in de tweede helft van de 18e eeuw en verspreidt zich snel over Europa. In Brussel bestrijkt de stijl hoofdzakelijk de periode 1775 tot de jaren 1840, al blijft zij tot aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog opduiken. In het Vlaamse landsgedeelte wordt doorgaans een onderscheid gemaakt tussen het 18e-eeuwse classicisme (ontstaan tijdens het Ancien Régime) en het neoclassicisme van de vroege 19e eeuw, dat hier geleidelijk uit voortvloeit. Na de Franse Revolutie en tijdens de Franse en Nederlandse periode evolueert de samenleving naar een burgerlijke maatschappij, wat zich vertaalt in een aangepaste architectuur en een nieuw cliënteel. Typologisch evolueert de bebouwing van 18e-eeuwse huizen met twee à drie bouwlagen (waarbij de derde vaak een mezzanine is) naar 19e-eeuwse gevels met drie à vier volwaardige niveaus. Naast grootschalige stadsuitbreidingen worden bestaande woningen regelmatig verbouwd tot classicistische herenhuizen met een nieuwe, symmetrische lijstgevel. Deze gevels beantwoorden aan de proportieregels van de antieke bouwkunst en functioneren soms als schermgevel, los van de achterliggende structuur. Het neoclassicisme vindt zijn theoretische basis in een hernieuwde belangstelling voor de Griekse en Romeinse oudheid, gestimuleerd door de opgravingen in Pompeï en Herculaneum en door de culturele praktijk van de Grand Tour. Onder invloed van de Verlichting streeft men naar harmonie, eenvoud, rationaliteit en een sobere ornamentiek, als reactie op barok en rococo. De stijl is meer dan een vormentaal: zij gaat gepaard met een rationele herinrichting van de stad (embellissement), waarbij esthetische, hygiënische en praktische aspecten samenkomen. Rechte straten, perspectieven en uniforme gevelwanden bepalen het stadsbeeld. In Brussel leidt dit tot een doorgedreven uniformisering van bepleisterde en beschilderde gevels. Vanaf 1812 worden enkel lichte tinten toegestaan; vanaf 1818 verplicht de stad de zogenaamde pierre-de-france-kleur, wat bijdraagt tot het beeld van de 19e-eeuwse “witte” stad. Kenmerkend is de bepleisterde en beschilderde lijstgevel, vaak wit of licht gekleurd, soms gecombineerd met hard- of witsteen. De compositie is strikt symmetrisch opgebouwd. Muuropeningen zijn meestal rechthoekig, soms steekboogvormig; rondbogen komen voor als accent, bijvoorbeeld in een toegangstravee. De gevel wordt horizontaal geleed door cordonlijsten en bekroond met een vooruitspringende kroonlijst, vaak voorzien van modillons en/of tandlijst. Samen met fries en architraaf vormt dit het klassiek geïnspireerde hoofdgestel. Decoratieve elementen – indien aanwezig – verwijzen naar de antieke vormentaal: pilasters, kolommen, frontons, trigliefen, medaillons, guirlandes of urnen. Toch zijn vele gevels, vooral in het begin van de 19e eeuw, opvallend sober. In prestigieuzere woningen verschijnt een balkon, aanvankelijk met smeedijzeren borstwering en vanaf het midden van de 19e eeuw steeds vaker in gietijzer. In Brussel wordt het neoclassicisme toegepast in zowel grootschalige stedenbouwkundige projecten als in particuliere woningbouw, publieke gebouwen en religieuze architectuur, en draagt het in sterke mate bij tot de coherentie en homogeniteit van het straatbeeld. Voorbeelden van dergelijke projecten zijn het Martelarenplein (het vroegere Sint-Michielsplein, 1774–1776), de Koningswijk (1774–1782), de Nieuwe Graanmarkt (1787), de omgeving van De Munt (1817–1822), het Barricadenplein (het vroegere Oranjeplein, 1825) en het Groot Godshuis met de omliggende wijk (1827), evenals de heraanleg van de omgeving van de vroegere stadspoorten. Naast gewone woningen en herenhuizen leent de stijl zich uitstekend voor monumentale en representatieve gebouwen, zoals publieke en religieuze instellingen, kastelen, paleizen en academies. In Brussel worden bovendien talrijke oudere dwarshuizen aangepast aan de nieuwe smaak: hun puntgevel wordt vervangen door een sobere, symmetrische lijstgevel. Ook in de omliggende dorpskernen blijkt het neoclassicisme bijzonder geschikt voor de oprichting of vernieuwing van bescheiden woningen, dankzij zijn heldere opbouw en ingetogen vormentaal. van 18e eeuw: fraaie pastelkleurige stucbeschildering op plafonds en muurwanden met voornamelijk stafwerkversiering, sfinx- en palmetmotieven. Ingangshal met marmeren pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. en gekleurd glas-in-lood bovenlichtBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden..
Aan Koningsstraat: aansluitende balustrademuur met pilasterritmering en siervazen cf. Hotel Errera, nr. 14; volgens archiefgegevens vernieuwde pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. van 1878, ijzeren hekwerk en door A.-F. Bouré gebeeldhouwde leeuwen aan inrijpoort. Hoekpand sinds 1984 betrokken door het Ministerie van het Brussels Gewest: renovatie door architecten G + D Studiegroep D. Bontinck en I.D.P.O. Ph. Neerman voor het hele hoekcomplex en de aanleunende gebouwen van het voormalige Rekenhof (cf. nr. 11-14), met inschakeling en revalorisatie van de historisch belangrijke overblijfsels van de voormalige Hertogelijke kapel en Isabellastraat (zie infra) en van het voormalige Hof van Hoogstraten (zie nr. 11-14).
Onder het plein, bewaarde laagste kelderverdieping van de voormalige Hertogelijke Kapel.
Imposante paleiskapel (ca. 45 m x 22 m) opgetrokken in 1524-1553 (zie straatnotitie), op iconografische documenten figurerend met rondboogvensters tussen pilastervormige steunberen, beëindiging door balustradesHekwerk van spijlen of balusters., basilicale opstandBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur. met hoge middenbeuk onder netgewelf en halfcirkelvormige koorsluiting, van de lagere zijbeuken en kooromgang gescheiden door arcadestructuur met gebundelde zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. of pijlers1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…). Kapel oorspronkelijk met twee kelderverdiepingen (respectievelijk fungerend als voorraadkelder en als keuken en personeellogies), waarvan tot op heden nog bewaarde, volgens Th. Delcommune laagste verdieping, op rechthoekige plattegrond met semi-cirkelvormige noordelijke sluiting.
Zware buitenmuren met zandstenen parementGevel- of muurbekleding., met ten noordwesten aanzet van zandstenen pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. en muurgedeelte van eertijds belendende bebouwing. Driebeukige binnenindeling met octogonale zandstenen zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. en halfzuilenZuil die met het muurwerk verbonden is, maar slechts over de halve dikte uitspringt. (waaronder één zuilCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. met inscriptie “V.D.B. 1362”?); bakstenen scheidingsmuren en latere verstevigingen (18e eeuw, eerste kwart 20e eeuw). Centrale lange noordzuid- en korte oostwest-circulatie-as onder bakstenen tongewelf, en kruisgewelf tussen geprofileerde zandstenen gedrukte spitsbogige scheibogen boven de kruising; afdalende trap aan noordzijde eertijds mogelijk leidend naar kelderverdieping van sacristie (?), thans naar twee rechthoekige ruimten uit laatste kwart 18e eeuw met gedichte bak- en zandstenen rondboogarcade. Diverse kelderlokalen onder bakstenen tongewelven of aangepaste vlakke zoldering; korf- en rondbogige toegangen (waaronder enkele dichtgemetseld) in zandstenen profielomlijsting, en latere rechthoekige openingen. In noordwestelijk lokaal afdaling naar overwelfde Isabellastraat; ten zuidwesten: bewaard 16e eeuws trappengedeelte van voormalige brede westoostverbinding Isabellastraat/Hertogelijk Paleis, verder zichtbare aanzet van octogonale traptoren, namelijk de flankerende hoektoren van de in 1452-1461 gebouwde Magna Aula.
Aanpalend gedeelte van de vroegere Isabellastraat, bij nivellering van het Koningsplein en bouw van het hoekpaviljoen (1776) door Barnabé Guimard overlangs opgesplitst door bakstenen tussenmuur en verder ingedeeld in kelderruimten, overkluisd door tongewelven en aan zuidkant kloostergewelven. Aan noordzijde: voormalige dienstlokalen van herenhuis uit laatste kwart 18e eeuw op kruising Isabellastraat/Terarkenstraat, met thans gedichte bak- en zandstenen rondboogarcade, eertijds uitziend op tuin.
Bronnen
Archieven
SAB/OW 28603 (1920), 28613 (1920-1922), 1662 (1878).
Archief KCML, dossiers 1505, 3920, 4778.
Publicaties en studies
DELCOMMUNE Th., Un signe a valoriser de la mémoire européenne a Bruxelles. La Chapelle de Charles Quint, eindverhandeling ISA ST. LUC, 2 dln, 1988-1989.
Tijdschriften
DE LA KETHULLE DE RYHOVE (Colonel), Les Mystérieux souterrains de la place Royale ont des siècles de souvenirs (overdruk uit Cahiers historiques, nr. 46, s.d.).
MEISCHKE R., VAN TYGHEM F., Huizen en hoven gebouwd onder leiding van Anthonis I en Rombout II, in Keldermans. Een architectonisch netwerk in de Nederlanden, ‘s Gravenhage, 1987, pp. 146-153.
Opmerkelijke bomen in de nabijheid
