Goddelijke Zaligmakerkerk

Gelegen in noord-zuidelijke richting op perceel tussen Roodebeeklaan en Aimé Smekensstraat. Kerk in art decoPeriode: 1920-1940 De art?decostijl ontstaat in de nasleep van de Eerste Wereldoorlog en sluit aan bij de geometrische tendens van de art nouveau. De stijl ontleent zijn naam aan de Exposition internationale des Arts décoratifs et industriels modernes, die in 1925 in Parijs plaatsvond. De belangrijkste kenmerken vertalen zich in de geometrisering van lijnen en volumes, in soberheid en symmetrie, terwijl toch een uitgesproken voorliefde voor ornamenten behouden blijft. Die ornamenten neigen eveneens naar geometrische vormen. De inspiratiebronnen voor versieringen komen uit exotische of oude artistieke tradities (het Oosten, Afrika, precolumbiaanse en Egyptische kunst, Grieks-Romeinse oudheid). De integratie van plantenmotieven met Afrikaanse inspiratie illustreert de stilistische impact van de koloniale periode op de Brusselse architectuur. De art deco toont een grote belangstelling voor uiteenlopende traditionele bekledingsmaterialen (baksteen en pleisterwerk), die een hele waaier aan kleuren en texturen bieden. De stijl geeft blijk van een voorkeur voor gewapend beton, waarvan de plasticiteit sculpturale vormen en imposante volumes mogelijk maakt die kenmerkend zijn voor de art deco. Het materiaal laat bovendien toe grote open binnenruimten te ontwerpen, ideaal voor monumentale inkomhallen en spektakelzalen. De voorliefde voor kleur uit zich soms ook in het raamwerk of in metalen elementen. De architectuur geeft bovendien de voorkeur aan grote glaspartijen (die soms de vorm aannemen van bow-windows) en aan platte daken (soms voorzien van een gestileerde koepel). Op grondplannen worden de binnenruimtes van woningen meer van elkaar onderscheiden (woonkamer, eetkamer, slaapkamers), terwijl de trap soms naar het midden of de voorzijde van de woning wordt verplaatst om de achtergevel en het contact met de tuin vrij te maken. Nieuwe comfortruimten worden geïntegreerd (badkamer, toilet, keuken, functionele inkomruimte). Verfijnde materialen zoals marmer, marbriet, granito, mozaïek en gekleurd glas worden gewaardeerd. In Brussel, zoals elders, leent de art?deco?esthetiek zich perfect voor de eisen van decorum en comfort van gebouwen die aan ontspanning en luxe zijn gewijd (hotels, bioscopen, warenhuizen, theaters), evenals voor die van luxeappartementsblokken, waarvan de bouw – gestimuleerd door de wet van 1924 op de mede-eigendom – zich laat inspireren door Parijse voorbeelden. Hoewel de beweging aanvankelijk een elitaire basis heeft, wordt ze al snel een populair succes en groeit ze uit tot een courante bouwstijl. In de jaren 1930 evolueert de decoratieve expressie van de art deco door elementen van het modernisme te integreren en met name van de scheepsarchitectuur (vlaggenmasten, patrijspoorten, aerodynamische vormen) (zie “pakketbootstijl”). met elementen in neoromaanseDe Neoromaanse stijl behoort tot de vroegste uitingen van het negentiende-eeuwse historisme in België en kende zijn bloeiperiode tussen circa 1840 en 1900, met een heropleving tijdens het interbellum (cfr. oeuvre van architect Chrétien Veraart). Deze stijl grijpt terug op de architectuur van de romaanse periode (11e–12e eeuw). Hoewel de Neogotiek al snel de dominante religieuze stijl werd, bleef de Neoromaanse richting in Brussel aanwezig in kerkelijke, educatieve en institutionele gebouwen, vaak in combinatie met andere neostijlen binnen het eclecticisme. De Neoromaanse stijl onderscheidt zich door haar massieve, sobere en plastisch gedefinieerde architectuur, waarin de constructie en de decoratie een duidelijke eenheid vormen. Typische kenmerken zijn: gebruik van rondbogen voor vensters, portalen en arcades; zware pijlers en zuilen met eenvoudige kapitelen; symmetrische, gesloten gevelcomposities; cilindrische torens of vierkante westtorens met schilddak; kleine vensteropeningen die een robuust muurvlak behouden; gevels in natuursteen of baksteen, vaak in combinatie met witte steenaccenten; decoratieve banden in baksteen of mozaïek, verwijzend naar de Lombardische of Rijnlandse romaanse tradities. De stijl evoceert een gevoel van stevigheid, rust en spirituele concentratie, wat hem bijzonder geschikt maakte voor religieuze architectuur en instellingen met een morele of educatieve functie. De Neoromaanse stijl moet in Brussel worden begrepen binnen het bredere ideologische kader van de katholieke herleving in de negentiende eeuw. In de nasleep van de Belgische onafhankelijkheid (1830) ontstond een hernieuwde belangstelling voor het christelijke erfgoed van de middeleeuwen, dat men beschouwde als een bron van morele stabiliteit en nationale continuïteit. De Neoromaanse stijl werd gezien als een oorspronkelijke en sobere architectuur, die een authentieke spiritualiteit uitdrukte, in contrast met de meer emotionele gotiek of de wereldse classicistische stijlen. Daarnaast werd de stijl ook in eclectische contexten gebruikt, met name voor scholen, kazernes, ziekenhuizen en kloosters. Daar bood hij een symboliek van discipline, orde en eenvoud, die goed aansloot bij de waarden van de negentiende-eeuwse burgerlijke maatschappij. stijl, in 1935 ontworpen door architect Léonard Homez en uitgebreid volgens plannen uit 1955-1963 van architect Jean Dehasse.

Geschiedenis

Bij K.B. van 13.12.1933 werd de bijkerk van de Goddelijke Zaligmaker gebouwd, met toestemming van de Sint-Hendriksparochie van Sint-Lambrechts-Woluwe en de Sint-Albertusparochie van Schaarbeek. Haar bouw werd mogelijk gemaakt door een schenking van Madame Segers, geb. Waucquez. De plannen werden begin 1935 opgesteld door architect Léonard Homez. Hij ontwierp ook de Sinte-Aleidiskerk in Sint-Pieters-Woluwe, die er qua vorm sterk bij aanleunt en met de steun van dezelfde familie werd gebouwd. De eerste steen werd gelegd op 22.09.1935 en de inhuldiging vond plaats op 06.05.1937. De kerk bestond oorspronkelijk uit één schip dat uitmondde in een rechthoekig koor geflankeerd door een sacristie en een “winkel”. Bij gebrek aan middelen werd de kleine toren die in het midden van de hoofdgevel moest komen nooit uitgevoerd.


Als gevolg van de snelle verstedelijking van de wijk na de Tweede Wereldoorlog moest de kerk worden uitgebreid. In 1955 stelde architect Jean Dehasse de uitbreidingsplannen op: het koor werd vervangen door een dwarsbeuk en een nieuw koor in dezelfde stijl, waartegen een winterkapel werd gebouwd tussen een bijgebouw en een portaaltoren. Dit plan onderging diverse wijzigingen en de vergunning werd pas in 1963 afgeleverd. De werken werden in 1967 voltooid. De toren werd al evenmin als de vorige gebouwd.

In 1947 werd een pastorie, ontworpen door architect Paul Ramon, op nr. 269-271 aan de kerk toegevoegd. In 1960 werd een parochieschool, de Goddelijke Zaligmakerschool genoemd, ondergebracht in voorlopige paviljoenen op nr. 251 (architect H. Van den Berghe). Ze werd grotendeels heropgebouwd in 2007 (architectenbureau Atelier 229 en Arcadis Fally).

Beschrijving

Oorspronkelijk deel

Voor- en zijgevels

Bakstenen gevels met witstenen elementen. Breed uitspringende betonnen kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement).. Langs de laan, puntgevelGevel waarvan de top driehoekig is. over twee bouwlagen, geflankeerd door gelede steunberen. In eerste bouwlaag, muuropeningen onder rondboogBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft.: brede centrale portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert. met getrapteGevel met een driehoekige bekroning die trapsgewijs versmalt. omlijsting geflankeerd door kleine gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. venstersLicht- en/of luchtopening in een muur.. Erboven, bovenlichtBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden. met vijf getrapteGevel met een driehoekige bekroning die trapsgewijs versmalt. gevelopeningen en bakstenen monelenStenen vensterstijl.. Topstuk met makelaarsUitstekende versiering op de nok van een dak in de vorm van een decoratieve metalen, terracotta of houten bol of stang (makelaar)., onder stenen kruis.

Zijgevels bijna identiek, met rij van vijf drielichtenGroep van drie smalle vensters binnen dezelfde omlijsting, onderling gescheiden door deelzuiltjes of stijlen/monelen; centraal venster soms hoger dan beide andere. onder topgevelHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. en rechtstandig zadeldakDak met twee hellende dakvlakken., volgens indeling vergelijkbaar met die van hoofdgevel. De trapezoïdale uitbouw van de twee biechtstoelen beklemtoont elke gevel. Kleine gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. sluiten aan bij die langs de laan. Nabij de venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. op de linkergevel, eerste steen van het gebouw, verplaatst bij de uitbreiding van het koor.

Hoofdzadeldak en rechtstandige zadeldakenDak met twee hellende dakvlakken. bedekt met zwarte dakpannen. Eikenhouten deur, en bewaard schijnwerk. VenstersLicht- en/of luchtopening in een muur. versierd met glasramen met abstract motief gesigneerd Pierre Majerus en geplaatst in 1985; dat van het bovenlichtBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden. stelt de Boom van Jesse voor; gul gebruik van wit opaal glas.

Interieur

Portaal rechts geflankeerd door doopkapel en links door votiefkapel met smeedijzerenTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… hekken. Erboven, achter parabolische bakstenen arcadeEén of meerdere bogen, steunend op zuilen of pijlers; kan ook blind zijn., orgelkoor met opengewerkteOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. stenen borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. op kubusvormige consolesVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief.. Hoofdbeuk met bakstenen wanden met uitsprongen; vijf traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) onder parabolisch tongewelf bepleisterdMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen. met schildbogen, geritmeerd door gordelbogen. Biechtstoelen ingewerkt in metselwerk. Vloer betegeld met gele en bruine keramiek. Onder venstersLicht- en/of luchtopening in een muur., staties van de Kruisweg geschilderd in 1937-1938 door oriëntalistische kunstenaar Isidore Van Mens. Orgel van Merklin-Schutze, gebouwd in 1857 voor het klooster van de Zusters van Onze-Lieve-Vrouw, Gewijdeboomstraat in Elsene, en door de parochie gekocht in 1966.

Uitbreiding

Dwarsbeuk en koor

Dwarsbeuk en nieuw koor in zelfde stijl en materialen als oorspronkelijke kerk. PuntgevelsGevel waarvan de top driehoekig is. van dwarsbeuk met muuropening met zeven getrapteGevel met een driehoekige bekroning die trapsgewijs versmalt. gevelopeningen. Koor met blindeZonder opening; blind venster, schijnopening. koorafsluiting, links verlicht door grote muuropening met twee monelenStenen vensterstijl..


Kruisraam van dwarsbeuk bekroond door ribgewelf op parabolische arcadesEén of meerdere bogen, steunend op zuilen of pijlers; kan ook blind zijn.. Koor en armen van dwarsbeuk onder tongewelf met zelfde vorm. Verhoogd koor geritmeerd door twee arcadesEén of meerdere bogen, steunend op zuilen of pijlers; kan ook blind zijn.; vloer in zwart marmer en travertijn. Hoofdaltaar uit 1935 in zwart marmer, onder kruis. Rechts, deur naar sacristie in bijgebouw. In linker dwarsbeuk, doopvonten uit 1935.

Winterkapel en bijgebouw

Aan Aimé Smekensstraat, kapel en bijgebouw met hardstenen gevel en gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. venstersLicht- en/of luchtopening in een muur.. Boven de kapel bevinden zich schoollokalen en de klokkenkamer, achter grote puntgevelGevel waarvan de top driehoekig is. die over de hele lengte is opengewerktOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen., versierd met Grieks kruis. Bewaard metalen schrijnwerkVerzameling van al het (niet-constructief) houten materiaal zoals deuren, vensterkozijnen, erkeronderdelen, kroonlijst, …; bij uitbreiding ook materiaal in aluminium, PVC, ... .

Langwerpige kapel met twee zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd., beraapteMet mortel ruw - niet gladgestreken - bepleisteren. muren en plafond betimmerd met hout. Doksaal aan korte zijde. Portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert. doorbreekt wand van glasramen van doorschijnend beton van Louis Stroobant; twee vierkante venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. versierd met zelfde glasramen. Altaar op ronde hardstenen trappenpartij. Tabernakel in email cloisonné door Odette Grégoire. Klok uit 1946, door gieterij Slegers-Causard.

Glas-in-loodramen

Abstracte glas-in-loodramen ontworpen door Mauritz Nevens en Hermann Mortier, geplaatst tussen 1974 en 1979.