![Magdalenasteenweg, Magdalenakapel, [s.d.]](https://monument.heritage.brussels/medias/buildings/10002070/10002070_A002_M01.jpg)
Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Typologie(ën)
kapel
Ontwerper(s)
INCONNU - ONBEKEND – 1400-1499
S. BRIGODE – 1957-1958
M. BRUNFAUT – 1957-1958
INCONNU - ONBEKEND – 1637
Simon STEGER – schilder – 1958-1959
Jacques COLPAERT – glazenier – 1958-1959
Fernand CRICKX – glazenier – 1958-1959
Juridisch statuut
Beschermd sinds 28 december 1942
Stijlen
Barok
Inventaris(sen)
- Permanente actualisatie van de inventaris van het Bouwkundig Erfgoed (DPC-DCE)
- Bouwen door de eeuwen heen in Brussel. Stad Brussel (1989-1993)
Dit (deze) goed(eren) bezit(ten) de volgende waarde(n)
- Archeologisch Naast de archeologische vindplaatsen, gaat het ook om overblijfselen, fragmentarische elementen of betekenisvolle sporen van oudere gebouwen die in een onroerend goed bewaard zijn gebleven en zodoende getuigenissen zijn van bouwkundige activiteiten door de mens. De belangstelling gaat dan meestal uit naar de overblijfselen zelf. De selectie van het onroerend goed (gebouw of fragment) is gemotiveerd als een omhulsel van die fragmenten, die waardevolle informatie verschaffen over de bouwevolutie en -geschiedenis van het goed. Voorbeelden zijn constructieve elementen in kelders, kelders die oudere elementen bevatten (bv. kelders van de abdij van Koudenberg of de kapel van Nassau), originele dakspanten, resten van middeleeuwse muuropstanden enz.
- Artistiek Het ontwerp van een onroerend goed (gebouw) door een gerenommeerde kunstenaar (architect) kan maar zeer zelden als criterium worden beschouwd. Om het belang van de selectie van dit onroerend goed te beoordelen, en de plaats dat het inneemt in het oeuvre van een kunstenaar (architect), is dit een criterium dat moet worden afgewogen met de architectonische kwaliteit (compositie en interne structuur), de uitvoering (materialen, technische beheersing), de plaats in de architectuurgeschiedenis dewelke een getuigenis zijn van een fase of aspect van landschapsarchitectuur of de bouwkunst in het verleden. Zodoende gelden koppelingen naar volgende criteria: zeldzaamheid (typologie, stijl, materiaalgebruik, bronnen), representativiteit (idem), authenticiteit (idem + de kwaliteit van de uitvoering) en integriteit (bewaringstoestand, oorspronkelijke elementen)). Een goed bevat ook artistieke waarde als het kunstwerken omvat (beeldhouwwerken, reliëfs ontworpen voor het goed, enz.) of decoratieve elementen uit de oorspronkelijke bouwperiode of met bijzondere kwaliteit (gesigneerd glasramen, sgraffito, lichtbeuk, enz.).
- Esthetisch Historisch gezien werd die waarde aangewend om waardevolle groene ruimten en natuurlijke of halfnatuurlijke gebieden aan te duiden. De waarde kan ook gelden voor grote gehelen van gebouwen in een stedelijk gebied, met of zonder natuurlijke elementen, of monumenten die het stadslandschap markeren. Een afweging met andere waarden dringt zich tevens op: de artistieke, de landschappelijke (integratie van het werk in het stedelijk landschap, oriëntatiepunten in de stad) en de stedenbouwkundige waarde (spontane of rationele stedelijke gehelen). De volgende selectiecriteria worden er eveneens aan gekoppeld: de ensemblewaarde en de contextuele waarde.
- Historisch Het onroerend goed heeft een historische waarde : - als het getuigt van een bijzondere periode in de geschiedenis van de streek of de gemeente; - of als getuigenis van een periode en/of een zeldzame ontwikkeling van een periode (bv. tuinstad die representatief is voor een bouwwijze die werd toegepast in het kader van de grote bouwcampagnes na de Tweede Wereldoorlog; dorpskernen die de eerste gegroepeerde bouwwerken van de gemeenten van de tweede ring illustreren; de Hallepoort als overblijfsel van de tweede omwalling; - of als getuigenis van een bepaalde stedelijke (en/of landschappelijke) ontwikkeling van de stad (bv. gebouwen aan de centrale lanen of in de Leopoldswijk); - of wanneer het een band vertoont met een belangrijke historische figuur – met inbegrip van persoonlijke huizen van architecten en kunstenaarsateliers (bv. het geboortehuis van Constantin Meunier, het huis van Magritte); - of in verband kan worden gebracht met een belangrijke historische gebeurtenis (bv. huizen van de wederopbouw na het bombardement van 1695, de Congreskolom); - of een typologische representativiteit vertoont die kenmerkend is voor een commerciële of culturele beroepsactiviteit (bv. kerken, bioscopen, industriële architectuur, apotheken); - of als het representatief is van het oeuvre van een belangrijke architect in de architectuurgeschiedenis op internationaal, nationaal, regionaal of lokaal niveau (dit betreft zowel befaamde architecten als V. Horta, V. Bourgeois, M. Polak als secundaire architecten, die lokaal verbonden worden aan een gemeente zoals Fernand Lefever in Koekelberg of Emile Hoebeke in Sint-Agatha-Berchem).
- Stedenbouwkundig Sommige bouwkundige goederen of landschappen hebben in het verleden een prominente rol gespeeld in de planmatige inrichting van de bebouwde ruimte en de stedelijke ruimte. Meestal bepalen zij andere stedenbouwkundige (plan)vormen zodat er zich een wisselwerking voortdoet tussen bebouwde en niet-bebouwde (of open) ruimte. Die inrichting omvat ook de samenhang tussen verschillende schaalniveaus. Een onroerend goed heeft stedenbouwkundige waarde wanneer het daarin een rol speelt, bijvoorbeeld : - hoekgebouwen; - coherente pleinen of homogene huizenrijen (gevels die een ensemble vormen van dezelfde stijl, periode en volume); - tuinwijken, - deskundig ingeplante torens (hoogbouw) en hun relatie tot hun onmiddellijke kwaliteitsvolle omgeving die coherent kan zijn, maar ook contrastrijk, - relicten van stedenbouwkundige concepten en hoe die architecturaal (en typologisch) zijn of werden ingevuld, zoals bijvoorbeeld de nog bewaarde eclectische stadspaleizen en/of herenhuizen in de Leopoldswijk.
Onderzoek en redactie
2016
id
Urban : 31318
Beschrijving
Aloude kapel eertijds met aanpalend klooster, in de loop van de 13e eeuw
toebehorend aan de Broeders der Boetvaardigheid van Jezus Christus, ook Saccieten
of Zakbroeders genoemd. Mogelijk nog oudere oorsprong, minstens opklimmend tot
1210, als vestiging van de Cisterciënzers van het Heilige Graf van Vaucelles.
Na de ontbinding van de saccietenorde door paus Gregorius X in 1276, werden de
bezittingen nog in 1299 door de laatste Zakbroeders tevergeefs aangeboden aan
het Sint-Goedelekapittel. In 1308 werden de gebouwen door paus Clemens V
overgedragen aan de stadsmagistraat, voor de oprichting van een gasthuis en
kapelanie. Tussen 1310 en 1323 betrokken door de Sint-Niklaasbroeders, voordien
gevestigd in het tot de 12e eeuw opklimmende Sint-Niklaasgasthuis bij de
gelijknamige kerk, die vervolgens op hun beurt Zakbroeders werden genoemd. Deze
orde werd in 1451 onder toezicht van de stadsmagistraat geplaatst, die hun
bezittingen in 1456 overdroeg aan de Kartuizers. Doorheen het klooster, vanaf
1458 réfugié van Scheut, werd in 1555 de voormalige Korte Magdalenastraat
getrokken. De Magdalenakapel was van 1579 tot 1585 in gebruik door de
Hugenoten. Hulpkerk van Sint-Goedele vanaf 1637. Tot tweemaal gesloten door de
Fransen in 1798 en 1804, vervolgens zondagsschool. Voor de eredienst heropend
in 1840, bediend door de Redemptoristen. Onteigend voor de aanleg van de
noordzuid verbinding in 1902 en ontruimd in 1904. Heropend door de
Assumptionisten in 1923.
Kapel in Brabantse laat-gotiek van de 15e eeuw, doch wellicht oudere oorsprong van sommige delen. Een vroegere kapel werd wellicht begin 14e eeuw wederopgebouwd. De slechte staat van het gebouw noopte in 1405, minstens tot herstellingswerken of wellicht zelfs wederopbouw. Het schip en de klokkentoren werden naar verluidt opgetrokken in 1453. Herstellingswerken in 1637. Zwaar beschadigd tijdens het bombardement van 1695; wederopgebouwd in 1696-1697 waarbij afbraak van de kapelgevels, vervanging van de oorspronkelijke overkluizing van schip en koor door een barokPeriode: 17e eeuw De barok ontstaat aan het begin van de 17e eeuw in Italië, waar de stijl verbonden is met de Contrareformatie, een beweging van de rooms-katholieke Kerk die haar gezag tegenover het protestantisme wilde herbevestigen. De vormentaal van de antieke architectuur, die tijdens de renaissance werd herontdekt en geherinterpreteerd, wordt op een nieuwe, meer theatrale en expressieve manier toegepast. De barokarchitectuur onderscheidt zich door de afwisseling van concave en convexe oppervlakken, het gebruik van dynamische gebogen lijnen, een uitgesproken decoratieve uitbundigheid, het gebruik van plastische en complexe vormen en door contrasten tussen volle en lege vlakken en tussen licht en schaduw. In Brussel wordt de barok eerst toegepast in de religieuze architectuur en vervolgens in de burgerlijke architectuur. Kerkgebouwen volgen de voorschriften van het Concilie van Trente en worden opgetrokken naar het Romeinse model van de kerk Il Gesù (1568). De barokarchitectuur neemt het grondplan in Latijns kruis over, met een eenvormige ruimte voor de eredienst, een breed uitgewerkte gevel en een rijke decoratie, zowel aan de buiten- als aan de binnenzijde: uitsprongen, boven elkaar plaatsen van de klassieke orden, frontons met voluten, uitspringende kroonlijsten, nissen geflankeerd door voluten, brede entablementen, pilasters en zuilen met kapitelen geïnspireerd op de antieke orden, toortsen en putti. De barok draagt aan het einde van de 17e eeuw ook bij tot de diversifiëring van de gevels van Brusselse huizen, die evenwel trouw blijven aan de middeleeuwse puntgevel. Die laatste wordt verrijkt met omgekeerde voluten of in- en uitzwenkende vleugelstukken en een gebogen attiek. De gevels worden verdeeld door horizontale en verticale banden die de houten structuur van oudere huizen in steen vertalen. Het decor wordt aangevuld met een brede waaier aan barokke motieven (frontons, balusters, voluten, schelpmotieven, fakkels en gebeeldhouwde cartouches). Baksteen blijft zeer ruim toegepast, en wordt gecombineerd met witsteen en hardsteen, wat zorgt voor reliëfwerking en chromatische effecten. Steen blijft doorgaans voorbehouden voor decoratieve elementen en dragende onderdelen (plinten, hoekkettingen, gebogen lintelen, deuromlijstingen). Aan het einde van de 17e eeuw wordt het decor onder Franse invloed verder ontwikkeld en evolueert de barokstijl naar een classicerende barokstijl(gebogen en naar binnen gekrulde vleugelstukken, decoratieve vazen, guirlandes enz.). gewelf met gedrukte gordelbogen, en vernieuwing van de torenbekroning. Restauratie in 1840, gedeeltelijke wederopbouw van de zuidelijke zijbeuk in 1853. Grondige restauratie onder leiding van architecten S. Brigode en M. Brunfaut in 1957-1958, waarbij reconstructie van de 15e eeuwse toestand op basis van iconografische bronnen en nog aanwezige sporen.
Algehele ontpleistering en overvloedige steenvervanging; reconstructie van de kapelgevels en steunberen, het maaswerk van de venstersLicht- en/of luchtopening in een muur., het koorgewelf, de zolderingen en de zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. van het schip, die nog slechts een zandstenen kern vertoonden met baksteenaanvulling en gepleisterde polygonale afwerking. Aanbouw van een nieuwe sacristie aan de noordzijde, gepaard met wederopbouw van de voorgevel van de voormalige Sint-Annakapel aan de Bergstraat.
De plattegrond vertoont een driebeukige, georiënteerde zaalkerk met basilicale opstandBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur., en ingebouwde, octogonale klokkentoren ten westen. Baksteenbouw met verwerking van zandsteen voor de sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel., hoeken neggenAfwisselende opeenvolging van lange en korte zijden van natuurstenen hoekblokken of neggen (geprofileerd) in een bakstenen gevel., en steunberen. Westelijke puntgevelGevel waarvan de top driehoekig is. met schouderstukken. Hardstenen portaal1. In muur uitgespaarde ruimte voor een deur of toegang; - 2. Meer gesloten, voor of achter een gebouw geplaatste beschutting (voorbouw, vestibule). in barokstijl, gedateerd 1637: geprofileerde rondboogBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft. met waterlijstVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen. en sluitsteenSluitsteen van een opening; weerhoudt de gewelfstenen in een boog of gewelf., geflankeerd door Toscaanse zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd., waarop een friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). met metopenAl of niet versierd vlak tussen de trigliefen van een fries. en trigliefenVersiering, ontleend aan de Dorische fries, bestaande uit een vooruitspringend, rechthoekig vlak met twee gleuven in het midden en een halve aan elke zijkant; soms kan het aantal gleuven sterk afwijken., onderbroken door een paneel1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting. met neuten en inschrift “ DOM - S. MARIA MAGDALENA - sacrum - anno 1637” en een gebroken frontonDriehoekige of segmentvormige bekroning van een gevel of muuropening., uitlopend in voluutjes. Eiken poort met gebeeldhouwde makelaarUitstekende versiering op de nok van een dak in de vorm van een decoratieve metalen, terracotta of houten bol of stang (makelaar). met voorstelling van de gekruisigde Christus, Maria-Magdalena en engelen, een kopie naar het origineel bewaard in het Stadsmuseum. Erboven spitsboogvenster met vierledige tracering en maaswerk van visblazen. Flankerende sokkelsHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel. van verdwenen wandbeelden, doorlopend in een waterlijstVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen.. Boven het vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. uurwerkplaat in omlijsting met volutenSpiraalvormig ornament; meestal gebruikt als aanzetstuk van topgevels, bij deur- en vensteromlijstingen of als steunbeer., bloemen- en vruchtenslingers en cartoucheOmlijsting van een uitspringend vlak in de vorm van ingesneden en omkrullend papier of leer; vaak met opschrift of intern versierd.. Verder lichtspleten, muurankers en rechthoekig luik in de top.
Aansluitend octogonale klokkentoren met hoekblokkenAfwisselende opeenvolging van lange en korte zijden van natuurstenen hoekblokken of neggen (geprofileerd) in een bakstenen gevel. in de eerste geleding. Bekroond door een barokke lantaarn1. Bovenste, opengewerkte bekroning van een dakkoepel of toren; schrijlings op nok van een dak gelegen wordt het dakruiter genoemd. - 2. Lichtbron met glazen ruiten., waarin galmgaten met onderling verbonden imposten en gebogen waterlijstenVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen. op gestrekte uiteinden. Trigliefenfries onder de tweeledige klokvormige torenhelm (leien) met dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. en sfeer. Westelijke puntgevelsGevel waarvan de top driehoekig is. van de zijbeuken met spitsboogvenster met tweeledige tracering. Middenbeuk van drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) geopend door dito spitsboogvensters op een doorlopende waterlijstVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen.. Idem voor de kapelgevels van de zijbeuken, waarvan de ordonnantie wordt aangehouden in de koorkapel. Omlijste rondboogdeur met neuten en imposten in de noordelijke zijbeuk. Koor van twee rechte traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) en vijfzijdige sluiting gestut door acht steunberen. Rechte koortraveeën gemarkeerd door radvensters met drielob- en visblaastracering, ingeschreven in uitgebogen driehoekige omlijstingen; voorts spitsboogvensters met tweeledige tracering. Doorlopende daklijst en zadeldakDak met twee hellende dakvlakken. met dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. boven middenbeuk en koor. Gewijzigde opstandBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur. aan de noordzijde door aanbouw van de sacristie in pseudo-traditionele stijl en de Sint-Annakapel aan de koortravee.
Sober interieur met bepleisterdeMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen. wanden. Tweeledige opstandBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur. in het schip en de rechte koortraveeën. Scheiding van midden- en zijbeuken door zandstenen spitsboogarcaden op zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. met octogonale sokkel en Brabants koolbladkapiteel ; spitsboogdoorbrekingen in de koorwanden. Spitse triomfboog met meerledig profiel; getoogdeBoog die minder dan een halve cirkel beschrijft; boog in de vorm van een cirkelsegment. Bij vensters spreekt men dan van een getoogd venster of steekboogvenster. ontlastingsbogenBoog boven een venster- of deuropening die druk van het muurwerk op de stijlen afwentelt en zo het linteel ontlast. als scheiding van zijbeuken en koorkapellen. VenstersLicht- en/of luchtopening in een muur. in zandstenen omlijsting. Overkluizing met een vlakke houten zoldering in de middenbeuk, spitse houten tongewelven in de zijbeuken en koorkapel. Koor overwelfd door een bepleisterdMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen. kruisribgewelf met zandstenen ribben uitlopend op consooltjes met bladversiering, en dito sluitstenenSluitsteen van een opening; weerhoudt de gewelfstenen in een boog of gewelf.. Bijzonder fraai laatgotisch portaal1. In muur uitgespaarde ruimte voor een deur of toegang; - 2. Meer gesloten, voor of achter een gebouw geplaatste beschutting (voorbouw, vestibule). op trapezoïdale plattegrond, met overvloedige koolbladversiering. Korfboogpoort en -deuren met accoladeboogvormige lijst en ronde bovenlichtenBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden., gemarkeerd door bundelpijlersSamengestelde pijler bezet met (half)zuilen, pijlers of pilasters die bogen uit verschillende richtingen opvangt., en afgewerkt met een geajoureerdeOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…).; kruisribgewelf met koolbladsleutel. Erboven een breder doksaal op slanke colonnetten, met zelfde friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). en vernieuwde balustradeHekwerk van spijlen of balusters., vermoedelijk uit de 19e eeuw. Moderne Sint-Ritakapel in de noordelijke aanbouw.
Mobilair
Vroegere inrichting met diverse altaren volledig verdwenen. Heden sober, functioneel meubilair. Moderne glasramen door M. Martens, A. Blank, Simon Steger, Jacques Colpaert, M. Hizette en Fernand Crickx (1958-1959).
Kapel in Brabantse laat-gotiek van de 15e eeuw, doch wellicht oudere oorsprong van sommige delen. Een vroegere kapel werd wellicht begin 14e eeuw wederopgebouwd. De slechte staat van het gebouw noopte in 1405, minstens tot herstellingswerken of wellicht zelfs wederopbouw. Het schip en de klokkentoren werden naar verluidt opgetrokken in 1453. Herstellingswerken in 1637. Zwaar beschadigd tijdens het bombardement van 1695; wederopgebouwd in 1696-1697 waarbij afbraak van de kapelgevels, vervanging van de oorspronkelijke overkluizing van schip en koor door een barokPeriode: 17e eeuw De barok ontstaat aan het begin van de 17e eeuw in Italië, waar de stijl verbonden is met de Contrareformatie, een beweging van de rooms-katholieke Kerk die haar gezag tegenover het protestantisme wilde herbevestigen. De vormentaal van de antieke architectuur, die tijdens de renaissance werd herontdekt en geherinterpreteerd, wordt op een nieuwe, meer theatrale en expressieve manier toegepast. De barokarchitectuur onderscheidt zich door de afwisseling van concave en convexe oppervlakken, het gebruik van dynamische gebogen lijnen, een uitgesproken decoratieve uitbundigheid, het gebruik van plastische en complexe vormen en door contrasten tussen volle en lege vlakken en tussen licht en schaduw. In Brussel wordt de barok eerst toegepast in de religieuze architectuur en vervolgens in de burgerlijke architectuur. Kerkgebouwen volgen de voorschriften van het Concilie van Trente en worden opgetrokken naar het Romeinse model van de kerk Il Gesù (1568). De barokarchitectuur neemt het grondplan in Latijns kruis over, met een eenvormige ruimte voor de eredienst, een breed uitgewerkte gevel en een rijke decoratie, zowel aan de buiten- als aan de binnenzijde: uitsprongen, boven elkaar plaatsen van de klassieke orden, frontons met voluten, uitspringende kroonlijsten, nissen geflankeerd door voluten, brede entablementen, pilasters en zuilen met kapitelen geïnspireerd op de antieke orden, toortsen en putti. De barok draagt aan het einde van de 17e eeuw ook bij tot de diversifiëring van de gevels van Brusselse huizen, die evenwel trouw blijven aan de middeleeuwse puntgevel. Die laatste wordt verrijkt met omgekeerde voluten of in- en uitzwenkende vleugelstukken en een gebogen attiek. De gevels worden verdeeld door horizontale en verticale banden die de houten structuur van oudere huizen in steen vertalen. Het decor wordt aangevuld met een brede waaier aan barokke motieven (frontons, balusters, voluten, schelpmotieven, fakkels en gebeeldhouwde cartouches). Baksteen blijft zeer ruim toegepast, en wordt gecombineerd met witsteen en hardsteen, wat zorgt voor reliëfwerking en chromatische effecten. Steen blijft doorgaans voorbehouden voor decoratieve elementen en dragende onderdelen (plinten, hoekkettingen, gebogen lintelen, deuromlijstingen). Aan het einde van de 17e eeuw wordt het decor onder Franse invloed verder ontwikkeld en evolueert de barokstijl naar een classicerende barokstijl(gebogen en naar binnen gekrulde vleugelstukken, decoratieve vazen, guirlandes enz.). gewelf met gedrukte gordelbogen, en vernieuwing van de torenbekroning. Restauratie in 1840, gedeeltelijke wederopbouw van de zuidelijke zijbeuk in 1853. Grondige restauratie onder leiding van architecten S. Brigode en M. Brunfaut in 1957-1958, waarbij reconstructie van de 15e eeuwse toestand op basis van iconografische bronnen en nog aanwezige sporen.
Algehele ontpleistering en overvloedige steenvervanging; reconstructie van de kapelgevels en steunberen, het maaswerk van de venstersLicht- en/of luchtopening in een muur., het koorgewelf, de zolderingen en de zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. van het schip, die nog slechts een zandstenen kern vertoonden met baksteenaanvulling en gepleisterde polygonale afwerking. Aanbouw van een nieuwe sacristie aan de noordzijde, gepaard met wederopbouw van de voorgevel van de voormalige Sint-Annakapel aan de Bergstraat.
De plattegrond vertoont een driebeukige, georiënteerde zaalkerk met basilicale opstandBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur., en ingebouwde, octogonale klokkentoren ten westen. Baksteenbouw met verwerking van zandsteen voor de sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel., hoeken neggenAfwisselende opeenvolging van lange en korte zijden van natuurstenen hoekblokken of neggen (geprofileerd) in een bakstenen gevel., en steunberen. Westelijke puntgevelGevel waarvan de top driehoekig is. met schouderstukken. Hardstenen portaal1. In muur uitgespaarde ruimte voor een deur of toegang; - 2. Meer gesloten, voor of achter een gebouw geplaatste beschutting (voorbouw, vestibule). in barokstijl, gedateerd 1637: geprofileerde rondboogBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft. met waterlijstVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen. en sluitsteenSluitsteen van een opening; weerhoudt de gewelfstenen in een boog of gewelf., geflankeerd door Toscaanse zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd., waarop een friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). met metopenAl of niet versierd vlak tussen de trigliefen van een fries. en trigliefenVersiering, ontleend aan de Dorische fries, bestaande uit een vooruitspringend, rechthoekig vlak met twee gleuven in het midden en een halve aan elke zijkant; soms kan het aantal gleuven sterk afwijken., onderbroken door een paneel1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting. met neuten en inschrift “ DOM - S. MARIA MAGDALENA - sacrum - anno 1637” en een gebroken frontonDriehoekige of segmentvormige bekroning van een gevel of muuropening., uitlopend in voluutjes. Eiken poort met gebeeldhouwde makelaarUitstekende versiering op de nok van een dak in de vorm van een decoratieve metalen, terracotta of houten bol of stang (makelaar). met voorstelling van de gekruisigde Christus, Maria-Magdalena en engelen, een kopie naar het origineel bewaard in het Stadsmuseum. Erboven spitsboogvenster met vierledige tracering en maaswerk van visblazen. Flankerende sokkelsHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel. van verdwenen wandbeelden, doorlopend in een waterlijstVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen.. Boven het vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. uurwerkplaat in omlijsting met volutenSpiraalvormig ornament; meestal gebruikt als aanzetstuk van topgevels, bij deur- en vensteromlijstingen of als steunbeer., bloemen- en vruchtenslingers en cartoucheOmlijsting van een uitspringend vlak in de vorm van ingesneden en omkrullend papier of leer; vaak met opschrift of intern versierd.. Verder lichtspleten, muurankers en rechthoekig luik in de top.
Aansluitend octogonale klokkentoren met hoekblokkenAfwisselende opeenvolging van lange en korte zijden van natuurstenen hoekblokken of neggen (geprofileerd) in een bakstenen gevel. in de eerste geleding. Bekroond door een barokke lantaarn1. Bovenste, opengewerkte bekroning van een dakkoepel of toren; schrijlings op nok van een dak gelegen wordt het dakruiter genoemd. - 2. Lichtbron met glazen ruiten., waarin galmgaten met onderling verbonden imposten en gebogen waterlijstenVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen. op gestrekte uiteinden. Trigliefenfries onder de tweeledige klokvormige torenhelm (leien) met dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. en sfeer. Westelijke puntgevelsGevel waarvan de top driehoekig is. van de zijbeuken met spitsboogvenster met tweeledige tracering. Middenbeuk van drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) geopend door dito spitsboogvensters op een doorlopende waterlijstVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen.. Idem voor de kapelgevels van de zijbeuken, waarvan de ordonnantie wordt aangehouden in de koorkapel. Omlijste rondboogdeur met neuten en imposten in de noordelijke zijbeuk. Koor van twee rechte traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) en vijfzijdige sluiting gestut door acht steunberen. Rechte koortraveeën gemarkeerd door radvensters met drielob- en visblaastracering, ingeschreven in uitgebogen driehoekige omlijstingen; voorts spitsboogvensters met tweeledige tracering. Doorlopende daklijst en zadeldakDak met twee hellende dakvlakken. met dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. boven middenbeuk en koor. Gewijzigde opstandBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur. aan de noordzijde door aanbouw van de sacristie in pseudo-traditionele stijl en de Sint-Annakapel aan de koortravee.
Sober interieur met bepleisterdeMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen. wanden. Tweeledige opstandBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur. in het schip en de rechte koortraveeën. Scheiding van midden- en zijbeuken door zandstenen spitsboogarcaden op zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. met octogonale sokkel en Brabants koolbladkapiteel ; spitsboogdoorbrekingen in de koorwanden. Spitse triomfboog met meerledig profiel; getoogdeBoog die minder dan een halve cirkel beschrijft; boog in de vorm van een cirkelsegment. Bij vensters spreekt men dan van een getoogd venster of steekboogvenster. ontlastingsbogenBoog boven een venster- of deuropening die druk van het muurwerk op de stijlen afwentelt en zo het linteel ontlast. als scheiding van zijbeuken en koorkapellen. VenstersLicht- en/of luchtopening in een muur. in zandstenen omlijsting. Overkluizing met een vlakke houten zoldering in de middenbeuk, spitse houten tongewelven in de zijbeuken en koorkapel. Koor overwelfd door een bepleisterdMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen. kruisribgewelf met zandstenen ribben uitlopend op consooltjes met bladversiering, en dito sluitstenenSluitsteen van een opening; weerhoudt de gewelfstenen in een boog of gewelf.. Bijzonder fraai laatgotisch portaal1. In muur uitgespaarde ruimte voor een deur of toegang; - 2. Meer gesloten, voor of achter een gebouw geplaatste beschutting (voorbouw, vestibule). op trapezoïdale plattegrond, met overvloedige koolbladversiering. Korfboogpoort en -deuren met accoladeboogvormige lijst en ronde bovenlichtenBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden., gemarkeerd door bundelpijlersSamengestelde pijler bezet met (half)zuilen, pijlers of pilasters die bogen uit verschillende richtingen opvangt., en afgewerkt met een geajoureerdeOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…).; kruisribgewelf met koolbladsleutel. Erboven een breder doksaal op slanke colonnetten, met zelfde friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). en vernieuwde balustradeHekwerk van spijlen of balusters., vermoedelijk uit de 19e eeuw. Moderne Sint-Ritakapel in de noordelijke aanbouw.
Mobilair
Vroegere inrichting met diverse altaren volledig verdwenen. Heden sober, functioneel meubilair. Moderne glasramen door M. Martens, A. Blank, Simon Steger, Jacques Colpaert, M. Hizette en Fernand Crickx (1958-1959).
Bronnen
Archieven
SAB/PP 2746-2748, 2695; NPP, B 22..
Tijdschriften
BLEVI, A., Uit de geschiedenis van Scheut, II, De Zak- en St.-Niklaasbroeders in Het Open Venster, 1955, 28.
Dom Frédéric DEBUYST, Un restauration bruxelloise. L'Eglise de la Madeleine in Art d'Eglise, 108, 1959, pp. 223-229.
Websites
BALat KIK-IRPA
BALat KIK-IRPA (klokkentoren)
BALat KIK-IRPA (poort)
Opmerkelijke bomen in de nabijheid
