Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Lagere school Emile Bockstael en Atheneum Emile Bockstael
Félix Sterckxstraat 18
Reper-Vrevenstraat 80-100
Typologie(ën)
school
Ontwerper(s)
Pierre GILLET – architect, ingenieur-architect – 1910
Jean-François HOEBEN – architect – 1928
Marcel LAMBRICHS – architect – 1950-1970
Juan MEYERS – architect – 1950-1970
Bruno BOULANGER – architect – 1950-1970
Mark VANTHOURNOUT – architect – 1950-1970
ATELIER D'ARCHITECTURE ET D'URBANISME – architectenbureau – 1950-1970
Lucien-Jacques BAUCHER – architect – 1950-1970
Jo. F. DRAPS – architect – 1950-1970
LIBOIS – architect – 1950-1970
Juridisch statuut
Ingeschreven in de wettelijke inventaris op 19 augustus 2024
Stijlen
Eclectisme
Modernisme
Brutalisme
Inventaris(sen)
- Permanente actualisatie van de inventaris van het Bouwkundig Erfgoed (DPC-DCE)
- Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed 1939-1999 (ULB)
- Het monumentale erfgoed van België. Laken (Archistory - 2016-2019)
Dit (deze) goed(eren) bezit(ten) de volgende waarde(n)
- Artistiek Het ontwerp van een onroerend goed (gebouw) door een gerenommeerde kunstenaar (architect) kan maar zeer zelden als criterium worden beschouwd. Om het belang van de selectie van dit onroerend goed te beoordelen, en de plaats dat het inneemt in het oeuvre van een kunstenaar (architect), is dit een criterium dat moet worden afgewogen met de architectonische kwaliteit (compositie en interne structuur), de uitvoering (materialen, technische beheersing), de plaats in de architectuurgeschiedenis dewelke een getuigenis zijn van een fase of aspect van landschapsarchitectuur of de bouwkunst in het verleden. Zodoende gelden koppelingen naar volgende criteria: zeldzaamheid (typologie, stijl, materiaalgebruik, bronnen), representativiteit (idem), authenticiteit (idem + de kwaliteit van de uitvoering) en integriteit (bewaringstoestand, oorspronkelijke elementen)). Een goed bevat ook artistieke waarde als het kunstwerken omvat (beeldhouwwerken, reliëfs ontworpen voor het goed, enz.) of decoratieve elementen uit de oorspronkelijke bouwperiode of met bijzondere kwaliteit (gesigneerd glasramen, sgraffito, lichtbeuk, enz.).
- Esthetisch Historisch gezien werd die waarde aangewend om waardevolle groene ruimten en natuurlijke of halfnatuurlijke gebieden aan te duiden. De waarde kan ook gelden voor grote gehelen van gebouwen in een stedelijk gebied, met of zonder natuurlijke elementen, of monumenten die het stadslandschap markeren. Een afweging met andere waarden dringt zich tevens op: de artistieke, de landschappelijke (integratie van het werk in het stedelijk landschap, oriëntatiepunten in de stad) en de stedenbouwkundige waarde (spontane of rationele stedelijke gehelen). De volgende selectiecriteria worden er eveneens aan gekoppeld: de ensemblewaarde en de contextuele waarde.
- Historisch Het onroerend goed heeft een historische waarde : - als het getuigt van een bijzondere periode in de geschiedenis van de streek of de gemeente; - of als getuigenis van een periode en/of een zeldzame ontwikkeling van een periode (bv. tuinstad die representatief is voor een bouwwijze die werd toegepast in het kader van de grote bouwcampagnes na de Tweede Wereldoorlog; dorpskernen die de eerste gegroepeerde bouwwerken van de gemeenten van de tweede ring illustreren; de Hallepoort als overblijfsel van de tweede omwalling; - of als getuigenis van een bepaalde stedelijke (en/of landschappelijke) ontwikkeling van de stad (bv. gebouwen aan de centrale lanen of in de Leopoldswijk); - of wanneer het een band vertoont met een belangrijke historische figuur – met inbegrip van persoonlijke huizen van architecten en kunstenaarsateliers (bv. het geboortehuis van Constantin Meunier, het huis van Magritte); - of in verband kan worden gebracht met een belangrijke historische gebeurtenis (bv. huizen van de wederopbouw na het bombardement van 1695, de Congreskolom); - of een typologische representativiteit vertoont die kenmerkend is voor een commerciële of culturele beroepsactiviteit (bv. kerken, bioscopen, industriële architectuur, apotheken); - of als het representatief is van het oeuvre van een belangrijke architect in de architectuurgeschiedenis op internationaal, nationaal, regionaal of lokaal niveau (dit betreft zowel befaamde architecten als V. Horta, V. Bourgeois, M. Polak als secundaire architecten, die lokaal verbonden worden aan een gemeente zoals Fernand Lefever in Koekelberg of Emile Hoebeke in Sint-Agatha-Berchem).
- Sociaal Moeilijk te onderscheiden van de volkskundige waarde en over het algemeen onvoldoende om een selectie op zichzelf te rechtvaardigen. - herinneringsplaats van een gemeenschap of van van een sociale groep (bijvoorbeeld de bedevaartskapel op het Kerkplein in Sint-Agatha-Berchem, “de Oude Linde” in Boendael te Elsene); - een plaats met volkssymboliek (bijvoorbeeld het café het “Goudblommeke in papier” in de Cellebroersstraat); - een plaats waar een wijk samenkomt of gestructureerd is (bijvoorbeeld De gebouwen “Fer à Cheval”- in de Floréal tuinwijk); - een goed dat deel uitmaakt van of bestaat uit openbare voorzieningen (scholen, crèches, gemeenschaps- of parochiezalen, sporthallen, stadions, enz.); - goed of ensemble (al dan niet sociale huisvesting) ontworpen om sociale interactie, wederzijdse hulp en buurtcohesie te stimuleren (bijvoorbeeld de woonwijken die na de Tweede Wereldoorlog werden gebouwd in Ganshoren of de wijken die speciaal voor ouderen werden ontworpen); - goed dat deel uitmaakt van een industrieel complex dat een aanzienlijke activiteit heeft gegenereerd in de gemeente waar het zich bevindt of in het Gewest.
- Stedenbouwkundig Sommige bouwkundige goederen of landschappen hebben in het verleden een prominente rol gespeeld in de planmatige inrichting van de bebouwde ruimte en de stedelijke ruimte. Meestal bepalen zij andere stedenbouwkundige (plan)vormen zodat er zich een wisselwerking voortdoet tussen bebouwde en niet-bebouwde (of open) ruimte. Die inrichting omvat ook de samenhang tussen verschillende schaalniveaus. Een onroerend goed heeft stedenbouwkundige waarde wanneer het daarin een rol speelt, bijvoorbeeld : - hoekgebouwen; - coherente pleinen of homogene huizenrijen (gevels die een ensemble vormen van dezelfde stijl, periode en volume); - tuinwijken, - deskundig ingeplante torens (hoogbouw) en hun relatie tot hun onmiddellijke kwaliteitsvolle omgeving die coherent kan zijn, maar ook contrastrijk, - relicten van stedenbouwkundige concepten en hoe die architecturaal (en typologisch) zijn of werden ingevuld, zoals bijvoorbeeld de nog bewaarde eclectische stadspaleizen en/of herenhuizen in de Leopoldswijk.
Onderzoek en redactie
2016
id
Urban : 35943
Beschrijving
Athénée en Ecole Primaire Emile Bockstael en Kakelbontschool, voormalige
Gemeentelijke Scholen nr. 18, 26 en 27. Schoolcomplex bestaande uit twee volumes in eclectischePeriode: ca. 1840-1914.
Het eclecticisme is een architectuurstroming die stijlen afkomstig uit
verschillende tijdperken en plaatsen combineert. Architecten vermengen
historische referenties om nieuwe composities te creëren. Die tendens ontwikkelt
zich in Brussel kort na de onafhankelijkheid van België in het kader van de
grootschalige verstedelijkingsprogramma’s. Tijdens de jaren 1840 en 1850
ontstaat immers de behoefte aan een nationale architectuur, terwijl de stad tot
dan toe vooral het neoclassicisme had benadrukt met symmetrische, ordelijke en
rationele stedenbouwkundige gehelen. Terwijl sommige architecten kiezen voor
eenheid van stijl, zoals de neogotische of neo-Vlaamse renaissancestijl,
ontwikkelt zich ook een tendens om vormtalen uit het verleden te mengen en
daarbij lokale materialen en nieuwe technieken (onder meer voortgekomen uit de
industriële revolutie) in te zetten. Dat eclecticisme maakt het mogelijk om
flexibeler in te spelen op een veelheid aan typologieën en stedelijke
voorzieningen. De stad breidt immers volop uit: het eclecticisme past zich
zowel toe op kerken als op grootwarenhuizen, hotels, stations, scholen,
fabrieken, maar eveneens op de woonarchitectuur. Dat verklaart waarom het
eclecticisme de dominante architecturale tendens is in de eerste kroon van
Brussel (de Brusselse voorsteden).
In de openbare architectuur is die menging niet willekeurig: elke stijl wordt
gekozen om een idee over te brengen. Zo kan het neogotische verwijzen naar de
middeleeuwse geschiedenis van de stad of naar de spiritualiteit van een
religieus (katholiek) gebouw; het neoclassicisme suggereert orde en autoriteit
voor een gerechtsgebouw of een administratief gebouw; de renaissance
symboliseert burgerschap of cultureel prestige. Architectuur wordt op die
manier een visuele taal, ontworpen om de waarden van een instelling te
weerspiegelen.
In de woonarchitectuur is het eclecticisme een kenmerk van de bourgeoisie en
herkenbaar aan een gevarieerde en dynamische gevel, waarin architecten spelen
met vormen, materialen en kleuren. Baksteen, natuursteen, smeed- of gietijzer,
keramiek of sgraffiti worden gecombineerd om een rijk en gepersonaliseerd decor
te creëren. Elk detail – balkon, kroonlijst, gebeeldhouwd linteel, dakkapel,
erker, voordeur – wordt aangegrepen om de smaak van de eigenaar uit te drukken,
zijn status in de verf te zetten of zijn culturele aspiraties te benadrukken.
De stijl situeert zich in een periode waarin Brussel moderniteit waardeert en
tegelijk zijn geschiedenis viert. Het eclecticisme vormt dan ook een compromis:
een hedendaagse architectuur geïnspireerd door het verleden, aangepast aan het
burgerlijke, stedelijke en moderne leven. Achter de gevel worden de interieurs
ingericht met oog voor comfort: een praktischer indeling, een decoratieve trap,
vertrekken gericht op specifieke functies (salon, rookvertrek, eetkamer) en
soms technische innovaties (beter verwarmingssysteem, water, gas).
De periode van het eclecticisme zet het basismodel van de burgerwoning op punt:
een gevel met een symmetrische compositie (drie gelijke traveeën op drie
bouwlagen) of een asymmetrische compositie (twee traveeën – één smalle en één
brede – op drie bouwlagen); een plattegrond met een gang die naar de trap leidt
in de toegangstravee en twee of drie opeenvolgende vertrekken, overeenkomend
met de breedte van de andere travee(ën). De gevel krijgt ook een
driedimensionale uitwerking door de toevoeging van balkons, erkers of
bow-windows.
Tijdens de tweede helft van de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw is de
stedenbouwkundige ontwikkeling zodanig groot dat het niet ongewoon is dat hele
straatdelen in enkele jaren tijd uit de grond worden gestampt. Dat resulteert
in bijzonder homogene en samenhangende stedenbouwkundige gehelen: de enfilade
of gevelrij. Die samenhang is soms het werk van één architect in het kader van
een kleinschalig vastgoedproject. Meestal worden de woningen echter gebouwd
door verschillende architecten, voor verschillende eigenaars: ze verschillen
dan onderling, maar vormen toch homogene gevelrijen van gebouwen in dezelfde
stijl, met dezelfde materialen en/of hetzelfde bouwprofiel.
De representatieve elementen van de residentiële bouwkunde in eclecticistische
stijl zijn: het bouwprofiel (asymmetrische of symmetrische compositie), de
polychromie van de materialen (hardsteen, natuursteen, bakstenen in
uiteenlopende kleuren, pleisterwerk), het gebruik van smeed- en/of gietijzerwerk,
uitspringende elementen (balkons, erkers, bow-windows), dakkapellen en
stedenbouwkundige enfilades. Die gevels worden vaak benadrukt door
elementen met diverse inspiratiebronnen: neoclassicistisch (pleisterwerk,
soberheid), neogotisch (spitsboogvensters of drielobbige vensters, kruisvensters
in steen), neo-Vlaamse renaissancestijl (dakkapel, trapgevel, muurankers), art
nouveau (sgraffiti, keramiektegels, zweepslagmotieven, glasramen met florale
motieven), pittoresk (schilddak of wolfdak, torentje, houten of pseudo-houten
elementen: borstweringen, vakwerk, zichtbare spanten), enz.
Het is algemeen aanvaard dat de periode van het eclecticisme eindigt met de
Eerste Wereldoorlog, al blijft het basismodel van het burgerhuis ook nadien nog
lang bestaan. Gemeenten en wijken die later, tijdens het interbellum, werden
verstedelijkt op basis van stedenbouwkundige plannen die in de 19e eeuw waren
uitgetekend, bouwen voort op het model van het eclecticisme en vormen
gevelrijen met een gelijkaardig bouwprofiel. Die woningen worden als
laateclectisch bestempeld. Zij nemen alle kenmerken van de eclecticistische
woonarchitectuur over, maar worden doorgaans geaccentueerd met elementen
geïnspireerd door de Beaux-Arts, art deco, art nouveau, pittoreske of
regionalistische architectuur (zie laat eclecticisme). stijl, in 1910
ontworpen door gemeentelijke ingenieur-architect Pierre Gillet, in 1928 in
dezelfde stijl vergroot door architect J.-F. Hoeben, en in de jaren 1950 tot de jaren 1970
aangevuld met talrijke modernistischeHet modernisme duidt
elke architectuur aan die getuigt van een streven naar innovatie door middel
van een uitgepuurde vormentaal. De zuiverste vorm, die vaak wordt aangeduid als
de internationale stijl, wordt gekenmerkt door een rationele plattegrond,
eenvoudige geometrische vormen, een draagstructuur (vaak in beton) met een plat
dak, lichte wanden en het gebruik van moderne materialen (industriële
materialen zoals gewapend beton, staal, glas).
Hoewel maar weinig gebouwen de zuiverheid van de internationale stijl bereiken,
drukken vele modernistische bouwwerken toch een duidelijk verlangen tot
rationalisering uit. Kenmerkend zijn regelmatige bakstenen bekleding, sobere
volumes en sterk gereduceerde decoratie.
Het modernisme zal wereldwijd diverse architectuurstromingen beïnvloeden.
Modernisme van het interbellum
Periode: ca. 1920 – 1940
In Brussel is het modernisme van het interbellum
soms moeilijk te onderscheiden van de art deco (zie “pakketbootstijl”), vooral
in de beginfase van de stroming: hoewel met nieuwe bouwkundige vormen wordt
geëxperimenteerd, blijft er nog een duidelijke gehechtheid aan het ornamentale
gebruik van traditionele materialen. De rode draad van het modernisme bestaat
uit de soberheid van de vormen, het gebruik van vensterregisters of liggende
rechthoekige vensters en de afwezigheid van decoratie. De geaccentueerde
horizontale voegen (of schaduwvoegen), de platte daken en de vensters die op
het gevelvlak aansluiten zijn evenzeer kenmerkend voor de stijl.
Naoorlogs modernisme
Periode: ca. 1940 – 1960
Het naoorlogse modernisme (jaren 1940-1960) is herkenbaar aan verschillende
karakteristieke elementen: een gevelindeling met een sobere esthetiek
(eenvoudige lijnen, geen ornamenten), grote gevelopeningen die door het glas
het natuurlijke licht en het gevoel van openheid versterken alsook de keuze en
toepassing van materialen, zoals zichtbare baksteen, breuksteen en metaal. Deze
architectuur verwerkt in sommige gevallen subtiele details, zoals reliëfspel in
het metselwerk, omlijstingen van gevelopeningen in natuursteen en/of uitgevoerd
in uitspringend metselwerk, kordons in natuursteen die de verdiepingen
benadrukken en soms een decoratief bas-reliëf. Gevelopeningen worden zeer vaak
als vensterregisters (vensterstroken) uitgevoerd, soms met metalen vensterleuning
(met een sober en functioneel ontwerp, zonder overbodige details, gericht op
het gebruiksgemak). Voor eengezinswoningen wordt vaak gekozen voor de bel?etagetypologie,
aangezien in die periode de auto toegankelijker wordt.
Ludiek modernisme, ook wel Expo 58-stijl genoemd
Periode: ca. 1950 – 1965
Het ludiek modernisme of
de expostijl (soms ook Robbedoesstijl, naar de stripreeks waarin dergelijke
woningen in die periode figureerden),
dankt zijn naam aan de wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel. Het is
een kortstondige tendens binnen het modernisme die zich ontwikkelt eind de
jaren 1950 en verdwijnt begin de jaren 1960.
De Expo 58?stijl weerspiegelt het optimisme van die periode en geeft het
functionalisme een menselijke toets door een nieuwe vormentaal te introduceren,
die onder meer bestaat uit V?kolommen, uitstekende kroonlijsten en luifels,
boemerangvormige deurklinken, zigzagvormige borstweringen, stervormige
motieven, gekleurde sandwichpanelen en decoratief latwerk. De stijl hanteert
graag diagonale lijnen, onregelmatige, hoekige of gebogen vormen. De toegepaste
structuren zijn licht (de draagstructuur wordt vaak zichtbaar gelaten) en de
kleuren zijn dikwijls levendig en contrastrijk. De voorkeur gaat uit naar moderne materialen
zoals beton, metaal en grote glaspartijen. In Brussel kent de tendens een groot
succes in de wijken van de stadsrand die tegen het einde van de jaren 1950
worden ontwikkeld.
Laat modernisme
Periode: ca. 1970-1980
Tijdens de jaren 1970 en 1980 haalt de residentiële architectuur de
mosterd bij de uiteenlopende tendensen van die periode. In het late modernisme
zijn niet alleen de basisprincipes van het modernisme terug te vinden
(rationaliteit, eenvoudige volumes, weinig ornamenten, functionele organisatie
van de ruimte), maar ook elementen van het brutalisme (leesbaarheid van de
structuur en benadrukking van ruwe materialen). Toch worden die principes
verzacht door toegevingen die de wens weerspiegelen om moderniteit te verzoenen
met de verwachtingen van de middenklasse, die geeft om comfort en streeft naar
inpassing in het bestaande stadsweefsel. In die laat modernistische realisaties
staan zichtbare (ruwe) baksteen, het samenspel van open en gesloten vlakken
(blinde muren en glaspartijen), insprongen en hoogteverschillen en sobere
kubusvormige volumes centraal. Bepaalde contextbepalende elementen worden
ingewerkt, zoals hellende daken met dakpannen in residentiële wijken. Ook daken
lenen zich tot spelen met in- en uitsprongen, hoogteverschillen, open en
gesloten vlakken. In appartementsgebouwen krijgen de gevels ritme aan de hand
van prefabmodules en brede balkons met metalen en glazen borstweringen
(rookglas).
Het Brusselse laat modernisme van de jaren 1970-1980 kan dan ook worden gezien
als een fase van rationalisering en verspreiding van het modernisme, toegepast
op een breed scala aan residentiële typologieën. Het getuigt van een periode
waarin architectuur tegelijk praktisch, economisch en modern wilde zijn en zich
tevens wilde verankeren in een lokale materialiteit en in vormen aangepast aan
het dagelijkse gebruik. Dat erfgoed, dat niet spectaculair is en soms als strak
wordt beschouwd, vertegenwoordigt niettemin een essentiële fase in de evolutie
van het Brusselse stadslandschap en luidt de overgang in tussen het naoorlogse
klassieke modernisme en de opkomst van het postmodernisme in de jaren 1980. gebouwen van de hand van architecten
Marcel Lambrichs, Juan Meyers, Bruno Boulanger en Mark Vanthournout, alsook van
het Atelier d’Architecture en d’Urbanisme (architecten Lucien-Jacques Baucher,
M. Draps & M. Libois).
Geschiedenis
In 1869 werd een eerste gemeentelijke lagere school in Laken opgericht, in een thans verdwenen deel van de Heizelstraat. Ze werd gesloopt in het kader van de aanleg van het park van Laken. In 1890 werden voorlopige gebouwen opgetrokken in het bouwblok tussen de Félix Sterckxstraat en de Reper-Vrevenstraat. In 1910 stelde gemeentelijk ingenieur-architect Pierre Gillet een ontwerp voor de school voor dat in het midden van het bouwblok voorzag in twee lange parallelle volumes met klassen, verspringend ingeplant, haaks op de Reper-Vrevenstraat. Het westelijke volume (A), met acht traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), was bestemd voor de meisjesschool (School nr.27) en de kleuterschool (School nr.18), terwijl het oostelijke volume (B), met vijf traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), bestemd was voor de jongensschool (School nr.26). Toen burgemeester Emile Bockstael de school in 1912 inhuldigde, waren slechts zes traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) van het westelijke volume en drie van het oostelijke voltooid. Dat laatste volume werd in of kort na 1916 met één traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) uitgebreid, het equivalent van één klaslokaal.
In 1928 ontwierp architect J.-F. Hoeben een grote uitbreiding van de school naar de Sterckxstraat en de Reper-Vrevenstraat. Hij voerde er echter slechts een deel van uit, na 1930: een analoge uitbreiding van elk volume in noordelijke richting, met twee traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) voor het westelijke volume en drie voor het oostelijke, en de toevoeging van twee kantoren aan elk volume aan de achtergevel.
In 1956 ontwierp architect Marcel Lambrichs een complex bestemd voor de crèche en de kleuterschool (C), met speelplaats aan de Félix Sterckxstraat, verbonden met de jongensschool; het werd in 1962 gebouwd. In 1959, nadat de Stad Brussel had beslist de vierde graden tot middelbare scholen om te vormen, werd een nieuwe uitbreiding van het geheel gepland (D), ditmaal aan de Reper-Vrevenstraat, waarvan de eerste steen in 1961 werd gelegd, naar een plan hoogstwaarschijnlijk van de hand van Lambrichs. Het had een U-vormige plattegrond rond een speelplaats en was met de jongensschool verbonden. In 1964 ontwierp Lambrichs bijgebouwen (E) bestemd voor de sanitaire ruimten, vestiaires en douches; ze verbonden de crèche en de kleuterschool met de meisjesschool. In dezelfde periode werd in het verlengde van de meisjesschool een nieuw klasgebouw (F) opgetrokken. Het aldus uitgebreide complex werd in 1966 door burgemeester Lucien Cooremans ingehuldigd.
In 1969 vestigde architect Juan Meyers een paviljoen (G) aan het westelijke uiteinde van het complex, loodrecht op de Reper-Vrevenstraat, dat in 1970 naar deze straat werd verlengd door architect Bruno Boulanger. In datzelfde jaar tekende die laatste de plannen voor een klasgebouw (H) in de as van de toegang aan de Reper-Vrevenstraat, dat in 1982 van een tweede verdieping werd voorzien door architect Mark Vanthournout. In 1972 ontwierp het Atelier d’Architecture et d’Urbanisme een plan voor de uitbreiding in drie fasen van de scholengroep, hoofdzakelijk aan de Reper-Vrevenstraat. Fase I betrof de huidige Kakelbontschool op nr.100 (I), fase II een klasgebouw (J) dat achteraan naar de meisjesschool terugweek, en fase III een sportzaal op een parking aan de Reper-Vrevenstraat (K), waartegen een klasgebouw werd aangebouwd (L). Bij die gelegenheid werd de hoek tussen het gebouw aan de straat en dat uit 1961 (D) versierd met een fresco van Paul De Gobert dat de Koninklijke SerresBroeikast. voorstelt. In 1976 verbond hetzelfde Atelier de sportzaal met het klasgebouw (I) via een doorgang met conciërgewoning (M).
De gebouwen aan de Félix Sterckxstraat (C) huisvesten nog altijd een crèche en de Ecole Primaire Emile Bockstael, terwijl de kleuterklassen naar de Heizelstraat nr.110 zijn overgebracht, een in 2014 ingehuldigd passiefgebouw ontworpen door bureau Nimptsch Architekten. De rest van het complex wordt ingenomen door het Athénée Emile Bockstael, behalve nr.100 Reper-Vrevenstraat, waarin zich de Kakelbontschool bevindt.
Beschrijving
Volumes uit 1910, vergroot in 1928 (A en B) – architect P. Gillet; architect J.-F. Hoeben
Het ontwerp uit 1910, met invloed van de eclectischePeriode: ca. 1840-1914. Het eclecticisme is een architectuurstroming die stijlen afkomstig uit verschillende tijdperken en plaatsen combineert. Architecten vermengen historische referenties om nieuwe composities te creëren. Die tendens ontwikkelt zich in Brussel kort na de onafhankelijkheid van België in het kader van de grootschalige verstedelijkingsprogramma’s. Tijdens de jaren 1840 en 1850 ontstaat immers de behoefte aan een nationale architectuur, terwijl de stad tot dan toe vooral het neoclassicisme had benadrukt met symmetrische, ordelijke en rationele stedenbouwkundige gehelen. Terwijl sommige architecten kiezen voor eenheid van stijl, zoals de neogotische of neo-Vlaamse renaissancestijl, ontwikkelt zich ook een tendens om vormtalen uit het verleden te mengen en daarbij lokale materialen en nieuwe technieken (onder meer voortgekomen uit de industriële revolutie) in te zetten. Dat eclecticisme maakt het mogelijk om flexibeler in te spelen op een veelheid aan typologieën en stedelijke voorzieningen. De stad breidt immers volop uit: het eclecticisme past zich zowel toe op kerken als op grootwarenhuizen, hotels, stations, scholen, fabrieken, maar eveneens op de woonarchitectuur. Dat verklaart waarom het eclecticisme de dominante architecturale tendens is in de eerste kroon van Brussel (de Brusselse voorsteden). In de openbare architectuur is die menging niet willekeurig: elke stijl wordt gekozen om een idee over te brengen. Zo kan het neogotische verwijzen naar de middeleeuwse geschiedenis van de stad of naar de spiritualiteit van een religieus (katholiek) gebouw; het neoclassicisme suggereert orde en autoriteit voor een gerechtsgebouw of een administratief gebouw; de renaissance symboliseert burgerschap of cultureel prestige. Architectuur wordt op die manier een visuele taal, ontworpen om de waarden van een instelling te weerspiegelen. In de woonarchitectuur is het eclecticisme een kenmerk van de bourgeoisie en herkenbaar aan een gevarieerde en dynamische gevel, waarin architecten spelen met vormen, materialen en kleuren. Baksteen, natuursteen, smeed- of gietijzer, keramiek of sgraffiti worden gecombineerd om een rijk en gepersonaliseerd decor te creëren. Elk detail – balkon, kroonlijst, gebeeldhouwd linteel, dakkapel, erker, voordeur – wordt aangegrepen om de smaak van de eigenaar uit te drukken, zijn status in de verf te zetten of zijn culturele aspiraties te benadrukken. De stijl situeert zich in een periode waarin Brussel moderniteit waardeert en tegelijk zijn geschiedenis viert. Het eclecticisme vormt dan ook een compromis: een hedendaagse architectuur geïnspireerd door het verleden, aangepast aan het burgerlijke, stedelijke en moderne leven. Achter de gevel worden de interieurs ingericht met oog voor comfort: een praktischer indeling, een decoratieve trap, vertrekken gericht op specifieke functies (salon, rookvertrek, eetkamer) en soms technische innovaties (beter verwarmingssysteem, water, gas). De periode van het eclecticisme zet het basismodel van de burgerwoning op punt: een gevel met een symmetrische compositie (drie gelijke traveeën op drie bouwlagen) of een asymmetrische compositie (twee traveeën – één smalle en één brede – op drie bouwlagen); een plattegrond met een gang die naar de trap leidt in de toegangstravee en twee of drie opeenvolgende vertrekken, overeenkomend met de breedte van de andere travee(ën). De gevel krijgt ook een driedimensionale uitwerking door de toevoeging van balkons, erkers of bow-windows. Tijdens de tweede helft van de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw is de stedenbouwkundige ontwikkeling zodanig groot dat het niet ongewoon is dat hele straatdelen in enkele jaren tijd uit de grond worden gestampt. Dat resulteert in bijzonder homogene en samenhangende stedenbouwkundige gehelen: de enfilade of gevelrij. Die samenhang is soms het werk van één architect in het kader van een kleinschalig vastgoedproject. Meestal worden de woningen echter gebouwd door verschillende architecten, voor verschillende eigenaars: ze verschillen dan onderling, maar vormen toch homogene gevelrijen van gebouwen in dezelfde stijl, met dezelfde materialen en/of hetzelfde bouwprofiel. De representatieve elementen van de residentiële bouwkunde in eclecticistische stijl zijn: het bouwprofiel (asymmetrische of symmetrische compositie), de polychromie van de materialen (hardsteen, natuursteen, bakstenen in uiteenlopende kleuren, pleisterwerk), het gebruik van smeed- en/of gietijzerwerk, uitspringende elementen (balkons, erkers, bow-windows), dakkapellen en stedenbouwkundige enfilades. Die gevels worden vaak benadrukt door elementen met diverse inspiratiebronnen: neoclassicistisch (pleisterwerk, soberheid), neogotisch (spitsboogvensters of drielobbige vensters, kruisvensters in steen), neo-Vlaamse renaissancestijl (dakkapel, trapgevel, muurankers), art nouveau (sgraffiti, keramiektegels, zweepslagmotieven, glasramen met florale motieven), pittoresk (schilddak of wolfdak, torentje, houten of pseudo-houten elementen: borstweringen, vakwerk, zichtbare spanten), enz. Het is algemeen aanvaard dat de periode van het eclecticisme eindigt met de Eerste Wereldoorlog, al blijft het basismodel van het burgerhuis ook nadien nog lang bestaan. Gemeenten en wijken die later, tijdens het interbellum, werden verstedelijkt op basis van stedenbouwkundige plannen die in de 19e eeuw waren uitgetekend, bouwen voort op het model van het eclecticisme en vormen gevelrijen met een gelijkaardig bouwprofiel. Die woningen worden als laateclectisch bestempeld. Zij nemen alle kenmerken van de eclecticistische woonarchitectuur over, maar worden doorgaans geaccentueerd met elementen geïnspireerd door de Beaux-Arts, art deco, art nouveau, pittoreske of regionalistische architectuur (zie laat eclecticisme). stijl, bestond uit klasgebouwen (met al geplande uitbreiding) in baksteen, hardsteen en witsteen, met bijna identieke plattegrond en gevel. Het gebouw voor de meisjes was langer omdat het ook de kleuterschool bevatte. Gebouwen van twee bouwlagen boven een souterrainverdieping die vooraan grotendeels door een Engelse koer wordt afgeboord, onder een hoog leistenen zadeldakDak met twee hellende dakvlakken. met talrijke dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. onder schilddakDak met twee driehoekige dakvlakken aan de smalle zijde en twee trapeziumvormige aan de lange zijde. aan de kant van de speelplaats, afgesloten door uitspringende topgevelsHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. met schouderstukken. Talrijke schoorsteenkokers doorbreken de topgevelsHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. en de voorgevels.
Het volume met de meisjesschool en de kleuterschool (A) moest op termijn op de benedenverdieping bestaan uit – v.l.n.r. en gelegen langs een gang achteraan – een brede speelzaal en twee klassen (kleuterschool), een trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. en drie klassen voor de meisjes; op de verdieping moesten de trap en de gang leiden naar zeven klassen, de twee aan de linkerkant boven de speelzaal. De Engelse koer, met afgeronde hoeken, wordt onderbroken vóór de ingang van de speelzaal, uiterst links, en die van het trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht..
De voorgevel wordt geritmeerd door traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met gevarieerde breedte, afgeboord door kolossaleZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel.: één muuropening (trappenhuis), twee gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. muuropeningen (traveeën van de speelzaal) of drie gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. muuropeningen (de grote klassen). Dit ritme wordt hernomen in de souterrainverdieping. Achteraan, om de gangen te verlichten en tussen analoge pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel., kortere traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met één vensterLicht- en/of luchtopening in een muur., behalve aan de kant van de speelzaal, met dubbele venstersLicht- en/of luchtopening in een muur..
Op hardstenen onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen., voorgevel met enkelvoudige of gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. muuropeningen onder I-balkIJzeren latei met I-profiel. met onderdorpels in banden. Het horizontale karakter wordt nog versterkt door de visuele verlenging van de witstenen voetstukken en imposten van de stijlenVerticale zijden van een opening waarop een boog of latei rust. door middel van kettingen in witte baksteen. Dezelfde horizontaliteit vinden we terug in de opeenvolging van getoogdeBoog die minder dan een halve cirkel beschrijft; boog in de vorm van een cirkelsegment. Bij vensters spreekt men dan van een getoogd venster of steekboogvenster. ontlastingsbogenBoog boven een venster- of deuropening die druk van het muurwerk op de stijlen afwentelt en zo het linteel ontlast. met witstenen aanzetstenenGeprofileerd of versierd blok (natuur)steen waarop een boog of een strek steunt. en booggewelven in witte baksteen, maar met diamantkopvormige hardstenen sluitstenenSluitsteen van een opening; weerhoudt de gewelfstenen in een boog of gewelf.. De borstweringen1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. zijn voorzien van ventilatiegaten in witte baksteen, de pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel., met ankers(Smeedijzeren) bouwonderdeel waarmee de uiteinden van een balk in een muur worden bevestigd; soms ook louter decoratief. met volutenSpiraalvormig ornament; meestal gebruikt als aanzetstuk van topgevels, bij deur- en vensteromlijstingen of als steunbeer., met trekgaten voor de schoorstenen. De kortere venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. die op de lager gelegen binnenplaats uitgeven, sluiten aan bij de hogere venstersLicht- en/of luchtopening in een muur., maar dan zonder bogenConstructie waarvan de beschrijvende lijnen delen van cirkels of gebogen lijnen zijn en waarin alle drukkrachten optreden.. Een houten kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). op klossenKraagstuk van een kroonlijst met verfijnd uitgesneden en/of gefreesd hangend element of drop. rust op een uitkragende bakstenen friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). die door steigergatenGat aan de bovenzijde van een gevel waarin de horizontale dwarsbalken van een steiger werden bevestigd; vaak afgedekt door smeedijzeren (sier)deksel. wordt onderbroken.
Op de achtergevel, die wordt doorsneden door een stenen band tussen de bouwlagen maar bijna zonder decor, opeenvolging van muuropeningen, ook onder I-balkIJzeren latei met I-profiel. en met een aparte stenen onderdorpel.
De puntgevelsGevel waarvan de top driehoekig is. hebben schouderstukken met consolesVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief. en afgeschuindeSchuine vlakke kant aan een houten of stenen bouwonderdeel. hardstenen aandaken. De schoorsteenpijpenHet boven het metselwerk of dak uitstekende deel van een schoorsteen. zijn behandeld als aediculaVersieringsmotief, ontleend aan de klassieke bouwkunst, vormt samenstel van pijlers en een klassieke bekroning. met gebogen kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement)., ook in hardsteen.
Het volume met de jongensschool (B) vertoont eenzelfde architectuur, met vier traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) van drieledige muuropeningen, de laatste twee rond die van het trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. en met een enkelvoudige muuropening. De souterrainverdieping is hier slechts op de drie linkertraveeën vrij.
Enkel de zes linkertraveeën van de meisjesschool en de vier rechtertraveeën van de jongensschool werden aan de vooravond van het interbellum gebouwd. De gebouwen werden na 1930 verlengd, met twee eenheden elk, die van de meisjes met een Engelse koer, die van de jongens zonder, van elkaar gescheiden door een tweede trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht.. Analoge architectuur, maar I-balkenIJzeren latei met I-profiel. vervangen door gewapend beton. Van de toegang is het impost vervangen door de beglaasde borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. van het vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. op de verdieping. Aan elk binnenplaatsje achteraan werden twee lage, breed verlichte bijgebouwen in dezelfde stijl toegevoegd, bestemd voor kantoren, overwegend in de as van de toegangen.
De twee trappenhuizenGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. uit 1910 zijn oorspronkelijk. Bovengronds hebben ze twee rechte metalen trapdelen met een rechthoekig raamVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn., een bordes1. Verhoogd platform vóór de ingang van een gebouw, bereikbaar via een aantal treden; - 2. Vloertje, boven aan of midden in een trap. dat onrechtstreeks door het impostvensterVenster boven een deur en ervan gescheiden door een stenen dorpel, een entablement of een muurvlak. van de toegang wordt verlicht, en een overloop die toegang geeft tot de achterliggende gang. De smeedijzerenTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… trapleuningen met art-nouveau-accenten zijn gemaakt van een netwerk van staven dat wordt hernomen op de borstweringen1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. die de impostvenstersVenster boven een deur en ervan gescheiden door een stenen dorpel, een entablement of een muurvlak. beschermen. Het trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. van de jongensschool van na 1930 heeft dezelfde configuratie maar is volledig in beton behandeld, inclusief volle, met granitoBedekking met veelkleurige (marmer)stukjes, gebed in cementmortel, die na verharding glanzend wordt geschuurd. beklede leuningen.
Gebouwen ontworpen van de jaren 1950 tot de jaren 1970
Ontwerpen van architect Marcel Lambrichs, ingehuldigd in 1966
Gebouwen met betonstructuur, onder plat dak of dak met een heel lichte helling. De gevels, waarvan sommige zijn versierd met vlakken van baksteen en geprefabriceerde kwartsplaten, worden geritmeerd door pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. rond grote muuropeningen met borstweringen1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. bekleed met opstaande crèmekleurige keramiekplaten. Metalen raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn., met geometrische verdelingen, deels bewaard.
Aan de Sterckxstraat bestaat het complex van de crèche en de kleuterschool (C) uit twee L-vormige hoofdvolumes van twee bouwlagen, rond een speelplaats aan de straat. Het volume evenwijdig aan de straat bevat de klaslokalen, het haakse volume een refter op de benedenverdieping. De binnenplaats wordt aan de linkerkant afgeboord door een overdekte doorgang. Twee vleugels in het verlengde van het evenwijdige volume vormen de verbinding met de meisjes- en jongensschool. Het volume aan de kant van de meisjesschool bevat onder meer een trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. en de portiersloge, het volume aan de kant van de jongensschool een refter en een dokterslokaal.
L-vormig volume met, aan de speelplaats vooraan, gevels met op de benedenverdieping, ter hoogte van het impost, een platte doorlopende luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak. die de luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak. van de overdekte doorgang verlengt. Verdiepingen behandeld als loggiaOverdekte, halfopen ruimte; schaduwrijke inham in de gevel van een gebouw. met beglaasde metalen borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. en metalen zuiltjes waarop een plat dak rust. De loggiaOverdekte, halfopen ruimte; schaduwrijke inham in de gevel van een gebouw. van het volume evenwijdig aan de straat is gedeeltelijk open. Drie centrale vlaggenmasten. De gevel aan de achterste speelplaats van dit volume heeft eenzelfde luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak. op de benedenverdieping. Haaks volume met bakstenen gevel aan straatzijde, met twee lage vensterregistersDoorlopende horizontale aaneenschakeling van vensters..
Binneninrichting bewaard. Gang met klassen met raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. met gekleurde borstweringen1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust..
Aan de straat, links, toegang met twee muurvlakken in L-vorm waarop een platte luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak. rust. Doorgang onder plat betonnen dak dat rechts rust op door een borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. verbonden metalen zuiltjes, en links op een met keramiek beklede muur. Aan deze zijde, dak met veelhoekige venstersLicht- en/of luchtopening in een muur., recht boven parterres met dezelfde vorm. Speelplaats afgesloten door een hardstenen muurtje onder een hek met verticale staven.
Aan de Reper-Vrevenstraat bestaat het U-vormige complex (D) uit drie volumes, met in het midden een overdekte speelplaats, die een binnenplaats binnen het bouwblok afbakenen. Ze hebben één bouwlaag, behalve het volume met klassen gelegen in het verlengde van de jongensschool, met twee bouwlagen. Aan deze kant heeft het volume aan de straat elf traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...); de centrale verlichten een hoge turn- en feestzaal, de eerste drie zijn blindZonder opening; blind venster, schijnopening. en stemmen overeen met de scène, de laatste is breder en bevat de toegangsportiek, onder een verdieping die wellicht voor de conciërge was bestemd. Het volume in de as van de toegang bevat een gang die wordt verlicht door een daklicht op metalen zuiltjes. Speelplaats oorspronkelijk met vrije muuropeningen.
Binneninrichting bewaard. Muren van geprefabriceerde kwartsplaten.
Bijgebouwen met de sanitaire ruimten, vestiaire en douches (E) verbinden de crèche en de kleuterschool met de meisjesschool. In de sanitaire ruimten is de bekleding in lichtblauwe keramiek oorspronkelijk.
Klasgebouw (F)
In het verlengde van de meisjesschool, klasgebouw met betonstructuur en met drie bouwlagen onder plat dak. Tussen bakstenen topgevelsHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt., gevels van drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) geritmeerd door betonnen banden rond houten raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. met borstweringen van lichtblauwe sandwichpanelenKunststoffen gevelplaat, bestaande uit een isolerende kern tussen twee platen (vandaar 'sandwich'). Bekendste uitvoering, Glasal, gemaakt op basis van cement en versterkingsvezels, met een glad zijdeglans oppervlakte en verkrijgbaar in een tiental verschillende kleuren. en met kleine, naar buiten openende vleugels.
Binnen, trap met treden van gepolijst granitoBedekking met veelkleurige (marmer)stukjes, gebed in cementmortel, die na verharding glanzend wordt geschuurd. en metalen leuningen. Chemielokaal met oorspronkelijk meubilair.
Paviljoen (G) – architect Juan Meyers, 1969; architect Bruno Boulanger, 1970
Gebouw (H) – architect Bruno Boulanger, 1970; architect Mark Vanthournout, 1982
Twee analoge klasgebouwen met betonstructuur, met respectievelijk een en drie bouwlagen onder plat dak. Gevels van wit uitgewassen beton, geritmeerd door pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel.. Paviljoen met bakstenen zijgevels. Oorspronkelijk houten schrijnwerkVerzameling van al het (niet-constructief) houten materiaal zoals deuren, vensterkozijnen, erkeronderdelen, kroonlijst, …; bij uitbreiding ook materiaal in aluminium, PVC, ... ; raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. met naar buiten openend bovenlichtBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden..
Gebouwen van het Atelier d’Architecture et d’Urbanisme, ontworpen in 1972
Gebouwen met betonstructuur onder plat dak. Gevels in baksteen en beton. Hellende ramenVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. met smalle, naar buiten openende vleugels. Houten schrijnwerkVerzameling van al het (niet-constructief) houten materiaal zoals deuren, vensterkozijnen, erkeronderdelen, kroonlijst, …; bij uitbreiding ook materiaal in aluminium, PVC, ... bewaard; raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. met eveneens naar buiten openende vleugels. Interieurs allemaal in baksteen en ruw beton.
Inspringend t.o.v. de Reper-Vrevenstraat, rechthoekige sportzaal (K) die via een lager volume, met twee trappenhuizenGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht., is verbonden met een parallel klasgebouw (L) van drie bouwlagen. Sportzaal met blindeZonder opening; blind venster, schijnopening. bakstenen gevels waarvan de hoeken door uitspringende betonblokken worden bekroond, onder hellende daklichten ter hoogte van het driedimensionale gebinte, waarop een plat dak rust. Inrijpoort links aan de straat. Rechts, in de achteruitbouwstrook, lang gebogen bekken met een gekromde betonwand, bestemd voor planten. In de hoek gevormd door de topgevelHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. van het gebouw uit 1956, fresco van Paul De Gobert, thans in slechte staat.
Binnen, souterrainHoge kelder of half verzonken verdieping. en lage begane grond gebruikt als parkeerruime, onder de hoge sportzaal.
Het volume met de trappenhuizenGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. heeft aan de westkant een voorstevenvormige gevel op kolomCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd., met een beglaasd bovendeel.
Tussen bakstenen topgevelsHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt., gevel van het achtervolume (L) geritmeerd door pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. en voorzien van een vensterregisterDoorlopende horizontale aaneenschakeling van vensters. met doorlopende afgeschuindeSchuine vlakke kant aan een houten of stenen bouwonderdeel. borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. in beton. Begane grond volledig opengewerktOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. met een hellende glaspartij. Op de westgevel, kleine voorstevenvormige uitsprong waarvan de beglaasde zuidkant de gangen verlicht. Aan het oostelijke uiteinde daarvan, lichtkoker boven een toegang vanuit het gebouw uit 1961 (D).
Tussen de sportzaal (K) en de Kakelbontschool (I), doorgang (M) met hellende beglazing, rustend op een imposante ovale drager in baksteen met daarin een wenteltrapTrap die rond een centrale, verticale as of opening spiraalvormig omhoog loopt., rechts geflankeerd door de portiersloge.
Op de verdieping, gang aan de straatkant, conciërgewoning aan de kant van de binnenplaats.
Gebouw van de Kakelbontschool (I) met drie bouwlagen. Links op de straatgevel, bakstenen voorbouw met uitsprongen onderbroken door smalle betonnen traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), met daarin de toegang onder een luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak., de sanitaire ruimten en het trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht.. Tussen bakstenen topgevelsHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt., gevels geritmeerd door pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. en voorzien van vensterregistersDoorlopende horizontale aaneenschakeling van vensters. met doorlopende afgeschuindeSchuine vlakke kant aan een houten of stenen bouwonderdeel. borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. in beton. Aan straatzijde, geleidelijk inspringende bouwlagen, de begane grond volledig opengewerktOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. met een schuine glaspartij.
Gang evenwijdig aan de straat, met aan beide zijden klassen. Sanitaire ruimten met oorspronkelijke bekleding van oranje keramiektegels.
Terugwijkend naar de meisjesschool, klasgebouw (J) van één bouwlaag, met een vensterregisterDoorlopende horizontale aaneenschakeling van vensters. op een afgeschuindeSchuine vlakke kant aan een houten of stenen bouwonderdeel. uitspringende borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust..
Geschiedenis
In 1869 werd een eerste gemeentelijke lagere school in Laken opgericht, in een thans verdwenen deel van de Heizelstraat. Ze werd gesloopt in het kader van de aanleg van het park van Laken. In 1890 werden voorlopige gebouwen opgetrokken in het bouwblok tussen de Félix Sterckxstraat en de Reper-Vrevenstraat. In 1910 stelde gemeentelijk ingenieur-architect Pierre Gillet een ontwerp voor de school voor dat in het midden van het bouwblok voorzag in twee lange parallelle volumes met klassen, verspringend ingeplant, haaks op de Reper-Vrevenstraat. Het westelijke volume (A), met acht traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), was bestemd voor de meisjesschool (School nr.27) en de kleuterschool (School nr.18), terwijl het oostelijke volume (B), met vijf traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), bestemd was voor de jongensschool (School nr.26). Toen burgemeester Emile Bockstael de school in 1912 inhuldigde, waren slechts zes traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) van het westelijke volume en drie van het oostelijke voltooid. Dat laatste volume werd in of kort na 1916 met één traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) uitgebreid, het equivalent van één klaslokaal.
In 1928 ontwierp architect J.-F. Hoeben een grote uitbreiding van de school naar de Sterckxstraat en de Reper-Vrevenstraat. Hij voerde er echter slechts een deel van uit, na 1930: een analoge uitbreiding van elk volume in noordelijke richting, met twee traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) voor het westelijke volume en drie voor het oostelijke, en de toevoeging van twee kantoren aan elk volume aan de achtergevel.
In 1956 ontwierp architect Marcel Lambrichs een complex bestemd voor de crèche en de kleuterschool (C), met speelplaats aan de Félix Sterckxstraat, verbonden met de jongensschool; het werd in 1962 gebouwd. In 1959, nadat de Stad Brussel had beslist de vierde graden tot middelbare scholen om te vormen, werd een nieuwe uitbreiding van het geheel gepland (D), ditmaal aan de Reper-Vrevenstraat, waarvan de eerste steen in 1961 werd gelegd, naar een plan hoogstwaarschijnlijk van de hand van Lambrichs. Het had een U-vormige plattegrond rond een speelplaats en was met de jongensschool verbonden. In 1964 ontwierp Lambrichs bijgebouwen (E) bestemd voor de sanitaire ruimten, vestiaires en douches; ze verbonden de crèche en de kleuterschool met de meisjesschool. In dezelfde periode werd in het verlengde van de meisjesschool een nieuw klasgebouw (F) opgetrokken. Het aldus uitgebreide complex werd in 1966 door burgemeester Lucien Cooremans ingehuldigd.
In 1969 vestigde architect Juan Meyers een paviljoen (G) aan het westelijke uiteinde van het complex, loodrecht op de Reper-Vrevenstraat, dat in 1970 naar deze straat werd verlengd door architect Bruno Boulanger. In datzelfde jaar tekende die laatste de plannen voor een klasgebouw (H) in de as van de toegang aan de Reper-Vrevenstraat, dat in 1982 van een tweede verdieping werd voorzien door architect Mark Vanthournout. In 1972 ontwierp het Atelier d’Architecture et d’Urbanisme een plan voor de uitbreiding in drie fasen van de scholengroep, hoofdzakelijk aan de Reper-Vrevenstraat. Fase I betrof de huidige Kakelbontschool op nr.100 (I), fase II een klasgebouw (J) dat achteraan naar de meisjesschool terugweek, en fase III een sportzaal op een parking aan de Reper-Vrevenstraat (K), waartegen een klasgebouw werd aangebouwd (L). Bij die gelegenheid werd de hoek tussen het gebouw aan de straat en dat uit 1961 (D) versierd met een fresco van Paul De Gobert dat de Koninklijke SerresBroeikast. voorstelt. In 1976 verbond hetzelfde Atelier de sportzaal met het klasgebouw (I) via een doorgang met conciërgewoning (M).
De gebouwen aan de Félix Sterckxstraat (C) huisvesten nog altijd een crèche en de Ecole Primaire Emile Bockstael, terwijl de kleuterklassen naar de Heizelstraat nr.110 zijn overgebracht, een in 2014 ingehuldigd passiefgebouw ontworpen door bureau Nimptsch Architekten. De rest van het complex wordt ingenomen door het Athénée Emile Bockstael, behalve nr.100 Reper-Vrevenstraat, waarin zich de Kakelbontschool bevindt.
Beschrijving
Volumes uit 1910, vergroot in 1928 (A en B) – architect P. Gillet; architect J.-F. Hoeben
Het ontwerp uit 1910, met invloed van de eclectischePeriode: ca. 1840-1914. Het eclecticisme is een architectuurstroming die stijlen afkomstig uit verschillende tijdperken en plaatsen combineert. Architecten vermengen historische referenties om nieuwe composities te creëren. Die tendens ontwikkelt zich in Brussel kort na de onafhankelijkheid van België in het kader van de grootschalige verstedelijkingsprogramma’s. Tijdens de jaren 1840 en 1850 ontstaat immers de behoefte aan een nationale architectuur, terwijl de stad tot dan toe vooral het neoclassicisme had benadrukt met symmetrische, ordelijke en rationele stedenbouwkundige gehelen. Terwijl sommige architecten kiezen voor eenheid van stijl, zoals de neogotische of neo-Vlaamse renaissancestijl, ontwikkelt zich ook een tendens om vormtalen uit het verleden te mengen en daarbij lokale materialen en nieuwe technieken (onder meer voortgekomen uit de industriële revolutie) in te zetten. Dat eclecticisme maakt het mogelijk om flexibeler in te spelen op een veelheid aan typologieën en stedelijke voorzieningen. De stad breidt immers volop uit: het eclecticisme past zich zowel toe op kerken als op grootwarenhuizen, hotels, stations, scholen, fabrieken, maar eveneens op de woonarchitectuur. Dat verklaart waarom het eclecticisme de dominante architecturale tendens is in de eerste kroon van Brussel (de Brusselse voorsteden). In de openbare architectuur is die menging niet willekeurig: elke stijl wordt gekozen om een idee over te brengen. Zo kan het neogotische verwijzen naar de middeleeuwse geschiedenis van de stad of naar de spiritualiteit van een religieus (katholiek) gebouw; het neoclassicisme suggereert orde en autoriteit voor een gerechtsgebouw of een administratief gebouw; de renaissance symboliseert burgerschap of cultureel prestige. Architectuur wordt op die manier een visuele taal, ontworpen om de waarden van een instelling te weerspiegelen. In de woonarchitectuur is het eclecticisme een kenmerk van de bourgeoisie en herkenbaar aan een gevarieerde en dynamische gevel, waarin architecten spelen met vormen, materialen en kleuren. Baksteen, natuursteen, smeed- of gietijzer, keramiek of sgraffiti worden gecombineerd om een rijk en gepersonaliseerd decor te creëren. Elk detail – balkon, kroonlijst, gebeeldhouwd linteel, dakkapel, erker, voordeur – wordt aangegrepen om de smaak van de eigenaar uit te drukken, zijn status in de verf te zetten of zijn culturele aspiraties te benadrukken. De stijl situeert zich in een periode waarin Brussel moderniteit waardeert en tegelijk zijn geschiedenis viert. Het eclecticisme vormt dan ook een compromis: een hedendaagse architectuur geïnspireerd door het verleden, aangepast aan het burgerlijke, stedelijke en moderne leven. Achter de gevel worden de interieurs ingericht met oog voor comfort: een praktischer indeling, een decoratieve trap, vertrekken gericht op specifieke functies (salon, rookvertrek, eetkamer) en soms technische innovaties (beter verwarmingssysteem, water, gas). De periode van het eclecticisme zet het basismodel van de burgerwoning op punt: een gevel met een symmetrische compositie (drie gelijke traveeën op drie bouwlagen) of een asymmetrische compositie (twee traveeën – één smalle en één brede – op drie bouwlagen); een plattegrond met een gang die naar de trap leidt in de toegangstravee en twee of drie opeenvolgende vertrekken, overeenkomend met de breedte van de andere travee(ën). De gevel krijgt ook een driedimensionale uitwerking door de toevoeging van balkons, erkers of bow-windows. Tijdens de tweede helft van de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw is de stedenbouwkundige ontwikkeling zodanig groot dat het niet ongewoon is dat hele straatdelen in enkele jaren tijd uit de grond worden gestampt. Dat resulteert in bijzonder homogene en samenhangende stedenbouwkundige gehelen: de enfilade of gevelrij. Die samenhang is soms het werk van één architect in het kader van een kleinschalig vastgoedproject. Meestal worden de woningen echter gebouwd door verschillende architecten, voor verschillende eigenaars: ze verschillen dan onderling, maar vormen toch homogene gevelrijen van gebouwen in dezelfde stijl, met dezelfde materialen en/of hetzelfde bouwprofiel. De representatieve elementen van de residentiële bouwkunde in eclecticistische stijl zijn: het bouwprofiel (asymmetrische of symmetrische compositie), de polychromie van de materialen (hardsteen, natuursteen, bakstenen in uiteenlopende kleuren, pleisterwerk), het gebruik van smeed- en/of gietijzerwerk, uitspringende elementen (balkons, erkers, bow-windows), dakkapellen en stedenbouwkundige enfilades. Die gevels worden vaak benadrukt door elementen met diverse inspiratiebronnen: neoclassicistisch (pleisterwerk, soberheid), neogotisch (spitsboogvensters of drielobbige vensters, kruisvensters in steen), neo-Vlaamse renaissancestijl (dakkapel, trapgevel, muurankers), art nouveau (sgraffiti, keramiektegels, zweepslagmotieven, glasramen met florale motieven), pittoresk (schilddak of wolfdak, torentje, houten of pseudo-houten elementen: borstweringen, vakwerk, zichtbare spanten), enz. Het is algemeen aanvaard dat de periode van het eclecticisme eindigt met de Eerste Wereldoorlog, al blijft het basismodel van het burgerhuis ook nadien nog lang bestaan. Gemeenten en wijken die later, tijdens het interbellum, werden verstedelijkt op basis van stedenbouwkundige plannen die in de 19e eeuw waren uitgetekend, bouwen voort op het model van het eclecticisme en vormen gevelrijen met een gelijkaardig bouwprofiel. Die woningen worden als laateclectisch bestempeld. Zij nemen alle kenmerken van de eclecticistische woonarchitectuur over, maar worden doorgaans geaccentueerd met elementen geïnspireerd door de Beaux-Arts, art deco, art nouveau, pittoreske of regionalistische architectuur (zie laat eclecticisme). stijl, bestond uit klasgebouwen (met al geplande uitbreiding) in baksteen, hardsteen en witsteen, met bijna identieke plattegrond en gevel. Het gebouw voor de meisjes was langer omdat het ook de kleuterschool bevatte. Gebouwen van twee bouwlagen boven een souterrainverdieping die vooraan grotendeels door een Engelse koer wordt afgeboord, onder een hoog leistenen zadeldakDak met twee hellende dakvlakken. met talrijke dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. onder schilddakDak met twee driehoekige dakvlakken aan de smalle zijde en twee trapeziumvormige aan de lange zijde. aan de kant van de speelplaats, afgesloten door uitspringende topgevelsHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. met schouderstukken. Talrijke schoorsteenkokers doorbreken de topgevelsHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. en de voorgevels.
Het volume met de meisjesschool en de kleuterschool (A) moest op termijn op de benedenverdieping bestaan uit – v.l.n.r. en gelegen langs een gang achteraan – een brede speelzaal en twee klassen (kleuterschool), een trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. en drie klassen voor de meisjes; op de verdieping moesten de trap en de gang leiden naar zeven klassen, de twee aan de linkerkant boven de speelzaal. De Engelse koer, met afgeronde hoeken, wordt onderbroken vóór de ingang van de speelzaal, uiterst links, en die van het trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht..
De voorgevel wordt geritmeerd door traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met gevarieerde breedte, afgeboord door kolossaleZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel.: één muuropening (trappenhuis), twee gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. muuropeningen (traveeën van de speelzaal) of drie gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. muuropeningen (de grote klassen). Dit ritme wordt hernomen in de souterrainverdieping. Achteraan, om de gangen te verlichten en tussen analoge pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel., kortere traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met één vensterLicht- en/of luchtopening in een muur., behalve aan de kant van de speelzaal, met dubbele venstersLicht- en/of luchtopening in een muur..
Op hardstenen onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen., voorgevel met enkelvoudige of gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. muuropeningen onder I-balkIJzeren latei met I-profiel. met onderdorpels in banden. Het horizontale karakter wordt nog versterkt door de visuele verlenging van de witstenen voetstukken en imposten van de stijlenVerticale zijden van een opening waarop een boog of latei rust. door middel van kettingen in witte baksteen. Dezelfde horizontaliteit vinden we terug in de opeenvolging van getoogdeBoog die minder dan een halve cirkel beschrijft; boog in de vorm van een cirkelsegment. Bij vensters spreekt men dan van een getoogd venster of steekboogvenster. ontlastingsbogenBoog boven een venster- of deuropening die druk van het muurwerk op de stijlen afwentelt en zo het linteel ontlast. met witstenen aanzetstenenGeprofileerd of versierd blok (natuur)steen waarop een boog of een strek steunt. en booggewelven in witte baksteen, maar met diamantkopvormige hardstenen sluitstenenSluitsteen van een opening; weerhoudt de gewelfstenen in een boog of gewelf.. De borstweringen1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. zijn voorzien van ventilatiegaten in witte baksteen, de pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel., met ankers(Smeedijzeren) bouwonderdeel waarmee de uiteinden van een balk in een muur worden bevestigd; soms ook louter decoratief. met volutenSpiraalvormig ornament; meestal gebruikt als aanzetstuk van topgevels, bij deur- en vensteromlijstingen of als steunbeer., met trekgaten voor de schoorstenen. De kortere venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. die op de lager gelegen binnenplaats uitgeven, sluiten aan bij de hogere venstersLicht- en/of luchtopening in een muur., maar dan zonder bogenConstructie waarvan de beschrijvende lijnen delen van cirkels of gebogen lijnen zijn en waarin alle drukkrachten optreden.. Een houten kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). op klossenKraagstuk van een kroonlijst met verfijnd uitgesneden en/of gefreesd hangend element of drop. rust op een uitkragende bakstenen friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). die door steigergatenGat aan de bovenzijde van een gevel waarin de horizontale dwarsbalken van een steiger werden bevestigd; vaak afgedekt door smeedijzeren (sier)deksel. wordt onderbroken.
Op de achtergevel, die wordt doorsneden door een stenen band tussen de bouwlagen maar bijna zonder decor, opeenvolging van muuropeningen, ook onder I-balkIJzeren latei met I-profiel. en met een aparte stenen onderdorpel.
De puntgevelsGevel waarvan de top driehoekig is. hebben schouderstukken met consolesVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief. en afgeschuindeSchuine vlakke kant aan een houten of stenen bouwonderdeel. hardstenen aandaken. De schoorsteenpijpenHet boven het metselwerk of dak uitstekende deel van een schoorsteen. zijn behandeld als aediculaVersieringsmotief, ontleend aan de klassieke bouwkunst, vormt samenstel van pijlers en een klassieke bekroning. met gebogen kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement)., ook in hardsteen.
Het volume met de jongensschool (B) vertoont eenzelfde architectuur, met vier traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) van drieledige muuropeningen, de laatste twee rond die van het trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. en met een enkelvoudige muuropening. De souterrainverdieping is hier slechts op de drie linkertraveeën vrij.
Enkel de zes linkertraveeën van de meisjesschool en de vier rechtertraveeën van de jongensschool werden aan de vooravond van het interbellum gebouwd. De gebouwen werden na 1930 verlengd, met twee eenheden elk, die van de meisjes met een Engelse koer, die van de jongens zonder, van elkaar gescheiden door een tweede trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht.. Analoge architectuur, maar I-balkenIJzeren latei met I-profiel. vervangen door gewapend beton. Van de toegang is het impost vervangen door de beglaasde borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. van het vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. op de verdieping. Aan elk binnenplaatsje achteraan werden twee lage, breed verlichte bijgebouwen in dezelfde stijl toegevoegd, bestemd voor kantoren, overwegend in de as van de toegangen.
De twee trappenhuizenGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. uit 1910 zijn oorspronkelijk. Bovengronds hebben ze twee rechte metalen trapdelen met een rechthoekig raamVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn., een bordes1. Verhoogd platform vóór de ingang van een gebouw, bereikbaar via een aantal treden; - 2. Vloertje, boven aan of midden in een trap. dat onrechtstreeks door het impostvensterVenster boven een deur en ervan gescheiden door een stenen dorpel, een entablement of een muurvlak. van de toegang wordt verlicht, en een overloop die toegang geeft tot de achterliggende gang. De smeedijzerenTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… trapleuningen met art-nouveau-accenten zijn gemaakt van een netwerk van staven dat wordt hernomen op de borstweringen1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. die de impostvenstersVenster boven een deur en ervan gescheiden door een stenen dorpel, een entablement of een muurvlak. beschermen. Het trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. van de jongensschool van na 1930 heeft dezelfde configuratie maar is volledig in beton behandeld, inclusief volle, met granitoBedekking met veelkleurige (marmer)stukjes, gebed in cementmortel, die na verharding glanzend wordt geschuurd. beklede leuningen.
Gebouwen ontworpen van de jaren 1950 tot de jaren 1970
Ontwerpen van architect Marcel Lambrichs, ingehuldigd in 1966
Gebouwen met betonstructuur, onder plat dak of dak met een heel lichte helling. De gevels, waarvan sommige zijn versierd met vlakken van baksteen en geprefabriceerde kwartsplaten, worden geritmeerd door pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. rond grote muuropeningen met borstweringen1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. bekleed met opstaande crèmekleurige keramiekplaten. Metalen raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn., met geometrische verdelingen, deels bewaard.
Aan de Sterckxstraat bestaat het complex van de crèche en de kleuterschool (C) uit twee L-vormige hoofdvolumes van twee bouwlagen, rond een speelplaats aan de straat. Het volume evenwijdig aan de straat bevat de klaslokalen, het haakse volume een refter op de benedenverdieping. De binnenplaats wordt aan de linkerkant afgeboord door een overdekte doorgang. Twee vleugels in het verlengde van het evenwijdige volume vormen de verbinding met de meisjes- en jongensschool. Het volume aan de kant van de meisjesschool bevat onder meer een trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. en de portiersloge, het volume aan de kant van de jongensschool een refter en een dokterslokaal.
L-vormig volume met, aan de speelplaats vooraan, gevels met op de benedenverdieping, ter hoogte van het impost, een platte doorlopende luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak. die de luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak. van de overdekte doorgang verlengt. Verdiepingen behandeld als loggiaOverdekte, halfopen ruimte; schaduwrijke inham in de gevel van een gebouw. met beglaasde metalen borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. en metalen zuiltjes waarop een plat dak rust. De loggiaOverdekte, halfopen ruimte; schaduwrijke inham in de gevel van een gebouw. van het volume evenwijdig aan de straat is gedeeltelijk open. Drie centrale vlaggenmasten. De gevel aan de achterste speelplaats van dit volume heeft eenzelfde luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak. op de benedenverdieping. Haaks volume met bakstenen gevel aan straatzijde, met twee lage vensterregistersDoorlopende horizontale aaneenschakeling van vensters..
Binneninrichting bewaard. Gang met klassen met raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. met gekleurde borstweringen1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust..
Aan de straat, links, toegang met twee muurvlakken in L-vorm waarop een platte luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak. rust. Doorgang onder plat betonnen dak dat rechts rust op door een borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. verbonden metalen zuiltjes, en links op een met keramiek beklede muur. Aan deze zijde, dak met veelhoekige venstersLicht- en/of luchtopening in een muur., recht boven parterres met dezelfde vorm. Speelplaats afgesloten door een hardstenen muurtje onder een hek met verticale staven.
Aan de Reper-Vrevenstraat bestaat het U-vormige complex (D) uit drie volumes, met in het midden een overdekte speelplaats, die een binnenplaats binnen het bouwblok afbakenen. Ze hebben één bouwlaag, behalve het volume met klassen gelegen in het verlengde van de jongensschool, met twee bouwlagen. Aan deze kant heeft het volume aan de straat elf traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...); de centrale verlichten een hoge turn- en feestzaal, de eerste drie zijn blindZonder opening; blind venster, schijnopening. en stemmen overeen met de scène, de laatste is breder en bevat de toegangsportiek, onder een verdieping die wellicht voor de conciërge was bestemd. Het volume in de as van de toegang bevat een gang die wordt verlicht door een daklicht op metalen zuiltjes. Speelplaats oorspronkelijk met vrije muuropeningen.
Binneninrichting bewaard. Muren van geprefabriceerde kwartsplaten.
Bijgebouwen met de sanitaire ruimten, vestiaire en douches (E) verbinden de crèche en de kleuterschool met de meisjesschool. In de sanitaire ruimten is de bekleding in lichtblauwe keramiek oorspronkelijk.
Klasgebouw (F)
In het verlengde van de meisjesschool, klasgebouw met betonstructuur en met drie bouwlagen onder plat dak. Tussen bakstenen topgevelsHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt., gevels van drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) geritmeerd door betonnen banden rond houten raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. met borstweringen van lichtblauwe sandwichpanelenKunststoffen gevelplaat, bestaande uit een isolerende kern tussen twee platen (vandaar 'sandwich'). Bekendste uitvoering, Glasal, gemaakt op basis van cement en versterkingsvezels, met een glad zijdeglans oppervlakte en verkrijgbaar in een tiental verschillende kleuren. en met kleine, naar buiten openende vleugels.
Binnen, trap met treden van gepolijst granitoBedekking met veelkleurige (marmer)stukjes, gebed in cementmortel, die na verharding glanzend wordt geschuurd. en metalen leuningen. Chemielokaal met oorspronkelijk meubilair.
Paviljoen (G) – architect Juan Meyers, 1969; architect Bruno Boulanger, 1970
Gebouw (H) – architect Bruno Boulanger, 1970; architect Mark Vanthournout, 1982
Twee analoge klasgebouwen met betonstructuur, met respectievelijk een en drie bouwlagen onder plat dak. Gevels van wit uitgewassen beton, geritmeerd door pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel.. Paviljoen met bakstenen zijgevels. Oorspronkelijk houten schrijnwerkVerzameling van al het (niet-constructief) houten materiaal zoals deuren, vensterkozijnen, erkeronderdelen, kroonlijst, …; bij uitbreiding ook materiaal in aluminium, PVC, ... ; raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. met naar buiten openend bovenlichtBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden..
Gebouwen van het Atelier d’Architecture et d’Urbanisme, ontworpen in 1972
Gebouwen met betonstructuur onder plat dak. Gevels in baksteen en beton. Hellende ramenVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. met smalle, naar buiten openende vleugels. Houten schrijnwerkVerzameling van al het (niet-constructief) houten materiaal zoals deuren, vensterkozijnen, erkeronderdelen, kroonlijst, …; bij uitbreiding ook materiaal in aluminium, PVC, ... bewaard; raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. met eveneens naar buiten openende vleugels. Interieurs allemaal in baksteen en ruw beton.
Inspringend t.o.v. de Reper-Vrevenstraat, rechthoekige sportzaal (K) die via een lager volume, met twee trappenhuizenGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht., is verbonden met een parallel klasgebouw (L) van drie bouwlagen. Sportzaal met blindeZonder opening; blind venster, schijnopening. bakstenen gevels waarvan de hoeken door uitspringende betonblokken worden bekroond, onder hellende daklichten ter hoogte van het driedimensionale gebinte, waarop een plat dak rust. Inrijpoort links aan de straat. Rechts, in de achteruitbouwstrook, lang gebogen bekken met een gekromde betonwand, bestemd voor planten. In de hoek gevormd door de topgevelHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. van het gebouw uit 1956, fresco van Paul De Gobert, thans in slechte staat.
Binnen, souterrainHoge kelder of half verzonken verdieping. en lage begane grond gebruikt als parkeerruime, onder de hoge sportzaal.
Het volume met de trappenhuizenGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. heeft aan de westkant een voorstevenvormige gevel op kolomCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd., met een beglaasd bovendeel.
Tussen bakstenen topgevelsHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt., gevel van het achtervolume (L) geritmeerd door pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. en voorzien van een vensterregisterDoorlopende horizontale aaneenschakeling van vensters. met doorlopende afgeschuindeSchuine vlakke kant aan een houten of stenen bouwonderdeel. borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. in beton. Begane grond volledig opengewerktOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. met een hellende glaspartij. Op de westgevel, kleine voorstevenvormige uitsprong waarvan de beglaasde zuidkant de gangen verlicht. Aan het oostelijke uiteinde daarvan, lichtkoker boven een toegang vanuit het gebouw uit 1961 (D).
Tussen de sportzaal (K) en de Kakelbontschool (I), doorgang (M) met hellende beglazing, rustend op een imposante ovale drager in baksteen met daarin een wenteltrapTrap die rond een centrale, verticale as of opening spiraalvormig omhoog loopt., rechts geflankeerd door de portiersloge.
Op de verdieping, gang aan de straatkant, conciërgewoning aan de kant van de binnenplaats.
Gebouw van de Kakelbontschool (I) met drie bouwlagen. Links op de straatgevel, bakstenen voorbouw met uitsprongen onderbroken door smalle betonnen traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), met daarin de toegang onder een luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak., de sanitaire ruimten en het trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht.. Tussen bakstenen topgevelsHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt., gevels geritmeerd door pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. en voorzien van vensterregistersDoorlopende horizontale aaneenschakeling van vensters. met doorlopende afgeschuindeSchuine vlakke kant aan een houten of stenen bouwonderdeel. borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. in beton. Aan straatzijde, geleidelijk inspringende bouwlagen, de begane grond volledig opengewerktOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. met een schuine glaspartij.
Gang evenwijdig aan de straat, met aan beide zijden klassen. Sanitaire ruimten met oorspronkelijke bekleding van oranje keramiektegels.
Terugwijkend naar de meisjesschool, klasgebouw (J) van één bouwlaag, met een vensterregisterDoorlopende horizontale aaneenschakeling van vensters. op een afgeschuindeSchuine vlakke kant aan een houten of stenen bouwonderdeel. uitspringende borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust..
Bronnen
Archieven
SAB/NPP Q26 (1928-1935).
SAB/OW 57141 (1910), 59072 (1916), 59002 (1928-1930), 72626 (1928-1930), 93174 (1956), 93174 (1964), 81005 (1969), 82674 (1970), 81802 (1970), 94618 (1972-1977), 93174 (1972-1982), 85379 (1976), 91317 (1982).
Publicaties en studies
DUVOSQUEL, A., Athénée Emile Bockstael. 25 ans. 1960-1985, Stad Brussel, 1985, pp. 27-28.
LOZE, P., Paul De Gobert, Atelier Vokaer, 1983, p. 123.
Opmerkelijke bomen in de nabijheid
