Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Goederenstation, administratief gebouw en station van de kleine pakjes en de onbestelbare goederen
Picardstraat 5
Thurn en Taxis
Picardstraat 7-9-11
Typologie(ën)
station
loods
kantoorgebouw
Spoorwegerfgoed
loods
kantoorgebouw
Spoorwegerfgoed
Ontwerper(s)
Constant BOSMANS – architect – 1902
Henri VANDEVELD – architect – 1902
Frédéric BRUNEEL – ingenieur-architect – 1902
Jules ZONE – ingenieur – 1902
Juridisch statuut
Ingeschreven in de wettelijke inventaris op 19 augustus 2024
Stijlen
Eclectisme
Neo-Vlaamse renaissance
Inventaris(sen)
- Inventaris van de Industriële Architectuur (AAM - 1980-1982)
- Inventaris van engineering erfgoed (2011)
- Inventaris van de stationsgebouwen in Brussel (Thierry Demey)
- Het monumentale erfgoed van België. Brussel Uitbreding Noord (Apeb - 2016-2018)
Dit (deze) goed(eren) bezit(ten) de volgende waarde(n)
- Artistiek Het ontwerp van een onroerend goed (gebouw) door een gerenommeerde kunstenaar (architect) kan maar zeer zelden als criterium worden beschouwd. Om het belang van de selectie van dit onroerend goed te beoordelen, en de plaats dat het inneemt in het oeuvre van een kunstenaar (architect), is dit een criterium dat moet worden afgewogen met de architectonische kwaliteit (compositie en interne structuur), de uitvoering (materialen, technische beheersing), de plaats in de architectuurgeschiedenis dewelke een getuigenis zijn van een fase of aspect van landschapsarchitectuur of de bouwkunst in het verleden. Zodoende gelden koppelingen naar volgende criteria: zeldzaamheid (typologie, stijl, materiaalgebruik, bronnen), representativiteit (idem), authenticiteit (idem + de kwaliteit van de uitvoering) en integriteit (bewaringstoestand, oorspronkelijke elementen)). Een goed bevat ook artistieke waarde als het kunstwerken omvat (beeldhouwwerken, reliëfs ontworpen voor het goed, enz.) of decoratieve elementen uit de oorspronkelijke bouwperiode of met bijzondere kwaliteit (gesigneerd glasramen, sgraffito, lichtbeuk, enz.).
- Esthetisch Historisch gezien werd die waarde aangewend om waardevolle groene ruimten en natuurlijke of halfnatuurlijke gebieden aan te duiden. De waarde kan ook gelden voor grote gehelen van gebouwen in een stedelijk gebied, met of zonder natuurlijke elementen, of monumenten die het stadslandschap markeren. Een afweging met andere waarden dringt zich tevens op: de artistieke, de landschappelijke (integratie van het werk in het stedelijk landschap, oriëntatiepunten in de stad) en de stedenbouwkundige waarde (spontane of rationele stedelijke gehelen). De volgende selectiecriteria worden er eveneens aan gekoppeld: de ensemblewaarde en de contextuele waarde.
- Historisch Het onroerend goed heeft een historische waarde : - als het getuigt van een bijzondere periode in de geschiedenis van de streek of de gemeente; - of als getuigenis van een periode en/of een zeldzame ontwikkeling van een periode (bv. tuinstad die representatief is voor een bouwwijze die werd toegepast in het kader van de grote bouwcampagnes na de Tweede Wereldoorlog; dorpskernen die de eerste gegroepeerde bouwwerken van de gemeenten van de tweede ring illustreren; de Hallepoort als overblijfsel van de tweede omwalling; - of als getuigenis van een bepaalde stedelijke (en/of landschappelijke) ontwikkeling van de stad (bv. gebouwen aan de centrale lanen of in de Leopoldswijk); - of wanneer het een band vertoont met een belangrijke historische figuur – met inbegrip van persoonlijke huizen van architecten en kunstenaarsateliers (bv. het geboortehuis van Constantin Meunier, het huis van Magritte); - of in verband kan worden gebracht met een belangrijke historische gebeurtenis (bv. huizen van de wederopbouw na het bombardement van 1695, de Congreskolom); - of een typologische representativiteit vertoont die kenmerkend is voor een commerciële of culturele beroepsactiviteit (bv. kerken, bioscopen, industriële architectuur, apotheken); - of als het representatief is van het oeuvre van een belangrijke architect in de architectuurgeschiedenis op internationaal, nationaal, regionaal of lokaal niveau (dit betreft zowel befaamde architecten als V. Horta, V. Bourgeois, M. Polak als secundaire architecten, die lokaal verbonden worden aan een gemeente zoals Fernand Lefever in Koekelberg of Emile Hoebeke in Sint-Agatha-Berchem).
- Wetenschappelijk De wetenschappelijke waarde wordt vaak erkend in het geval van landschappen (parken, halfnatuurlijke gebieden). Binnen de context van een onroerend goed kan het gaan om de aanwezigheid van een (bouw)element (bijzonder materiaal, experimenteel materiaal, bouwprocédé of -component) of getuigenis van een ruimtelijk-structurele ruimte (stedenbouwkundig) waarvan het behoud moet worden overwogen met het oog op wetenschappelijk onderzoek. In het geval van archeologische vindplaatsen en overblijfselen wordt de wetenschappelijke waarde erkend in relatie tot het uitzonderlijke karakter van de resten op het gebied van ouderdom (bijvoorbeeld de Romeinse villa in Jette), de uitzonderlijke bewaringsomstandigheden (bijvoorbeeld de site van het vroegere dorp Oudergem) of de uniciteit van de elementen (bijvoorbeeld een volledig bewaard dakspant) en derhalve op dat vlak een uitzonderlijke en prominente wetenschappelijke bijdrage vormen tot de kennis van ons stedelijk en pre-stedelijk verleden.
- Technisch Onder de technische waarde van een onroerend goed kan men het vroege gebruik van een bepaald materiaal of een bepaalde techniek verstaan (ingenieur), ook gebouwen met een constructief of technologisch belang, een technisch hoogstandje of een technologische innovatie kunnen in aanmerking komen. Het kan eveneens industrieel-archeologisch waardevol worden begrepen zoals getuigenissen van verouderde bouwmethodes. Vanzelfsprekend dringt een koppeling zich aan m.b.t. een wetenschappelijke waarde.
- Stedenbouwkundig Sommige bouwkundige goederen of landschappen hebben in het verleden een prominente rol gespeeld in de planmatige inrichting van de bebouwde ruimte en de stedelijke ruimte. Meestal bepalen zij andere stedenbouwkundige (plan)vormen zodat er zich een wisselwerking voortdoet tussen bebouwde en niet-bebouwde (of open) ruimte. Die inrichting omvat ook de samenhang tussen verschillende schaalniveaus. Een onroerend goed heeft stedenbouwkundige waarde wanneer het daarin een rol speelt, bijvoorbeeld : - hoekgebouwen; - coherente pleinen of homogene huizenrijen (gevels die een ensemble vormen van dezelfde stijl, periode en volume); - tuinwijken, - deskundig ingeplante torens (hoogbouw) en hun relatie tot hun onmiddellijke kwaliteitsvolle omgeving die coherent kan zijn, maar ook contrastrijk, - relicten van stedenbouwkundige concepten en hoe die architecturaal (en typologisch) zijn of werden ingevuld, zoals bijvoorbeeld de nog bewaarde eclectische stadspaleizen en/of herenhuizen in de Leopoldswijk.
Onderzoek en redactie
2016
id
Urban : 38539
Beschrijving
Immens complex in baksteen, hardsteen en metaal, behandeld in eclectischePeriode: ca. 1840-1914.
Het eclecticisme is een architectuurstroming die stijlen afkomstig uit
verschillende tijdperken en plaatsen combineert. Architecten vermengen
historische referenties om nieuwe composities te creëren. Die tendens ontwikkelt
zich in Brussel kort na de onafhankelijkheid van België in het kader van de
grootschalige verstedelijkingsprogramma’s. Tijdens de jaren 1840 en 1850
ontstaat immers de behoefte aan een nationale architectuur, terwijl de stad tot
dan toe vooral het neoclassicisme had benadrukt met symmetrische, ordelijke en
rationele stedenbouwkundige gehelen. Terwijl sommige architecten kiezen voor
eenheid van stijl, zoals de neogotische of neo-Vlaamse renaissancestijl,
ontwikkelt zich ook een tendens om vormtalen uit het verleden te mengen en
daarbij lokale materialen en nieuwe technieken (onder meer voortgekomen uit de
industriële revolutie) in te zetten. Dat eclecticisme maakt het mogelijk om
flexibeler in te spelen op een veelheid aan typologieën en stedelijke
voorzieningen. De stad breidt immers volop uit: het eclecticisme past zich
zowel toe op kerken als op grootwarenhuizen, hotels, stations, scholen,
fabrieken, maar eveneens op de woonarchitectuur. Dat verklaart waarom het
eclecticisme de dominante architecturale tendens is in de eerste kroon van
Brussel (de Brusselse voorsteden).
In de openbare architectuur is die menging niet willekeurig: elke stijl wordt
gekozen om een idee over te brengen. Zo kan het neogotische verwijzen naar de
middeleeuwse geschiedenis van de stad of naar de spiritualiteit van een
religieus (katholiek) gebouw; het neoclassicisme suggereert orde en autoriteit
voor een gerechtsgebouw of een administratief gebouw; de renaissance
symboliseert burgerschap of cultureel prestige. Architectuur wordt op die
manier een visuele taal, ontworpen om de waarden van een instelling te
weerspiegelen.
In de woonarchitectuur is het eclecticisme een kenmerk van de bourgeoisie en
herkenbaar aan een gevarieerde en dynamische gevel, waarin architecten spelen
met vormen, materialen en kleuren. Baksteen, natuursteen, smeed- of gietijzer,
keramiek of sgraffiti worden gecombineerd om een rijk en gepersonaliseerd decor
te creëren. Elk detail – balkon, kroonlijst, gebeeldhouwd linteel, dakkapel,
erker, voordeur – wordt aangegrepen om de smaak van de eigenaar uit te drukken,
zijn status in de verf te zetten of zijn culturele aspiraties te benadrukken.
De stijl situeert zich in een periode waarin Brussel moderniteit waardeert en
tegelijk zijn geschiedenis viert. Het eclecticisme vormt dan ook een compromis:
een hedendaagse architectuur geïnspireerd door het verleden, aangepast aan het
burgerlijke, stedelijke en moderne leven. Achter de gevel worden de interieurs
ingericht met oog voor comfort: een praktischer indeling, een decoratieve trap,
vertrekken gericht op specifieke functies (salon, rookvertrek, eetkamer) en
soms technische innovaties (beter verwarmingssysteem, water, gas).
De periode van het eclecticisme zet het basismodel van de burgerwoning op punt:
een gevel met een symmetrische compositie (drie gelijke traveeën op drie
bouwlagen) of een asymmetrische compositie (twee traveeën – één smalle en één
brede – op drie bouwlagen); een plattegrond met een gang die naar de trap leidt
in de toegangstravee en twee of drie opeenvolgende vertrekken, overeenkomend
met de breedte van de andere travee(ën). De gevel krijgt ook een
driedimensionale uitwerking door de toevoeging van balkons, erkers of
bow-windows.
Tijdens de tweede helft van de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw is de
stedenbouwkundige ontwikkeling zodanig groot dat het niet ongewoon is dat hele
straatdelen in enkele jaren tijd uit de grond worden gestampt. Dat resulteert
in bijzonder homogene en samenhangende stedenbouwkundige gehelen: de enfilade
of gevelrij. Die samenhang is soms het werk van één architect in het kader van
een kleinschalig vastgoedproject. Meestal worden de woningen echter gebouwd
door verschillende architecten, voor verschillende eigenaars: ze verschillen
dan onderling, maar vormen toch homogene gevelrijen van gebouwen in dezelfde
stijl, met dezelfde materialen en/of hetzelfde bouwprofiel.
De representatieve elementen van de residentiële bouwkunde in eclecticistische
stijl zijn: het bouwprofiel (asymmetrische of symmetrische compositie), de
polychromie van de materialen (hardsteen, natuursteen, bakstenen in
uiteenlopende kleuren, pleisterwerk), het gebruik van smeed- en/of gietijzerwerk,
uitspringende elementen (balkons, erkers, bow-windows), dakkapellen en
stedenbouwkundige enfilades. Die gevels worden vaak benadrukt door
elementen met diverse inspiratiebronnen: neoclassicistisch (pleisterwerk,
soberheid), neogotisch (spitsboogvensters of drielobbige vensters, kruisvensters
in steen), neo-Vlaamse renaissancestijl (dakkapel, trapgevel, muurankers), art
nouveau (sgraffiti, keramiektegels, zweepslagmotieven, glasramen met florale
motieven), pittoresk (schilddak of wolfdak, torentje, houten of pseudo-houten
elementen: borstweringen, vakwerk, zichtbare spanten), enz.
Het is algemeen aanvaard dat de periode van het eclecticisme eindigt met de
Eerste Wereldoorlog, al blijft het basismodel van het burgerhuis ook nadien nog
lang bestaan. Gemeenten en wijken die later, tijdens het interbellum, werden
verstedelijkt op basis van stedenbouwkundige plannen die in de 19e eeuw waren
uitgetekend, bouwen voort op het model van het eclecticisme en vormen
gevelrijen met een gelijkaardig bouwprofiel. Die woningen worden als
laateclectisch bestempeld. Zij nemen alle kenmerken van de eclecticistische
woonarchitectuur over, maar worden doorgaans geaccentueerd met elementen
geïnspireerd door de Beaux-Arts, art deco, art nouveau, pittoreske of
regionalistische architectuur (zie laat eclecticisme). stijl met een overwicht van de neo-Vlaamse renaissancestijl en met, wat het goederenstation betreft, verwijzingen naar de art nouveauPeriode: 1890 – 1914
De art
nouveau is een kunststroming die zich in Europa voornamelijk tussen 1890 en
1910 ontwikkelt en een duidelijke breuk met de historische stijlen en de
academische kunst van de 19e eeuw nastreeft.
In België ontstaat de art nouveau in Brussel in 1893 met de bouw van het Huis
Tassel door Victor Horta (1861-1947) en de privéwoning van Paul Hankar
(1859-1901). Door af te stappen van de traditionele typologie met drie
opeenvolgende vertrekken, holt Horta het centrum van de woning uit om er
daglicht naar binnen te brengen. Vanuit die lichtkern ontvouwt zich vervolgens
de binnenruimte. Hij ontwikkelt een esthetiek die vrijelijk is geïnspireerd op
de plantenwereld, terwijl Hankar daar een geometrische vormentaal tegenover
plaatst, waarbij hij sterker inzet op de kleureffecten die voortkomen uit het
gebruik en de afwerking van verschillende materialen. Uit die twee benaderingen
komen twee stromingen voort: de ene is geïnspireerd door de flora, met
vloeiende en organische lijnen, de andere vertrekt van geometrische elementen
en heeft een strakker en repetitiever vormenvocabularium. De art nouveau wordt
toegepast op heel uiteenlopende bouwwerken: burgerwoningen en herenhuizen, schoolgebouwen,
sociale woningen en handelszaken.
Aanvankelijk wordt de art nouveau ontworpen voor een progressieve en
welgestelde burgerij, maar de stijl wordt al snel gedemocratiseerd en groeit
uit tot de modieuze vormentaal van een nieuwe generatie architecten. Zij leggen
minder nadruk op de complexiteit van de binnenruimtes en meer op de uitwerking
van de gevels. De versoepeling van de binnenstructuur van de woning leidt tot
een vrijere gevelcompositie, met vensters in uiteenlopende vormen, verfraaid
met bow-windows of erkers, loggia’s en balkons. Gevels veranderen bovendien
door het gebruik van nieuwe materialen, zoals geglazuurde gekleurde baksteen,
mozaïeken, decoratieve keramiek, zuiltjes en metalen lintelen. Daardoor beperkt
de art nouveau zich vaak tot een toepassing binnen het eclecticisme, waarbij
vooral de zorgvuldig uitgewerkte decoratieve details de geest van de stroming
uitdrukken, zoals sgraffito, glas-in-loodramen, smeedijzerwerk en het artistiek
ontwerp van het schrijnwerk of van allerlei boogvormige vensters.. Het geheel werd ontworpen door de architecten Constant Bosmans en Henri Vandeveld, in associatie met de ingenieurs van de Spoorwegen Frédéric Bruneel en Jules Zone. Het geheel werden grotendeels gebouwd tussen 1903 en 1904.
Goederenstation (E)
Het goederenstation, ook maritiem station genoemd, staat haaks op de Picardstraat, op nr. 7 tot 11. Het bestond uit een grote loods waarin de overscheping van het spoor naar de weg plaatsvond. In het westen werd het station afgeboord door de goederenkoer, waarop veertien extra treinsporen uitkwamen. Vanaf 2017 wordt het station gerenoveerd.
Het ongeveer 300 meter lange station wisselt drie hoofdruimten af met vier secundaire ruimten met gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. metalen structuren; allemaal worden ze bekroond door een zadeldakDak met twee hellende dakvlakken., dat van de secundaire ruimte doorbroken door schilden. Twaalf sporen vormden er een platform bestemd voor de laad- en loskarren.
De grote ruimten en de kleine centrale ruimten hebben 21 traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) tussen spantbalken die rusten op een rij pijlers1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…) verbonden door ronde liggers. De hoofdbalken zijn bevestigd op lagers om eventuele bewegingen op te vangen en krommen hun binnenwelfvlakWelfvlak aan de binnenzijde van een boog of gewelf. tot een gebroken en afgeplatte rondboogBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft., een tracé dat op de grote venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. van de gevels terugkeert. Bijna de hele structuur is geklonken en het traliewerk is uitgevoerd in N-vorm. De consolesVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief. van de binnenpijlers, de voetstukken van de buitenpijlers en de zwikkenHoekstuk tussen een boog en de omlijsting waarin de boog gevat is. van de grote spanten vertonen art-nouveaukrommingen. De grote ruimten worden verlicht door de glaspartijen van de gevels en van hun hoge wanden, evenals door een smal daklicht in de nokNok, hoogste punt van iets (nok of top). Nokbedekking, afdekking van de nok. dat, via een overzetdak, ook de rook van de locomotieven afvoerde. Hun kroonlijstenStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). rusten op korbelen1. Diagonale houten balk ter ondersteuning van overkragende elementen zoals een luifel, een kroonlijst,…; 2. Balk om de verbinding tussen trekker en spantbeen in een kapspant te versterken., eveneens in art-nouveaustijl.
De kleine uiterste ruimten werden ingekort door de gebouwen die ertegenaan zijn gebouwd en erop uitgeven. Hun gebinte rust lateraal op de lange gemetselde gootmuren van het station, behandeld als dubbelzijdige gevel. Aan de Picardstraat rusten de opstandenBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur. van de hoofdruimten en die van de twee kleine centrale ruimten op een hoge hardstenen sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel.. Die van de eerste ruimten worden omringd door metalen pijlers1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…) met versierde caissons en op een stenen sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel.. Van de centrale inrijpoorten met stenen omlijsting, die in grote glaspartijen gevat zitten, is enkel nog de centrale ruimte oorspronkelijk: dubbele houten vleugel met hengselsSmeedijzeren beslag waarmee deuren, ramen of luiken worden opgehangen., impostvensterVenster boven een deur en ervan gescheiden door een stenen dorpel, een entablement of een muurvlak. met ijzeren roedeverdelingDunne houten of metalen staaf in een kozijn waarin glasruiten worden bevestigd. op een houten hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel., geprofileerde omlijsting onder omgekeerde archivoltGeprofileerde of versierde omlijsting van een boog., en een hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. waarop vroeger het opschrift “ENTREE / INGANG” op een paneel1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting. stond. Eind jaren 1970 werd een groot deel van de decoratie van deze gevels verwijderd: de lange topstukken van de pijlers1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…), de panelen1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting. van de hellende friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). van de kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement)., een grote stenen aediculaVersieringsmotief, ontleend aan de klassieke bouwkunst, vormt samenstel van pijlers en een klassieke bekroning. in de nokNok, hoogste punt van iets (nok of top). Nokbedekking, afdekking van de nok. – die laatste was versierd met de allegorie van de spoorweg, terwijl de zwikkenHoekstuk tussen een boog en de omlijsting waarin de boog gevat is. werden versierd met respectievelijk die van de haveninrichtingen en die van de postdiensten en de telecommunicatie. De gevels van de kleine ruimten, onder schilddakDak met twee driehoekige dakvlakken aan de smalle zijde en twee trapeziumvormige aan de lange zijde., zijn voorzien van twee paren gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. met neogotischDe Neogotische stijl in Brussel is een van de meest invloedrijke en langdurige neostijlen van de negentiende eeuw, en vormt een essentieel hoofdstuk in de geschiedenis van het Belgische eclecticisme en de katholieke heropleving na 1830. Deze stijl herneemt en herinterpreteert de vormen, constructieprincipes en symboliek van de middeleeuwse gotiek, en kreeg in Brussel zowel een religieuze, ideologische als nationale dimensie. De neogotiek ontstond in België in de context van het romantische nationalisme en de restauratie van religieuze architectuur, geïnspireerd door voorbeelden uit Engeland (Pugin, Ruskin) en Frankrijk (Viollet-le-Duc). In Brussel vond de stijl vruchtbare grond dankzij de samenwerking tussen de katholieke kerk, de overheid en invloedrijke architecten die de gotiek beschouwden als de ware christelijke bouwstijl van het middeleeuwse Europa. Tussen 1830 en 1914 ontwikkelde de Brusselse neogotiek zich van een restauratiestijl naar een volwaardig scheppende stroming, toegepast op kerken, scholen, kloosters en zelfs burgerlijke gebouwen. De Brusselse neogotiek herneemt de structurele en esthetische principes van de oorspronkelijke gotiek, maar vertaalt deze met negentiende-eeuwse middelen en materialen. Typische kenmerken zijn: verticalisme en sterke opwaartse dynamiek; spitsbogen, kruisribgewelven en pinakels; gebruik van natuursteen en baksteen, soms gecombineerd in polychrome patronen; rijk uitgewerkte venstertraceringen en maaswerk; toepassing van iconografische programma’s (beelden, glasramen) met religieuze of symbolische betekenis; nadruk op ambachtelijke detaillering en het expressieve karakter van de constructie. Daarnaast werden talloze interieurs, altaren, glasramen en meubilair in neogotische stijl ontworpen door kunstenaars en ateliers zoals dat van Jean-Baptiste Bethune, die de stijl vanuit Vlaanderen in Brussel hielp verspreiden. De neogotiek in Brussel omvat verschillende varianten: een romantisch geïnspireerde vroege fase, een wetenschappelijk-constructieve richting als restauratie-architectuur onder invloed van Viollet-le-Duc (vb: Broodhuis, Onze-Lieve-Vrouw ter Zavelkerk), in parallel met een creatieve scheppende stijl (vb: Sint-Bonifaaskerk), en een laat-eclectische fase waarin gotische motieven worden gecombineerd met neoromaanse of neorenaissance-elementen (vb: Redemptoristenklooster en de Sint-Magdalenakerk, Jette). De Neogotische stijl vertegenwoordigt in Brussel niet enkel een historische revival, maar ook een cultureel programma dat de identiteit van de hoofdstad mede vormgaf. Zij beïnvloedde de stedelijke morfologie, de beeldtaal van de religieuze architectuur en zelfs de decoratieve kunsten (glasramen, meubilair, smeedwerk). lijstwerk onder een omgekeerde waterlijstVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen..
In het noorden is de volledig van glas gemaakte gevel soberder, en ook daar zijn de topstukken verdwenen. Een onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen. die analoog is met de vorige en gedeeltelijk is bekleed met breukwerk van roze zandsteen, wordt onderbroken door de talrijke spoorlijnen die er binnenkomen.
De zijgevels, met twee registersVensterstrook in een topgevel., hebben een analoge compositie, geritmeerd door vijf hogere voorbouwen met daartussen bijna overal drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) voorzien van twee paren rechthoekige hoge venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. onder een doorlopende omgekeerde archivoltGeprofileerde of versierde omlijsting van een boog.. Op de voorbouwen, twee gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. hoge rondboogvensters met diamantkopPiramidaal ornament (3 of 4 zijden), onder andere gebruikt in banden en friezen., onder een archivoltGeprofileerde of versierde omlijsting van een boog. die analoog is aan de voorgaande; ze worden bekroond door een hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. met architraafHoofdbalk; het onderste, dragende deel van een klassiek hoofdgestel, meestal geleed door banden., klossenKraagstuk van een kroonlijst met verfijnd uitgesneden en/of gefreesd hangend element of drop. en een stenen kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement).. Het onderste registerVensterstrook in een topgevel. van de twee gevels is blindZonder opening; blind venster, schijnopening. en versierd met panelen1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting., behalve op enkele traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) van de oostgevel, waartegen al vanaf het begin twee ondiepe bijgebouwen onder platform werden aangebouwd, geritmeerd door steunberen en symmetrisch verdeelde muuropeningen. Deze volumes werden recent verwijderd, en het eerste registerVensterstrook in een topgevel. van elke gevel is voorzien van de muuropeningen in de aslijn van de venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. van het tweede registerVensterstrook in een topgevel..
Administratief gebouw (F)
Aangebouwd tegen de zuidoostelijke hoek van het goederenstation, op nr. 5 van de Picardstraat. Het huisvestte de administratieve diensten van het station, gelegen rond een lokettenzaal. In een van de volumes bevond zich het kantoor voor telegraaf, telefoon en postVerticale zijden van een opening waarop een boog of latei rust..
Dit imposante gebouw heeft een T-vormige plattegrond waarvan de U-vormige, naar het westen geopende kopDe lange zijde van een baksteen heet strek, de korte kop. volgens plan door de neerhaal van de T moest worden doorkruist. De twee smalle binnenplaatsen in de U werden echter overdekt, wellicht vanaf midden 20e eeuw.
Het geheel, in baksteen en belijnd met kordonbanden, kettingen en hoekblokkenAfwisselende opeenvolging van lange en korte zijden van natuurstenen hoekblokken of neggen (geprofileerd) in een bakstenen gevel. in hardsteen, wordt aan straatzijde beheerst door een uitspringend, bijna centraal volume met twee verdiepingen met afnemende hoogte. Het hoge leien schilddakDak met twee driehoekige dakvlakken aan de smalle zijde en twee trapeziumvormige aan de lange zijde. wordt doorbroken door schoorstenen en was vroeger versierd met smeedijzerenTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… nokkenNok, hoogste punt van iets (nok of top). Nokbedekking, afdekking van de nok.. De gevel, met drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) op een hoge onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen. met bossageIn oorsprong een gevelbehandeling waarbij ruwgehakte, rechthoekige blokken natuursteen uit de loodlijn steken en de gevel op die manier een fors, rustiek (rustica) karakter verleent; later op gevel vormelijk geïmiteerd door middel van uitspringend al dan niet bepleisterde bakstenen blokken of banden (doorlopende schijnvoegen)., heeft centraal een lichtjes uitspringende voorbouw met overkragende geveltop en een dak dat even hoog is als het hoofddak. Het portaal1. In muur uitgespaarde ruimte voor een deur of toegang; - 2. Meer gesloten, voor of achter een gebouw geplaatste beschutting (voorbouw, vestibule)., met zijn bewaard eikenhouten schrijnwerkVerzameling van al het (niet-constructief) houten materiaal zoals deuren, vensterkozijnen, erkeronderdelen, kroonlijst, …; bij uitbreiding ook materiaal in aluminium, PVC, ... , en de twee kruisvenstersVenster, door een moneel en een tussendorpel in vier vlakken verdeeld. worden bekroond door een korfboogBoog samengesteld uit een aantal ineenvloeiende cirkelbogen die samen nagenoeg een liggende ellips vormen. met diamantkoppenPiramidaal ornament (3 of 4 zijden), onder andere gebruikt in banden en friezen., die van de ingang onder een hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. met een gebogen gebroken frontonDriehoekige of segmentvormige bekroning van een gevel of muuropening. en een eivormig topstuk. Op de verdiepingen zijn de traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) gevat in een geprofileerde rechthoekige omlijsting die door een omgekeerde waterlijstVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen. wordt bekroond. Op de zijtraveeën, vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. met dubbel kruisraam gevolgd door een vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. met twee monelenStenen vensterstijl.. De rijkelijker versierde middentravee verbindt twee door pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. geflankeerde drielichtenGroep van drie smalle vensters binnen dezelfde omlijsting, onderling gescheiden door deelzuiltjes of stijlen/monelen; centraal venster soms hoger dan beide andere., die op de eerste verdieping met tussendorpelStenen dorpel die een deur of venster horizontaal in tweeën deelt., die op de tweede ontlast door een boogConstructie waarvan de beschrijvende lijnen delen van cirkels of gebogen lijnen zijn en waarin alle drukkrachten optreden. op een met keramiek versierde timpaanMonumentaal driehoekig of segmentvormig boogveld, meestal besloten in een fronton; vaak rijkelijk versierd.; de eerste kapitelenKopstuk van een zuil, pijler of pilaster; algemeen om de gedragen last op een smaller draagvlak over te brengen. zijn Ionisch, de tweede Korintisch. De geveltop bevat een kruisraam dat analoog is aan de vorige. De aandaken zijn versierd met twee obeliskenMonolithische pijler, naar boven toe smaller en bekroond met piramidale punt. en een hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. met gebogen frontonDriehoekige of segmentvormige bekroning van een gevel of muuropening..
Het dak wordt belijnd door een zwaar hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. op klossenKraagstuk van een kroonlijst met verfijnd uitgesneden en/of gefreesd hangend element of drop. met volutes en een houten kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement)..
De zijgebouwen, gelegen achter een kleine binnenplaats met smeedijzerenTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… traliewerk, hebben slechts twee bouwlagen die rusten op een onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen. die analoog is aan de vorige en die worden bekroond door een zadeldakDak met twee hellende dakvlakken. met uitkragende geveltop. Hun voorgevels hebben respectievelijk twee en drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), in eenzelfde compositie. De brede venstersLicht- en/of luchtopening in een muur., die op dezelfde manier zijn omlijst als de venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. op de voorbouw, hebben een geklonken metalen structuur versierd met monelenStenen vensterstijl., lateienBalkvormig element van hout, steen, beton of metaal dat een muuropening overspant en bovenliggend metselwerk steunt., een vensterbank op de verdieping en raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. met ijzeren roedeverdelingDunne houten of metalen staaf in een kozijn waarin glasruiten worden bevestigd.. De venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. op de benedenverdieping worden daarenboven beschermd door een versierd smeedijzerenTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… hek met art-nouveau-accenten, terwijl de borstweringen1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. van de verdieping gemaakt zijn van gele baksteen, versierd met een motief van blauwe raamroeden. De zadeldakenDak met twee hellende dakvlakken. worden beklemtoond door een hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. met een friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). van keramiektegels en een houten kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). op klossenKraagstuk van een kroonlijst met verfijnd uitgesneden en/of gefreesd hangend element of drop..
De gevel met rechte geveltop bevat, in eenzelfde omlijsting als de voorgaande, twee stenen kruisvenstersVenster, door een moneel en een tussendorpel in vier vlakken verdeeld., naast traliewerk op de benedenverdieping en een tweekleurige borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. op de verdieping. In de geveltop bevindt zich een rondboogarcade met daarin een vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. met moneelStenen vensterstijl. en een ontlastingsboogBoog boven een venster- of deuropening die druk van het muurwerk op de stijlen afwentelt en zo het linteel ontlast. op keramiektegels. De aandaken sluiten aan bij die van de voorbouw.
De aanpalende gevel van het achtergebouw heeft drie smalle traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) en herneemt die van de zijvolumes vooraan. De achtergevel, ook met drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), is analoog maar vereenvoudigd: weinig steen op de omlijstingen maar kussenblokken1. Dekplaat dat ligt tussen de drager (kapiteel) en het gedragene (balk of boog); 2. Kwartronde kraagsteen van een venster- of deurboog. onder de lateienBalkvormig element van hout, steen, beton of metaal dat een muuropening overspant en bovenliggend metselwerk steunt. van de verdieping; geen keramiek onder de kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement).. Rechts, uitkragende geveltop.
De westgevel van het zijvolume van het administratief gebouw vooraan en zijn buur achteraan, allebei met uitkragende geveltop, komen samen en geven uit op de hal van het goederenstation. Ze hebben drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), de centrale verbindingstravee smaller; ze nemen de vereenvoudigde compositie van de achtergevel van het rechter achtervolume over. De terugwijkende gevel van het achtervolume heeft in de ruimte aan weerszijden van een dikke schoorsteenschacht twee traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met rechthoekige venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. die ook door een geel-blauwe borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. worden gescheiden; van de venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. op de verdieping is de hoogte aangepast aan de dakvlakken van het dak.
Het grote haakse achtervolume heeft één bouwlaag en is slechts aan twee zijden vrij; het huisvestte vroeger een lokettenzaal. Boven het zinken zadeldakDak met twee hellende dakvlakken., groot daklicht met metalen gebinte, met dezelfde vorm, waarvan de verticale wanden zijn behandeld als glasraam dat de zaal in indirect licht doet baden. De oostgevel, met vier traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), is analoog aan die van het aanpalende volume, maar dan zonder de metalen monelenStenen vensterstijl.. De noordelijke puntgevelGevel waarvan de top driehoekig is. wordt gescandeerd door drie pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. die de aandaken met overstek doorbreken en vertoont een heel andere compositie. Versierd met hardstenen kettingen en de hellingen van de geveltop volgend, ontwikkelt zich een indeling van zeven smalle muuropeningen, voorzien van een imitatie-impostvenster in gele en blauwe baksteen. Het imitatie-impostvenster van de centrale muuropening is rechthoekig en rust op een I-balkIJzeren latei met I-profiel., de impostvenstersVenster boven een deur en ervan gescheiden door een stenen dorpel, een entablement of een muurvlak. van de muuropeningen worden bekroond door een rondboogBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft.. De oostgevel verlengt de binnenzijde van de gootmuur van de hal.
Binnen huisvest de grote vestibule aan straatzijde, in een decor van blindeZonder opening; blind venster, schijnopening. arcadesEén of meerdere bogen, steunend op zuilen of pijlers; kan ook blind zijn., een hardstenen trap die via een houten beglaasde draaideur toegang geeft tot een overdwarse galerijOverdekte gang, aan één of beide zijden geritmeerd door zuilen, kolommen of pijlers, bogengang genoemd indien geritmeerd door arcaden. die op de lokettenzaal uitgeeft. De zes gietijzerenHard, bros en niet smeedbaar ijzer; gegoten in herbruikbare mallen; meestal gebruikt voor de borstwering van balkons. zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. met Korinthische invloed dragen de achtergevel van het grote volume aan straatzijde: samen vormen ze de zuidgevel van de lokettenzaal, die wordt geritmeerd door pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel., ook Korintische, die, in een afwisseling van venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. en panelen1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting., een hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. en een door het daklicht onderbroken plafond met keellijst dragen.
Station van de kleine pakjes en de onbestelbare goederen (G)
In de zuidwestelijke hoek van het Administratief gebouw bevatte het station van de kleine pakjes en de onbestelbare goederen de kantoren voor de afgifte van de postpakketten en de uitgeklaarde goederen.
Dit station bevat kantoren en magazijnen en bestaat uit een vierkante toren en een rechthoekig bijgebouw. Deze twee volumes verenigen, net als het administratief gebouw en in een vrij analoge gevelcompositie, verwijzingen naar de gotischeDe Neogotische stijl in Brussel is een van de meest invloedrijke en langdurige neostijlen van de negentiende eeuw, en vormt een essentieel hoofdstuk in de geschiedenis van het Belgische eclecticisme en de katholieke heropleving na 1830. Deze stijl herneemt en herinterpreteert de vormen, constructieprincipes en symboliek van de middeleeuwse gotiek, en kreeg in Brussel zowel een religieuze, ideologische als nationale dimensie. De neogotiek ontstond in België in de context van het romantische nationalisme en de restauratie van religieuze architectuur, geïnspireerd door voorbeelden uit Engeland (Pugin, Ruskin) en Frankrijk (Viollet-le-Duc). In Brussel vond de stijl vruchtbare grond dankzij de samenwerking tussen de katholieke kerk, de overheid en invloedrijke architecten die de gotiek beschouwden als de ware christelijke bouwstijl van het middeleeuwse Europa. Tussen 1830 en 1914 ontwikkelde de Brusselse neogotiek zich van een restauratiestijl naar een volwaardig scheppende stroming, toegepast op kerken, scholen, kloosters en zelfs burgerlijke gebouwen. De Brusselse neogotiek herneemt de structurele en esthetische principes van de oorspronkelijke gotiek, maar vertaalt deze met negentiende-eeuwse middelen en materialen. Typische kenmerken zijn: verticalisme en sterke opwaartse dynamiek; spitsbogen, kruisribgewelven en pinakels; gebruik van natuursteen en baksteen, soms gecombineerd in polychrome patronen; rijk uitgewerkte venstertraceringen en maaswerk; toepassing van iconografische programma’s (beelden, glasramen) met religieuze of symbolische betekenis; nadruk op ambachtelijke detaillering en het expressieve karakter van de constructie. Daarnaast werden talloze interieurs, altaren, glasramen en meubilair in neogotische stijl ontworpen door kunstenaars en ateliers zoals dat van Jean-Baptiste Bethune, die de stijl vanuit Vlaanderen in Brussel hielp verspreiden. De neogotiek in Brussel omvat verschillende varianten: een romantisch geïnspireerde vroege fase, een wetenschappelijk-constructieve richting als restauratie-architectuur onder invloed van Viollet-le-Duc (vb: Broodhuis, Onze-Lieve-Vrouw ter Zavelkerk), in parallel met een creatieve scheppende stijl (vb: Sint-Bonifaaskerk), en een laat-eclectische fase waarin gotische motieven worden gecombineerd met neoromaanse of neorenaissance-elementen (vb: Redemptoristenklooster en de Sint-Magdalenakerk, Jette). De Neogotische stijl vertegenwoordigt in Brussel niet enkel een historische revival, maar ook een cultureel programma dat de identiteit van de hoofdstad mede vormgaf. Zij beïnvloedde de stedelijke morfologie, de beeldtaal van de religieuze architectuur en zelfs de decoratieve kunsten (glasramen, meubilair, smeedwerk). stijl en de Vlaamse Renaissanceeind 15de eeuw – begin 17de eeuw De Vlaamse-Renaissance is een regionale stijl die zich ontwikkelde in de Zuidelijke Nederlanden tijdens de periode van de Habsburgse Nederlanden. Ze ontstond in een tijd van economische voorspoed en artistieke vernieuwing en combineert de traditionele middeleeuwse architectuur met vernieuwende elementen uit de Italiaanse Renaissance. De stijl wordt enerzijds gekenmerkt door constructies in lokale bak- en zandsteen, vaak voorzien van trapgevels, kruisvensters en speklagen. Anderzijds is er een rijk Italiaans decoratief repertoire met frontonbekroningen, arabesken, zuilen en pilasters. De Vlaamse-Renaissance is vooral bekend om zijn imposante stadhuizen in verschillende Vlaamse steden, met dat van Antwerpen, gebouwd tussen 1561 en 1564 door Cornelis Floris De Vriendt als schoolvoorbeeld. In Brussel zijn slechts enkele gebouwen uit deze periode bewaard gebleven. Het gaat voornamelijk om residentiële gebouwen in het centrum, opgericht in opdracht van het hof, de adel en de hoge burgerij. Veel van deze gebouwen zijn echter onderhevig geweest aan ingrijpende renovaties of reconstructies. In de tweede helft van de 19e eeuw beleefde de Vlaamse-Renaissancestijl in Brussel een heropleving als neostijl, waarbij verwezen werd naar het gouden tijdperk van de Vlaamse kunst en handel in de 17e eeuw (zie Neo-Vlaamse renaissance)..
De toren, met zijn zware onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen. met rusticaIn oorsprong een gevelbehandeling waarbij ruwgehakte, rechthoekige blokken natuursteen uit de loodlijn steken en de gevel op die manier een fors, rustiek (rustica) karakter verleent; later op gevel vormelijk geïmiteerd door middel van uitspringend al dan niet bepleisterde bakstenen blokken of banden (doorlopende schijnvoegen)., heeft vier bouwlagen onder een hoog leien tentdakDak met vier dakvlakken die in één punt samenkomen (tentdak); onttopt tot een vierzijdig plat dak vormt het een paviljoendak. met bliksemafleider. Op de twee vrije zijden, brede traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met muuropeningen met afnemende hoogte die, net als hun buren van het administratief gebouw, inspringen in eenzelfde rechthoekige omlijsting. De per drie of vier gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. venstersLicht- en/of luchtopening in een muur., die hier niet verdeeld zijn, worden geflankeerd door pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. of halfzuilenZuil die met het muurwerk verbonden is, maar slechts over de halve dikte uitspringt. in een interpretatie van de drie bouworden. De hanenkamVlakke samengestelde latei, waarvan de stenen als boogstenen functioneren; in ruime zin slaat de term ook op een boog met een getrapte (pseudo-) boogrug. van de omlijsting wordt ontlast door een I-balkIJzeren latei met I-profiel. op klossenKraagstuk van een kroonlijst met verfijnd uitgesneden en/of gefreesd hangend element of drop.. Zware, op een architraafHoofdbalk; het onderste, dragende deel van een klassiek hoofdgestel, meestal geleed door banden. rustende kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). met naar binnen gekrulde klossenKraagstuk van een kroonlijst met verfijnd uitgesneden en/of gefreesd hangend element of drop.; dak achter attiekmuurtje, met vier dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. met vleugelstukkenZijstuk, veelal in voluutvorm, van een topgevel, dakkapel of dakvenster. en eivormige topstukken. De drie vanaf de straat zichtbare dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. hebben een uitspringende geveltop; achteraan is de geveltop van de dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. vervangen door twee schoorsteenpijpenHet boven het metselwerk of dak uitstekende deel van een schoorsteen.. De gevel van de toren die op het goederenstation uitgeeft, is verbonden met die van het bijgebouw en herneemt, volgens spiegelbeeldschema, de tegenoverliggende gevel van het administratief gebouw.
De westgevel van het bijgebouw heeft, op een onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen. met platte bossageIn oorsprong een gevelbehandeling waarbij ruwgehakte, rechthoekige blokken natuursteen uit de loodlijn steken en de gevel op die manier een fors, rustiek (rustica) karakter verleent; later op gevel vormelijk geïmiteerd door middel van uitspringend al dan niet bepleisterde bakstenen blokken of banden (doorlopende schijnvoegen)., twee bouwlagen met toenemende hoogte; de twee traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) zijn analoog aan die van de toren maar bevatten minder steen; gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. tussen pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. met Toscaanse invloed. Een op de architraafHoofdbalk; het onderste, dragende deel van een klassiek hoofdgestel, meestal geleed door banden. rustende kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). op klossenKraagstuk van een kroonlijst met verfijnd uitgesneden en/of gefreesd hangend element of drop. boordt een afgeplat leien zadeldakDak met twee hellende dakvlakken. af.
Al het oorspronkelijke raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn., met zijn strakke decoratieve structuur en ijzeren roedeverdelingDunne houten of metalen staaf in een kozijn waarin glasruiten worden bevestigd., is bewaard (2017).
Binnen, in alle bouwlagen, rusten ijzeren liggers en gietijzerenHard, bros en niet smeedbaar ijzer; gegoten in herbruikbare mallen; meestal gebruikt voor de borstwering van balkons. zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. op bakstenen gewelfjes. De gebinten en een trap in het bijgebouw zijn ook van metaal gemaakt.
Goederenstation (E)
Het goederenstation, ook maritiem station genoemd, staat haaks op de Picardstraat, op nr. 7 tot 11. Het bestond uit een grote loods waarin de overscheping van het spoor naar de weg plaatsvond. In het westen werd het station afgeboord door de goederenkoer, waarop veertien extra treinsporen uitkwamen. Vanaf 2017 wordt het station gerenoveerd.
Het ongeveer 300 meter lange station wisselt drie hoofdruimten af met vier secundaire ruimten met gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. metalen structuren; allemaal worden ze bekroond door een zadeldakDak met twee hellende dakvlakken., dat van de secundaire ruimte doorbroken door schilden. Twaalf sporen vormden er een platform bestemd voor de laad- en loskarren.
De grote ruimten en de kleine centrale ruimten hebben 21 traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) tussen spantbalken die rusten op een rij pijlers1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…) verbonden door ronde liggers. De hoofdbalken zijn bevestigd op lagers om eventuele bewegingen op te vangen en krommen hun binnenwelfvlakWelfvlak aan de binnenzijde van een boog of gewelf. tot een gebroken en afgeplatte rondboogBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft., een tracé dat op de grote venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. van de gevels terugkeert. Bijna de hele structuur is geklonken en het traliewerk is uitgevoerd in N-vorm. De consolesVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief. van de binnenpijlers, de voetstukken van de buitenpijlers en de zwikkenHoekstuk tussen een boog en de omlijsting waarin de boog gevat is. van de grote spanten vertonen art-nouveaukrommingen. De grote ruimten worden verlicht door de glaspartijen van de gevels en van hun hoge wanden, evenals door een smal daklicht in de nokNok, hoogste punt van iets (nok of top). Nokbedekking, afdekking van de nok. dat, via een overzetdak, ook de rook van de locomotieven afvoerde. Hun kroonlijstenStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). rusten op korbelen1. Diagonale houten balk ter ondersteuning van overkragende elementen zoals een luifel, een kroonlijst,…; 2. Balk om de verbinding tussen trekker en spantbeen in een kapspant te versterken., eveneens in art-nouveaustijl.
De kleine uiterste ruimten werden ingekort door de gebouwen die ertegenaan zijn gebouwd en erop uitgeven. Hun gebinte rust lateraal op de lange gemetselde gootmuren van het station, behandeld als dubbelzijdige gevel. Aan de Picardstraat rusten de opstandenBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur. van de hoofdruimten en die van de twee kleine centrale ruimten op een hoge hardstenen sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel.. Die van de eerste ruimten worden omringd door metalen pijlers1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…) met versierde caissons en op een stenen sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel.. Van de centrale inrijpoorten met stenen omlijsting, die in grote glaspartijen gevat zitten, is enkel nog de centrale ruimte oorspronkelijk: dubbele houten vleugel met hengselsSmeedijzeren beslag waarmee deuren, ramen of luiken worden opgehangen., impostvensterVenster boven een deur en ervan gescheiden door een stenen dorpel, een entablement of een muurvlak. met ijzeren roedeverdelingDunne houten of metalen staaf in een kozijn waarin glasruiten worden bevestigd. op een houten hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel., geprofileerde omlijsting onder omgekeerde archivoltGeprofileerde of versierde omlijsting van een boog., en een hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. waarop vroeger het opschrift “ENTREE / INGANG” op een paneel1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting. stond. Eind jaren 1970 werd een groot deel van de decoratie van deze gevels verwijderd: de lange topstukken van de pijlers1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…), de panelen1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting. van de hellende friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). van de kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement)., een grote stenen aediculaVersieringsmotief, ontleend aan de klassieke bouwkunst, vormt samenstel van pijlers en een klassieke bekroning. in de nokNok, hoogste punt van iets (nok of top). Nokbedekking, afdekking van de nok. – die laatste was versierd met de allegorie van de spoorweg, terwijl de zwikkenHoekstuk tussen een boog en de omlijsting waarin de boog gevat is. werden versierd met respectievelijk die van de haveninrichtingen en die van de postdiensten en de telecommunicatie. De gevels van de kleine ruimten, onder schilddakDak met twee driehoekige dakvlakken aan de smalle zijde en twee trapeziumvormige aan de lange zijde., zijn voorzien van twee paren gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. met neogotischDe Neogotische stijl in Brussel is een van de meest invloedrijke en langdurige neostijlen van de negentiende eeuw, en vormt een essentieel hoofdstuk in de geschiedenis van het Belgische eclecticisme en de katholieke heropleving na 1830. Deze stijl herneemt en herinterpreteert de vormen, constructieprincipes en symboliek van de middeleeuwse gotiek, en kreeg in Brussel zowel een religieuze, ideologische als nationale dimensie. De neogotiek ontstond in België in de context van het romantische nationalisme en de restauratie van religieuze architectuur, geïnspireerd door voorbeelden uit Engeland (Pugin, Ruskin) en Frankrijk (Viollet-le-Duc). In Brussel vond de stijl vruchtbare grond dankzij de samenwerking tussen de katholieke kerk, de overheid en invloedrijke architecten die de gotiek beschouwden als de ware christelijke bouwstijl van het middeleeuwse Europa. Tussen 1830 en 1914 ontwikkelde de Brusselse neogotiek zich van een restauratiestijl naar een volwaardig scheppende stroming, toegepast op kerken, scholen, kloosters en zelfs burgerlijke gebouwen. De Brusselse neogotiek herneemt de structurele en esthetische principes van de oorspronkelijke gotiek, maar vertaalt deze met negentiende-eeuwse middelen en materialen. Typische kenmerken zijn: verticalisme en sterke opwaartse dynamiek; spitsbogen, kruisribgewelven en pinakels; gebruik van natuursteen en baksteen, soms gecombineerd in polychrome patronen; rijk uitgewerkte venstertraceringen en maaswerk; toepassing van iconografische programma’s (beelden, glasramen) met religieuze of symbolische betekenis; nadruk op ambachtelijke detaillering en het expressieve karakter van de constructie. Daarnaast werden talloze interieurs, altaren, glasramen en meubilair in neogotische stijl ontworpen door kunstenaars en ateliers zoals dat van Jean-Baptiste Bethune, die de stijl vanuit Vlaanderen in Brussel hielp verspreiden. De neogotiek in Brussel omvat verschillende varianten: een romantisch geïnspireerde vroege fase, een wetenschappelijk-constructieve richting als restauratie-architectuur onder invloed van Viollet-le-Duc (vb: Broodhuis, Onze-Lieve-Vrouw ter Zavelkerk), in parallel met een creatieve scheppende stijl (vb: Sint-Bonifaaskerk), en een laat-eclectische fase waarin gotische motieven worden gecombineerd met neoromaanse of neorenaissance-elementen (vb: Redemptoristenklooster en de Sint-Magdalenakerk, Jette). De Neogotische stijl vertegenwoordigt in Brussel niet enkel een historische revival, maar ook een cultureel programma dat de identiteit van de hoofdstad mede vormgaf. Zij beïnvloedde de stedelijke morfologie, de beeldtaal van de religieuze architectuur en zelfs de decoratieve kunsten (glasramen, meubilair, smeedwerk). lijstwerk onder een omgekeerde waterlijstVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen..
In het noorden is de volledig van glas gemaakte gevel soberder, en ook daar zijn de topstukken verdwenen. Een onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen. die analoog is met de vorige en gedeeltelijk is bekleed met breukwerk van roze zandsteen, wordt onderbroken door de talrijke spoorlijnen die er binnenkomen.
De zijgevels, met twee registersVensterstrook in een topgevel., hebben een analoge compositie, geritmeerd door vijf hogere voorbouwen met daartussen bijna overal drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) voorzien van twee paren rechthoekige hoge venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. onder een doorlopende omgekeerde archivoltGeprofileerde of versierde omlijsting van een boog.. Op de voorbouwen, twee gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. hoge rondboogvensters met diamantkopPiramidaal ornament (3 of 4 zijden), onder andere gebruikt in banden en friezen., onder een archivoltGeprofileerde of versierde omlijsting van een boog. die analoog is aan de voorgaande; ze worden bekroond door een hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. met architraafHoofdbalk; het onderste, dragende deel van een klassiek hoofdgestel, meestal geleed door banden., klossenKraagstuk van een kroonlijst met verfijnd uitgesneden en/of gefreesd hangend element of drop. en een stenen kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement).. Het onderste registerVensterstrook in een topgevel. van de twee gevels is blindZonder opening; blind venster, schijnopening. en versierd met panelen1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting., behalve op enkele traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) van de oostgevel, waartegen al vanaf het begin twee ondiepe bijgebouwen onder platform werden aangebouwd, geritmeerd door steunberen en symmetrisch verdeelde muuropeningen. Deze volumes werden recent verwijderd, en het eerste registerVensterstrook in een topgevel. van elke gevel is voorzien van de muuropeningen in de aslijn van de venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. van het tweede registerVensterstrook in een topgevel..
Administratief gebouw (F)
Aangebouwd tegen de zuidoostelijke hoek van het goederenstation, op nr. 5 van de Picardstraat. Het huisvestte de administratieve diensten van het station, gelegen rond een lokettenzaal. In een van de volumes bevond zich het kantoor voor telegraaf, telefoon en postVerticale zijden van een opening waarop een boog of latei rust..
Dit imposante gebouw heeft een T-vormige plattegrond waarvan de U-vormige, naar het westen geopende kopDe lange zijde van een baksteen heet strek, de korte kop. volgens plan door de neerhaal van de T moest worden doorkruist. De twee smalle binnenplaatsen in de U werden echter overdekt, wellicht vanaf midden 20e eeuw.
Het geheel, in baksteen en belijnd met kordonbanden, kettingen en hoekblokkenAfwisselende opeenvolging van lange en korte zijden van natuurstenen hoekblokken of neggen (geprofileerd) in een bakstenen gevel. in hardsteen, wordt aan straatzijde beheerst door een uitspringend, bijna centraal volume met twee verdiepingen met afnemende hoogte. Het hoge leien schilddakDak met twee driehoekige dakvlakken aan de smalle zijde en twee trapeziumvormige aan de lange zijde. wordt doorbroken door schoorstenen en was vroeger versierd met smeedijzerenTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… nokkenNok, hoogste punt van iets (nok of top). Nokbedekking, afdekking van de nok.. De gevel, met drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) op een hoge onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen. met bossageIn oorsprong een gevelbehandeling waarbij ruwgehakte, rechthoekige blokken natuursteen uit de loodlijn steken en de gevel op die manier een fors, rustiek (rustica) karakter verleent; later op gevel vormelijk geïmiteerd door middel van uitspringend al dan niet bepleisterde bakstenen blokken of banden (doorlopende schijnvoegen)., heeft centraal een lichtjes uitspringende voorbouw met overkragende geveltop en een dak dat even hoog is als het hoofddak. Het portaal1. In muur uitgespaarde ruimte voor een deur of toegang; - 2. Meer gesloten, voor of achter een gebouw geplaatste beschutting (voorbouw, vestibule)., met zijn bewaard eikenhouten schrijnwerkVerzameling van al het (niet-constructief) houten materiaal zoals deuren, vensterkozijnen, erkeronderdelen, kroonlijst, …; bij uitbreiding ook materiaal in aluminium, PVC, ... , en de twee kruisvenstersVenster, door een moneel en een tussendorpel in vier vlakken verdeeld. worden bekroond door een korfboogBoog samengesteld uit een aantal ineenvloeiende cirkelbogen die samen nagenoeg een liggende ellips vormen. met diamantkoppenPiramidaal ornament (3 of 4 zijden), onder andere gebruikt in banden en friezen., die van de ingang onder een hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. met een gebogen gebroken frontonDriehoekige of segmentvormige bekroning van een gevel of muuropening. en een eivormig topstuk. Op de verdiepingen zijn de traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) gevat in een geprofileerde rechthoekige omlijsting die door een omgekeerde waterlijstVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen. wordt bekroond. Op de zijtraveeën, vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. met dubbel kruisraam gevolgd door een vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. met twee monelenStenen vensterstijl.. De rijkelijker versierde middentravee verbindt twee door pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. geflankeerde drielichtenGroep van drie smalle vensters binnen dezelfde omlijsting, onderling gescheiden door deelzuiltjes of stijlen/monelen; centraal venster soms hoger dan beide andere., die op de eerste verdieping met tussendorpelStenen dorpel die een deur of venster horizontaal in tweeën deelt., die op de tweede ontlast door een boogConstructie waarvan de beschrijvende lijnen delen van cirkels of gebogen lijnen zijn en waarin alle drukkrachten optreden. op een met keramiek versierde timpaanMonumentaal driehoekig of segmentvormig boogveld, meestal besloten in een fronton; vaak rijkelijk versierd.; de eerste kapitelenKopstuk van een zuil, pijler of pilaster; algemeen om de gedragen last op een smaller draagvlak over te brengen. zijn Ionisch, de tweede Korintisch. De geveltop bevat een kruisraam dat analoog is aan de vorige. De aandaken zijn versierd met twee obeliskenMonolithische pijler, naar boven toe smaller en bekroond met piramidale punt. en een hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. met gebogen frontonDriehoekige of segmentvormige bekroning van een gevel of muuropening..
Het dak wordt belijnd door een zwaar hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. op klossenKraagstuk van een kroonlijst met verfijnd uitgesneden en/of gefreesd hangend element of drop. met volutes en een houten kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement)..
De zijgebouwen, gelegen achter een kleine binnenplaats met smeedijzerenTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… traliewerk, hebben slechts twee bouwlagen die rusten op een onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen. die analoog is aan de vorige en die worden bekroond door een zadeldakDak met twee hellende dakvlakken. met uitkragende geveltop. Hun voorgevels hebben respectievelijk twee en drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), in eenzelfde compositie. De brede venstersLicht- en/of luchtopening in een muur., die op dezelfde manier zijn omlijst als de venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. op de voorbouw, hebben een geklonken metalen structuur versierd met monelenStenen vensterstijl., lateienBalkvormig element van hout, steen, beton of metaal dat een muuropening overspant en bovenliggend metselwerk steunt., een vensterbank op de verdieping en raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. met ijzeren roedeverdelingDunne houten of metalen staaf in een kozijn waarin glasruiten worden bevestigd.. De venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. op de benedenverdieping worden daarenboven beschermd door een versierd smeedijzerenTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… hek met art-nouveau-accenten, terwijl de borstweringen1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. van de verdieping gemaakt zijn van gele baksteen, versierd met een motief van blauwe raamroeden. De zadeldakenDak met twee hellende dakvlakken. worden beklemtoond door een hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. met een friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). van keramiektegels en een houten kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). op klossenKraagstuk van een kroonlijst met verfijnd uitgesneden en/of gefreesd hangend element of drop..
De gevel met rechte geveltop bevat, in eenzelfde omlijsting als de voorgaande, twee stenen kruisvenstersVenster, door een moneel en een tussendorpel in vier vlakken verdeeld., naast traliewerk op de benedenverdieping en een tweekleurige borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. op de verdieping. In de geveltop bevindt zich een rondboogarcade met daarin een vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. met moneelStenen vensterstijl. en een ontlastingsboogBoog boven een venster- of deuropening die druk van het muurwerk op de stijlen afwentelt en zo het linteel ontlast. op keramiektegels. De aandaken sluiten aan bij die van de voorbouw.
De aanpalende gevel van het achtergebouw heeft drie smalle traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) en herneemt die van de zijvolumes vooraan. De achtergevel, ook met drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), is analoog maar vereenvoudigd: weinig steen op de omlijstingen maar kussenblokken1. Dekplaat dat ligt tussen de drager (kapiteel) en het gedragene (balk of boog); 2. Kwartronde kraagsteen van een venster- of deurboog. onder de lateienBalkvormig element van hout, steen, beton of metaal dat een muuropening overspant en bovenliggend metselwerk steunt. van de verdieping; geen keramiek onder de kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement).. Rechts, uitkragende geveltop.
De westgevel van het zijvolume van het administratief gebouw vooraan en zijn buur achteraan, allebei met uitkragende geveltop, komen samen en geven uit op de hal van het goederenstation. Ze hebben drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), de centrale verbindingstravee smaller; ze nemen de vereenvoudigde compositie van de achtergevel van het rechter achtervolume over. De terugwijkende gevel van het achtervolume heeft in de ruimte aan weerszijden van een dikke schoorsteenschacht twee traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met rechthoekige venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. die ook door een geel-blauwe borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. worden gescheiden; van de venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. op de verdieping is de hoogte aangepast aan de dakvlakken van het dak.
Het grote haakse achtervolume heeft één bouwlaag en is slechts aan twee zijden vrij; het huisvestte vroeger een lokettenzaal. Boven het zinken zadeldakDak met twee hellende dakvlakken., groot daklicht met metalen gebinte, met dezelfde vorm, waarvan de verticale wanden zijn behandeld als glasraam dat de zaal in indirect licht doet baden. De oostgevel, met vier traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), is analoog aan die van het aanpalende volume, maar dan zonder de metalen monelenStenen vensterstijl.. De noordelijke puntgevelGevel waarvan de top driehoekig is. wordt gescandeerd door drie pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. die de aandaken met overstek doorbreken en vertoont een heel andere compositie. Versierd met hardstenen kettingen en de hellingen van de geveltop volgend, ontwikkelt zich een indeling van zeven smalle muuropeningen, voorzien van een imitatie-impostvenster in gele en blauwe baksteen. Het imitatie-impostvenster van de centrale muuropening is rechthoekig en rust op een I-balkIJzeren latei met I-profiel., de impostvenstersVenster boven een deur en ervan gescheiden door een stenen dorpel, een entablement of een muurvlak. van de muuropeningen worden bekroond door een rondboogBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft.. De oostgevel verlengt de binnenzijde van de gootmuur van de hal.
Binnen huisvest de grote vestibule aan straatzijde, in een decor van blindeZonder opening; blind venster, schijnopening. arcadesEén of meerdere bogen, steunend op zuilen of pijlers; kan ook blind zijn., een hardstenen trap die via een houten beglaasde draaideur toegang geeft tot een overdwarse galerijOverdekte gang, aan één of beide zijden geritmeerd door zuilen, kolommen of pijlers, bogengang genoemd indien geritmeerd door arcaden. die op de lokettenzaal uitgeeft. De zes gietijzerenHard, bros en niet smeedbaar ijzer; gegoten in herbruikbare mallen; meestal gebruikt voor de borstwering van balkons. zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. met Korinthische invloed dragen de achtergevel van het grote volume aan straatzijde: samen vormen ze de zuidgevel van de lokettenzaal, die wordt geritmeerd door pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel., ook Korintische, die, in een afwisseling van venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. en panelen1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting., een hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. en een door het daklicht onderbroken plafond met keellijst dragen.
Station van de kleine pakjes en de onbestelbare goederen (G)
In de zuidwestelijke hoek van het Administratief gebouw bevatte het station van de kleine pakjes en de onbestelbare goederen de kantoren voor de afgifte van de postpakketten en de uitgeklaarde goederen.
Dit station bevat kantoren en magazijnen en bestaat uit een vierkante toren en een rechthoekig bijgebouw. Deze twee volumes verenigen, net als het administratief gebouw en in een vrij analoge gevelcompositie, verwijzingen naar de gotischeDe Neogotische stijl in Brussel is een van de meest invloedrijke en langdurige neostijlen van de negentiende eeuw, en vormt een essentieel hoofdstuk in de geschiedenis van het Belgische eclecticisme en de katholieke heropleving na 1830. Deze stijl herneemt en herinterpreteert de vormen, constructieprincipes en symboliek van de middeleeuwse gotiek, en kreeg in Brussel zowel een religieuze, ideologische als nationale dimensie. De neogotiek ontstond in België in de context van het romantische nationalisme en de restauratie van religieuze architectuur, geïnspireerd door voorbeelden uit Engeland (Pugin, Ruskin) en Frankrijk (Viollet-le-Duc). In Brussel vond de stijl vruchtbare grond dankzij de samenwerking tussen de katholieke kerk, de overheid en invloedrijke architecten die de gotiek beschouwden als de ware christelijke bouwstijl van het middeleeuwse Europa. Tussen 1830 en 1914 ontwikkelde de Brusselse neogotiek zich van een restauratiestijl naar een volwaardig scheppende stroming, toegepast op kerken, scholen, kloosters en zelfs burgerlijke gebouwen. De Brusselse neogotiek herneemt de structurele en esthetische principes van de oorspronkelijke gotiek, maar vertaalt deze met negentiende-eeuwse middelen en materialen. Typische kenmerken zijn: verticalisme en sterke opwaartse dynamiek; spitsbogen, kruisribgewelven en pinakels; gebruik van natuursteen en baksteen, soms gecombineerd in polychrome patronen; rijk uitgewerkte venstertraceringen en maaswerk; toepassing van iconografische programma’s (beelden, glasramen) met religieuze of symbolische betekenis; nadruk op ambachtelijke detaillering en het expressieve karakter van de constructie. Daarnaast werden talloze interieurs, altaren, glasramen en meubilair in neogotische stijl ontworpen door kunstenaars en ateliers zoals dat van Jean-Baptiste Bethune, die de stijl vanuit Vlaanderen in Brussel hielp verspreiden. De neogotiek in Brussel omvat verschillende varianten: een romantisch geïnspireerde vroege fase, een wetenschappelijk-constructieve richting als restauratie-architectuur onder invloed van Viollet-le-Duc (vb: Broodhuis, Onze-Lieve-Vrouw ter Zavelkerk), in parallel met een creatieve scheppende stijl (vb: Sint-Bonifaaskerk), en een laat-eclectische fase waarin gotische motieven worden gecombineerd met neoromaanse of neorenaissance-elementen (vb: Redemptoristenklooster en de Sint-Magdalenakerk, Jette). De Neogotische stijl vertegenwoordigt in Brussel niet enkel een historische revival, maar ook een cultureel programma dat de identiteit van de hoofdstad mede vormgaf. Zij beïnvloedde de stedelijke morfologie, de beeldtaal van de religieuze architectuur en zelfs de decoratieve kunsten (glasramen, meubilair, smeedwerk). stijl en de Vlaamse Renaissanceeind 15de eeuw – begin 17de eeuw De Vlaamse-Renaissance is een regionale stijl die zich ontwikkelde in de Zuidelijke Nederlanden tijdens de periode van de Habsburgse Nederlanden. Ze ontstond in een tijd van economische voorspoed en artistieke vernieuwing en combineert de traditionele middeleeuwse architectuur met vernieuwende elementen uit de Italiaanse Renaissance. De stijl wordt enerzijds gekenmerkt door constructies in lokale bak- en zandsteen, vaak voorzien van trapgevels, kruisvensters en speklagen. Anderzijds is er een rijk Italiaans decoratief repertoire met frontonbekroningen, arabesken, zuilen en pilasters. De Vlaamse-Renaissance is vooral bekend om zijn imposante stadhuizen in verschillende Vlaamse steden, met dat van Antwerpen, gebouwd tussen 1561 en 1564 door Cornelis Floris De Vriendt als schoolvoorbeeld. In Brussel zijn slechts enkele gebouwen uit deze periode bewaard gebleven. Het gaat voornamelijk om residentiële gebouwen in het centrum, opgericht in opdracht van het hof, de adel en de hoge burgerij. Veel van deze gebouwen zijn echter onderhevig geweest aan ingrijpende renovaties of reconstructies. In de tweede helft van de 19e eeuw beleefde de Vlaamse-Renaissancestijl in Brussel een heropleving als neostijl, waarbij verwezen werd naar het gouden tijdperk van de Vlaamse kunst en handel in de 17e eeuw (zie Neo-Vlaamse renaissance)..
De toren, met zijn zware onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen. met rusticaIn oorsprong een gevelbehandeling waarbij ruwgehakte, rechthoekige blokken natuursteen uit de loodlijn steken en de gevel op die manier een fors, rustiek (rustica) karakter verleent; later op gevel vormelijk geïmiteerd door middel van uitspringend al dan niet bepleisterde bakstenen blokken of banden (doorlopende schijnvoegen)., heeft vier bouwlagen onder een hoog leien tentdakDak met vier dakvlakken die in één punt samenkomen (tentdak); onttopt tot een vierzijdig plat dak vormt het een paviljoendak. met bliksemafleider. Op de twee vrije zijden, brede traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met muuropeningen met afnemende hoogte die, net als hun buren van het administratief gebouw, inspringen in eenzelfde rechthoekige omlijsting. De per drie of vier gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. venstersLicht- en/of luchtopening in een muur., die hier niet verdeeld zijn, worden geflankeerd door pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. of halfzuilenZuil die met het muurwerk verbonden is, maar slechts over de halve dikte uitspringt. in een interpretatie van de drie bouworden. De hanenkamVlakke samengestelde latei, waarvan de stenen als boogstenen functioneren; in ruime zin slaat de term ook op een boog met een getrapte (pseudo-) boogrug. van de omlijsting wordt ontlast door een I-balkIJzeren latei met I-profiel. op klossenKraagstuk van een kroonlijst met verfijnd uitgesneden en/of gefreesd hangend element of drop.. Zware, op een architraafHoofdbalk; het onderste, dragende deel van een klassiek hoofdgestel, meestal geleed door banden. rustende kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). met naar binnen gekrulde klossenKraagstuk van een kroonlijst met verfijnd uitgesneden en/of gefreesd hangend element of drop.; dak achter attiekmuurtje, met vier dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. met vleugelstukkenZijstuk, veelal in voluutvorm, van een topgevel, dakkapel of dakvenster. en eivormige topstukken. De drie vanaf de straat zichtbare dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. hebben een uitspringende geveltop; achteraan is de geveltop van de dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. vervangen door twee schoorsteenpijpenHet boven het metselwerk of dak uitstekende deel van een schoorsteen.. De gevel van de toren die op het goederenstation uitgeeft, is verbonden met die van het bijgebouw en herneemt, volgens spiegelbeeldschema, de tegenoverliggende gevel van het administratief gebouw.
De westgevel van het bijgebouw heeft, op een onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen. met platte bossageIn oorsprong een gevelbehandeling waarbij ruwgehakte, rechthoekige blokken natuursteen uit de loodlijn steken en de gevel op die manier een fors, rustiek (rustica) karakter verleent; later op gevel vormelijk geïmiteerd door middel van uitspringend al dan niet bepleisterde bakstenen blokken of banden (doorlopende schijnvoegen)., twee bouwlagen met toenemende hoogte; de twee traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) zijn analoog aan die van de toren maar bevatten minder steen; gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. tussen pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. met Toscaanse invloed. Een op de architraafHoofdbalk; het onderste, dragende deel van een klassiek hoofdgestel, meestal geleed door banden. rustende kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). op klossenKraagstuk van een kroonlijst met verfijnd uitgesneden en/of gefreesd hangend element of drop. boordt een afgeplat leien zadeldakDak met twee hellende dakvlakken. af.
Al het oorspronkelijke raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn., met zijn strakke decoratieve structuur en ijzeren roedeverdelingDunne houten of metalen staaf in een kozijn waarin glasruiten worden bevestigd., is bewaard (2017).
Binnen, in alle bouwlagen, rusten ijzeren liggers en gietijzerenHard, bros en niet smeedbaar ijzer; gegoten in herbruikbare mallen; meestal gebruikt voor de borstwering van balkons. zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. op bakstenen gewelfjes. De gebinten en een trap in het bijgebouw zijn ook van metaal gemaakt.
Bronnen
Archieven
Archief van de Stichting CIVA.
Publicaties en studies
ATTAS, D., PROVOST, M., Brussel: in de voetsporen van de bouwkundig ingenieurs, uitg. CIVA, Brussel, 2011, p. 70.
CULOT, M. [o.l.v.], Bruxelles
Hors Pentagone. Inventaire visuel de l’architecture industrielle à
Bruxelles,
AAM, Brussel, 1980, fiches 3.
KERREMANS, R., Thurn en Taxis, Brussel, Brussel Stedelijke Ontwikkeling,
Brussel, 2017, pp. 22-23 (Stad van Kunst en Geschiedenis, 55).
VANDERHULST, G., Tour et Taxis. Un
quartier en mouvement. A district in motion. Een wijk in beweging, Project
T&T, 2005, pp. 33-38.
VANDERHULST,
G., Relevé de l’état physique et de la valeur
patrimoniale d’immeubles situés sur le site de Tour & Taxis et ses
alentours – Rapport, maart 2011, pp. 17-26.
Tijdschriften
SOARES, P. V., “Tour et Taxis ou la nécessité d’une gare de marchandises”, Les Cahiers de la Fonderie, 24, 1998,
pp. 75-82.
Opmerkelijke bomen in de nabijheid
