Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Typologie(ën)
watertoren / waterreservoir
Ontwerper(s)
GRONDEL – aannemer – 1904
Juridisch statuut
Ingeschreven op de bewaarlijst sinds 01 oktober 1998
Inventaris(sen)
- Inventaris van de Industriële Architectuur (AAM - 1980-1982)
- Permanente actualisatie van de inventaris van het Bouwkundig Erfgoed (DPC-DCE)
Dit (deze) goed(eren) bezit(ten) de volgende waarde(n)
- Artistiek Het ontwerp van een onroerend goed (gebouw) door een gerenommeerde kunstenaar (architect) kan maar zeer zelden als criterium worden beschouwd. Om het belang van de selectie van dit onroerend goed te beoordelen, en de plaats dat het inneemt in het oeuvre van een kunstenaar (architect), is dit een criterium dat moet worden afgewogen met de architectonische kwaliteit (compositie en interne structuur), de uitvoering (materialen, technische beheersing), de plaats in de architectuurgeschiedenis dewelke een getuigenis zijn van een fase of aspect van landschapsarchitectuur of de bouwkunst in het verleden. Zodoende gelden koppelingen naar volgende criteria: zeldzaamheid (typologie, stijl, materiaalgebruik, bronnen), representativiteit (idem), authenticiteit (idem + de kwaliteit van de uitvoering) en integriteit (bewaringstoestand, oorspronkelijke elementen)). Een goed bevat ook artistieke waarde als het kunstwerken omvat (beeldhouwwerken, reliëfs ontworpen voor het goed, enz.) of decoratieve elementen uit de oorspronkelijke bouwperiode of met bijzondere kwaliteit (gesigneerd glasramen, sgraffito, lichtbeuk, enz.).
- Esthetisch Historisch gezien werd die waarde aangewend om waardevolle groene ruimten en natuurlijke of halfnatuurlijke gebieden aan te duiden. De waarde kan ook gelden voor grote gehelen van gebouwen in een stedelijk gebied, met of zonder natuurlijke elementen, of monumenten die het stadslandschap markeren. Een afweging met andere waarden dringt zich tevens op: de artistieke, de landschappelijke (integratie van het werk in het stedelijk landschap, oriëntatiepunten in de stad) en de stedenbouwkundige waarde (spontane of rationele stedelijke gehelen). De volgende selectiecriteria worden er eveneens aan gekoppeld: de ensemblewaarde en de contextuele waarde.
- Historisch Het onroerend goed heeft een historische waarde : - als het getuigt van een bijzondere periode in de geschiedenis van de streek of de gemeente; - of als getuigenis van een periode en/of een zeldzame ontwikkeling van een periode (bv. tuinstad die representatief is voor een bouwwijze die werd toegepast in het kader van de grote bouwcampagnes na de Tweede Wereldoorlog; dorpskernen die de eerste gegroepeerde bouwwerken van de gemeenten van de tweede ring illustreren; de Hallepoort als overblijfsel van de tweede omwalling; - of als getuigenis van een bepaalde stedelijke (en/of landschappelijke) ontwikkeling van de stad (bv. gebouwen aan de centrale lanen of in de Leopoldswijk); - of wanneer het een band vertoont met een belangrijke historische figuur – met inbegrip van persoonlijke huizen van architecten en kunstenaarsateliers (bv. het geboortehuis van Constantin Meunier, het huis van Magritte); - of in verband kan worden gebracht met een belangrijke historische gebeurtenis (bv. huizen van de wederopbouw na het bombardement van 1695, de Congreskolom); - of een typologische representativiteit vertoont die kenmerkend is voor een commerciële of culturele beroepsactiviteit (bv. kerken, bioscopen, industriële architectuur, apotheken); - of als het representatief is van het oeuvre van een belangrijke architect in de architectuurgeschiedenis op internationaal, nationaal, regionaal of lokaal niveau (dit betreft zowel befaamde architecten als V. Horta, V. Bourgeois, M. Polak als secundaire architecten, die lokaal verbonden worden aan een gemeente zoals Fernand Lefever in Koekelberg of Emile Hoebeke in Sint-Agatha-Berchem).
- Wetenschappelijk De wetenschappelijke waarde wordt vaak erkend in het geval van landschappen (parken, halfnatuurlijke gebieden). Binnen de context van een onroerend goed kan het gaan om de aanwezigheid van een (bouw)element (bijzonder materiaal, experimenteel materiaal, bouwprocédé of -component) of getuigenis van een ruimtelijk-structurele ruimte (stedenbouwkundig) waarvan het behoud moet worden overwogen met het oog op wetenschappelijk onderzoek. In het geval van archeologische vindplaatsen en overblijfselen wordt de wetenschappelijke waarde erkend in relatie tot het uitzonderlijke karakter van de resten op het gebied van ouderdom (bijvoorbeeld de Romeinse villa in Jette), de uitzonderlijke bewaringsomstandigheden (bijvoorbeeld de site van het vroegere dorp Oudergem) of de uniciteit van de elementen (bijvoorbeeld een volledig bewaard dakspant) en derhalve op dat vlak een uitzonderlijke en prominente wetenschappelijke bijdrage vormen tot de kennis van ons stedelijk en pre-stedelijk verleden.
- Sociaal Moeilijk te onderscheiden van de volkskundige waarde en over het algemeen onvoldoende om een selectie op zichzelf te rechtvaardigen. - herinneringsplaats van een gemeenschap of van van een sociale groep (bijvoorbeeld de bedevaartskapel op het Kerkplein in Sint-Agatha-Berchem, “de Oude Linde” in Boendael te Elsene); - een plaats met volkssymboliek (bijvoorbeeld het café het “Goudblommeke in papier” in de Cellebroersstraat); - een plaats waar een wijk samenkomt of gestructureerd is (bijvoorbeeld De gebouwen “Fer à Cheval”- in de Floréal tuinwijk); - een goed dat deel uitmaakt van of bestaat uit openbare voorzieningen (scholen, crèches, gemeenschaps- of parochiezalen, sporthallen, stadions, enz.); - goed of ensemble (al dan niet sociale huisvesting) ontworpen om sociale interactie, wederzijdse hulp en buurtcohesie te stimuleren (bijvoorbeeld de woonwijken die na de Tweede Wereldoorlog werden gebouwd in Ganshoren of de wijken die speciaal voor ouderen werden ontworpen); - goed dat deel uitmaakt van een industrieel complex dat een aanzienlijke activiteit heeft gegenereerd in de gemeente waar het zich bevindt of in het Gewest.
- Technisch Onder de technische waarde van een onroerend goed kan men het vroege gebruik van een bepaald materiaal of een bepaalde techniek verstaan (ingenieur), ook gebouwen met een constructief of technologisch belang, een technisch hoogstandje of een technologische innovatie kunnen in aanmerking komen. Het kan eveneens industrieel-archeologisch waardevol worden begrepen zoals getuigenissen van verouderde bouwmethodes. Vanzelfsprekend dringt een koppeling zich aan m.b.t. een wetenschappelijke waarde.
- Stedenbouwkundig Sommige bouwkundige goederen of landschappen hebben in het verleden een prominente rol gespeeld in de planmatige inrichting van de bebouwde ruimte en de stedelijke ruimte. Meestal bepalen zij andere stedenbouwkundige (plan)vormen zodat er zich een wisselwerking voortdoet tussen bebouwde en niet-bebouwde (of open) ruimte. Die inrichting omvat ook de samenhang tussen verschillende schaalniveaus. Een onroerend goed heeft stedenbouwkundige waarde wanneer het daarin een rol speelt, bijvoorbeeld : - hoekgebouwen; - coherente pleinen of homogene huizenrijen (gevels die een ensemble vormen van dezelfde stijl, periode en volume); - tuinwijken, - deskundig ingeplante torens (hoogbouw) en hun relatie tot hun onmiddellijke kwaliteitsvolle omgeving die coherent kan zijn, maar ook contrastrijk, - relicten van stedenbouwkundige concepten en hoe die architecturaal (en typologisch) zijn of werden ingevuld, zoals bijvoorbeeld de nog bewaarde eclectische stadspaleizen en/of herenhuizen in de Leopoldswijk.
Onderzoek en redactie
2014-2016
id
Urban : 29222
Beschrijving
Inspringend
t.o.v. de straat, voormalige watertoren, gebouwd door de firma Grondel (Gent) i.o.v.
de Compagnie Intercommunale des Eaux de
Bruxelles, 1904.
De watertoren, die is opgevat volgens het in 1892 gepatenteerde vervaardigingsprocedé voor gewapend beton van François Hennebique, moest instaan voor de watervoorziening van de bevolking en van alle kleine industrieën die zich toen in de Berkendaalwijk ontwikkelden. Dit was een van de eerste in gewapend beton uitgevoerde watertorens in het Brussels Gewest.
De activiteit van de watertoren werd in 1934 stopgezet, misschien wegens de vertraging van de lokale industriële activiteit. In 1956 werd het gebouw gekocht door de gemeente Vorst, die het als opslagruimte gebruikte. Het wordt thans ingenomen door kantoren en woningen, op basis van een project uit 2004 (annexatie van twee woongebouwen aan de straatkant).
Beschrijving
Toren van 33,85 meter hoog. Achthoekige basis met daarop drie bouwlagen bekroond door een terras afgesloten door een balustradeHekwerk van spijlen of balusters.. Op een hardstenen sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel., bakstenen metselwerk en betonnen hoekpilasters, met geprofileerde sierlijsten die de bouwlagen beklemtonen. SteekboogvenstersBoog die minder dan een halve cirkel beschrijft; boog in de vorm van een cirkelsegment. Bij vensters spreekt men dan van een getoogd venster of steekboogvenster. van latere datum aan elke zijde.
Op deze basis, betonstructuur rond een centrale kern, ook van gewapend beton, waarin zich de trap bevindt. Daarop rust de achthoekige onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen. (voormalige machinezaal), bekroond door de kuip met vlakbodem, 5,2 meter hoog en met een capaciteit van 500 m3, allebei in beton. De mantelHouten of natuurstenen bekleding rond de opening of mond van een schouw. van de kuip is thans volledig opengewerktOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. met venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. die de triplex verlichten die erin is ingericht (2004). Centrale kern bekroond door een meer dan dertig meter hoge aediculaVersieringsmotief, ontleend aan de klassieke bouwkunst, vormt samenstel van pijlers en een klassieke bekroning. waarop aanvankelijk een windmolen stond.
Dakterrassen van de basis, van de kuip en van de aediculaVersieringsmotief, ontleend aan de klassieke bouwkunst, vormt samenstel van pijlers en een klassieke bekroning. afgesloten door een betonnen balustradeHekwerk van spijlen of balusters. (vervangen). SchrijnwerkVerzameling van al het (niet-constructief) houten materiaal zoals deuren, vensterkozijnen, erkeronderdelen, kroonlijst, …; bij uitbreiding ook materiaal in aluminium, PVC, ... vervangen.
Inschrijving op de bewaarlijst 01.10.1998
De watertoren, die is opgevat volgens het in 1892 gepatenteerde vervaardigingsprocedé voor gewapend beton van François Hennebique, moest instaan voor de watervoorziening van de bevolking en van alle kleine industrieën die zich toen in de Berkendaalwijk ontwikkelden. Dit was een van de eerste in gewapend beton uitgevoerde watertorens in het Brussels Gewest.
De activiteit van de watertoren werd in 1934 stopgezet, misschien wegens de vertraging van de lokale industriële activiteit. In 1956 werd het gebouw gekocht door de gemeente Vorst, die het als opslagruimte gebruikte. Het wordt thans ingenomen door kantoren en woningen, op basis van een project uit 2004 (annexatie van twee woongebouwen aan de straatkant).
Beschrijving
Toren van 33,85 meter hoog. Achthoekige basis met daarop drie bouwlagen bekroond door een terras afgesloten door een balustradeHekwerk van spijlen of balusters.. Op een hardstenen sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel., bakstenen metselwerk en betonnen hoekpilasters, met geprofileerde sierlijsten die de bouwlagen beklemtonen. SteekboogvenstersBoog die minder dan een halve cirkel beschrijft; boog in de vorm van een cirkelsegment. Bij vensters spreekt men dan van een getoogd venster of steekboogvenster. van latere datum aan elke zijde.
Op deze basis, betonstructuur rond een centrale kern, ook van gewapend beton, waarin zich de trap bevindt. Daarop rust de achthoekige onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen. (voormalige machinezaal), bekroond door de kuip met vlakbodem, 5,2 meter hoog en met een capaciteit van 500 m3, allebei in beton. De mantelHouten of natuurstenen bekleding rond de opening of mond van een schouw. van de kuip is thans volledig opengewerktOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. met venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. die de triplex verlichten die erin is ingericht (2004). Centrale kern bekroond door een meer dan dertig meter hoge aediculaVersieringsmotief, ontleend aan de klassieke bouwkunst, vormt samenstel van pijlers en een klassieke bekroning. waarop aanvankelijk een windmolen stond.
Dakterrassen van de basis, van de kuip en van de aediculaVersieringsmotief, ontleend aan de klassieke bouwkunst, vormt samenstel van pijlers en een klassieke bekroning. afgesloten door een betonnen balustradeHekwerk van spijlen of balusters. (vervangen). SchrijnwerkVerzameling van al het (niet-constructief) houten materiaal zoals deuren, vensterkozijnen, erkeronderdelen, kroonlijst, …; bij uitbreiding ook materiaal in aluminium, PVC, ... vervangen.
Inschrijving op de bewaarlijst 01.10.1998
Bronnen
Archieven
GAV/DS
3467, 3718, 6224 (1913), 10650 (1929), 14247 (1942), 23329 (2004).
Publicaties en studies
Inventaire visuel de l’architecture industrielle à
Bruxelles-Ixelles, AAM, Brussel, 1980-1982, fiche 41.
MEGANCK, M., Bruxelles
par-delà les murs, Aparté, Brussel, 2006, pp. 180-181.
Websites
http://www.h2obrussels.com
Opmerkelijke bomen in de nabijheid
