Eigen huis van architect Paul Hamesse

Op hoek met Antoine Bréartstraat, voormalige woning en kantoren van arch. Paul Hamesse, 1909.

Hij werkt er samen met zijn twee broers, Georges en Léon, zoals blijkt uit een bronzen naamplaat, rechts van deur: ‘Paul Hamesse / & frères / architectes'. Gebouw is sterk beïnvloed door Wiener Secession1897 – ca. 1914. De Wiener Secession is een Oostenrijkse kunst- en architectuurstroming die zich vanaf het einde van de 19e eeuw over verschillende Europese steden verspreidt. Een groep progressieve Weense kunstenaars, onder wie Joseph Hoffmann, Joseph Maria Olbrich en de schilder Gustav Klimt, richt de stroming op met als doel te breken met de traditionele artistieke conventies. Ze streven naar een radicale, moderne kunst die een verzamelpunt vormt van verschillende disciplines, waaronder architectuur, beeldhouwkunst, schilderkunst, meubilair en toegepaste kunsten. De Wiener Secession situeert zich binnen de geometrische tak van de art nouveau en deelt dezelfde ideologische basis van artistieke vernieuwing en afwijzing van historiserende stijlen. De stroming kenmerkt zich door een hoge kwaliteit van vakmanschap en een kritische houding tegenover massaproductie. Vaak wordt ze toegepast als totaalkunstwerk (Gesamtkunstwerk), waarbij architectuur, interieur, meubels en decoratie een harmonische eenheid vormen. Typische kenmerken zijn gestileerde florale motieven, vloeiende lijnen, geometrische patronen, abstracte ornamenten en een duidelijke aandacht voor proportie en ritme. Ook in Brussel zijn enkele gebouwen in deze stijl gerealiseerd. Het meest opmerkelijke voorbeeld is het Stocletpaleis, langs de Tervurenlaan, dat als manifest van de stroming kan worden beschouwd, naar ontwerp van Joseph Hoffmann. Andere gebouwen betreffen vaak residentiële architectuur uit een latere bouwperiode, waarbij de Wiener Secession zich beperkt tot decoratieve elementen op de voorgevel en vaak wordt vermengd met art nouveau of andere neostijlen. en kondigt art decoPeriode: 1920-1940 De art?decostijl ontstaat in de nasleep van de Eerste Wereldoorlog en sluit aan bij de geometrische tendens van de art nouveau. De stijl ontleent zijn naam aan de Exposition internationale des Arts décoratifs et industriels modernes, die in 1925 in Parijs plaatsvond. De belangrijkste kenmerken vertalen zich in de geometrisering van lijnen en volumes, in soberheid en symmetrie, terwijl toch een uitgesproken voorliefde voor ornamenten behouden blijft. Die ornamenten neigen eveneens naar geometrische vormen. De inspiratiebronnen voor versieringen komen uit exotische of oude artistieke tradities (het Oosten, Afrika, precolumbiaanse en Egyptische kunst, Grieks-Romeinse oudheid). De integratie van plantenmotieven met Afrikaanse inspiratie illustreert de stilistische impact van de koloniale periode op de Brusselse architectuur. De art deco toont een grote belangstelling voor uiteenlopende traditionele bekledingsmaterialen (baksteen en pleisterwerk), die een hele waaier aan kleuren en texturen bieden. De stijl geeft blijk van een voorkeur voor gewapend beton, waarvan de plasticiteit sculpturale vormen en imposante volumes mogelijk maakt die kenmerkend zijn voor de art deco. Het materiaal laat bovendien toe grote open binnenruimten te ontwerpen, ideaal voor monumentale inkomhallen en spektakelzalen. De voorliefde voor kleur uit zich soms ook in het raamwerk of in metalen elementen. De architectuur geeft bovendien de voorkeur aan grote glaspartijen (die soms de vorm aannemen van bow-windows) en aan platte daken (soms voorzien van een gestileerde koepel). Op grondplannen worden de binnenruimtes van woningen meer van elkaar onderscheiden (woonkamer, eetkamer, slaapkamers), terwijl de trap soms naar het midden of de voorzijde van de woning wordt verplaatst om de achtergevel en het contact met de tuin vrij te maken. Nieuwe comfortruimten worden geïntegreerd (badkamer, toilet, keuken, functionele inkomruimte). Verfijnde materialen zoals marmer, marbriet, granito, mozaïek en gekleurd glas worden gewaardeerd. In Brussel, zoals elders, leent de art?deco?esthetiek zich perfect voor de eisen van decorum en comfort van gebouwen die aan ontspanning en luxe zijn gewijd (hotels, bioscopen, warenhuizen, theaters), evenals voor die van luxeappartementsblokken, waarvan de bouw – gestimuleerd door de wet van 1924 op de mede-eigendom – zich laat inspireren door Parijse voorbeelden. Hoewel de beweging aanvankelijk een elitaire basis heeft, wordt ze al snel een populair succes en groeit ze uit tot een courante bouwstijl. In de jaren 1930 evolueert de decoratieve expressie van de art deco door elementen van het modernisme te integreren en met name van de scheepsarchitectuur (vlaggenmasten, patrijspoorten, aerodynamische vormen) (zie “pakketbootstijl”). aan.

Drie bouwlagen en één traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) aan Jef Lambeauxlaan, een hoektraveeTravee op de hoek (meestal 45°) van een gebouw. en twee traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) gevolgd door twee traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) van één bouwlaag aan Antoine Bréartstraat. Gevel in witsteen en simili-natuursteen, op zandstenen onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen. in bossageIn oorsprong een gevelbehandeling waarbij ruwgehakte, rechthoekige blokken natuursteen uit de loodlijn steken en de gevel op die manier een fors, rustiek (rustica) karakter verleent; later op gevel vormelijk geïmiteerd door middel van uitspringend al dan niet bepleisterde bakstenen blokken of banden (doorlopende schijnvoegen). en hardstenen plintHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel..

Aan de Jef Lambeauxlaan monumentaleZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met rondboogvormigeBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft. muuropeningen. Centrale deur met opengewerktOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. paneel1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting. in smeedijzerTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen…, gevat tussen halfzuilenZuil die met het muurwerk verbonden is, maar slechts over de halve dikte uitspringt. en bekroond door gebogen kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). op modillonsRechthoekig kraagstuk, ter versiering van een kroonlijst.. Aan weerszijden, twee kleine langwerpige muuropeningen. Op de bovenverdieping brede, deels inspringende muurdamParement tussen twee muuropeningen (vensters of deuren) in dezelfde bouwlaag. geflankeerd door hoge en smalle venstersLicht- en/of luchtopening in een muur., verbonden door boogfriesReeks van kleine (decoratieve) bogen, vaak steunend op kraagstenen. en centraal grote liseenDecoratieve, uitspringende, verticale geleding, vaak met andere liseen verbonden door boog(fries). met cartoucheOmlijsting van een uitspringend vlak in de vorm van ingesneden en omkrullend papier of leer; vaak met opschrift of intern versierd. en jaartal ‘MCMX'. Links houten dakkapelUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. onder gewelfde kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement)..

Hoektravee op benedenverdieping, haakse hoek met twee venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. gescheiden door zuilCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd.. In tweede en derde bouwlaag gestapelde gebogen erkerRechthoekig of veelhoekig uitbouwsel, als het ware op de gevel geplakt en daardoor deel uitmakend van de achterliggende ruimte; vaak over één of meer verdiepingen gestapeld. op getrapteGevel met een driehoekige bekroning die trapsgewijs versmalt. consolesVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief. en geflankeerd door pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel.. Vierde bouwlaag met drie venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. en voorzien van terras met smeedijzerenTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust., doorbreekt kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement)..


Aan de Antoine Bréartstraat brede venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. onder lateiBalkvormig element van hout, steen, beton of metaal dat een muuropening overspant en bovenliggend metselwerk steunt. en waterlijstVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen.; op de benedenverdieping vensterbanken met spuwersUitmonding van een goot of waterbekken waarlangs overtollig water wordt afgevoerd.. Op eerste verdieping gestileerde guirlandesGehouwen of gesneden slinger van bloemen, bladen of vruchten. Als festoen, vaak met linten en opgehangen aan strikken met neerhangende uiteinden.  op de stijlenVerticale zijden van een opening waarop een boog of latei rust.; eerste traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) in risalietRisaliet (Italiaans, van risalto: uitstekend deel), vooruitspringend volume van een gevel dat over de hele hoogte doorloopt en soms hoger is; naar gelang de positie worden er midden-, zij- en hoekrisalieten onderscheiden. en geflankeerd door kolossaleZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. en bekroond door groot rondboogvormigeBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft. topgevelHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. met halfrond vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. omlijst door eierlijstOrnament; bolle lijst waarin afwisselend eivormige en pijlachtige figuren zijn uitgesneden of gehouwen.; waterlijstVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen. (verkeerd ojief) omlijst de topgevelHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. en loopt uit in geometrische volutenSpiraalvormig ornament; meestal gebruikt als aanzetstuk van topgevels, bij deur- en vensteromlijstingen of als steunbeer.. Rechterdeel van gevel met vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. en garagepoort bekroond door terras met gemetselde borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. en smeedijzerenTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… traliewerk. Aan terraskant, zijgevel met eenvoudige rechth. muuropeningen.

Hoofdgestel met hoog geribde friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…)., geritmeerd door kleine panelen1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting. met tandlijst, elk versierd met langwerpig ovalen leidmotief, oorspronkelijk verguld. Houten kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement).. Oorspronkelijk schrijnwerkVerzameling van al het (niet-constructief) houten materiaal zoals deuren, vensterkozijnen, erkeronderdelen, kroonlijst, …; bij uitbreiding ook materiaal in aluminium, PVC, ... , bovenlichtenBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden. vaak versierd met geometrische glas-in-loodramen.

Interieur met deels oorspronkelijk decor en meubilair. Typische vormentaal van de architect: langwerpige ovalen, gestileerde rozettenRozet, versiering met concentrische vorm, lijkend op een bloem; in ruime zin roosvenster, groot rondlicht, gevuld met gotisch maaswerk van rozetten, drie-, vier- en veelpassen in concentrische schikking en/of gevuld met glas-in-lood. geïnspireerd op de School van Glasgow, eierlijstenOrnament; bolle lijst waarin afwisselend eivormige en pijlachtige figuren zijn uitgesneden of gehouwen., koperen inlegwerk, enz. Vestibule onder tongewelf met valse spiegels1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting.; wanden versierd met rechthoekige panelen1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting. en hulstguirlandes; vloer in granitoBedekking met veelkleurige (marmer)stukjes, gebed in cementmortel, die na verharding glanzend wordt geschuurd.. TrappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. met twee ronde muuropeningen, versierd met Amerikaans glas met fruitmotieven. Op eerste verdieping vertrekken in enfilade, waarvan twee met vast meubilair in hout van verschillende boomsoorten. Kantoor met ingebouwde bibliotheekkasten en klein alkoofsalon met typisch lijstwerk. Verder een aantal muurschilderijen die kenmerkend zijn voor het oeuvre van de gebroeders Hamesse, sommige volgens sjabloonprocédé gemaakt.

 

Beschermd op 23.10.1997.