Typologie(ën)

kazerne
Nationale Schietbaan

Ontwerper(s)

O. GEERLINGarchitect1888-1894

Stijlen

Eclectisme
Neo-Vlaamse renaissance

Inventaris(sen)

  • Actualisatie van de Urgentie-Inventaris (Sint-Lukasarchief - 1993-1994)
  • Actualisatie van het inventarisatieproject van het Bouwkundig Erfgoed (DMS-DML - 1995-1998)
  • Het monumentale erfgoed van België. Schaarbeek (Apeb - 2010-2015)

Dit (deze) goed(eren) bezit(ten) de volgende waarde(n)

  • Artistiek
  • Esthetisch
  • Historisch
  • Landschappelijk
  • Sociaal
  • Stedenbouwkundig

Onderzoek en redactie

2010-2012

id [nl]

Urban : 21033
lees meer

Beschrijving

Indrukwekkend gebouw in eclectische stijl met invloeden van de Vlaamse renaissance, n.o.v. architect O. Geerling, 1888-1894.

Tussen 2005 en 2008 uitgebreid en omgevormd tot woningen en handelszaken (n.o.v. architect Bassam Fares).

Geschiedenis
In 1860 verwierf het ministerie van Binnenlandse Zaken aan de Leuvensesteenweg in het gehucht Weyen-Veld een terrein van bijna 3,5 hectare, om er een schietbaan aan te leggen voor het leger en de Garde Civique. Op 01.09.1861 werd de Nationale Schietbaan, n.o.v. architect Henri Raeymaeckers, ingehuldigd. Het was een langwerpig gebouw in neomiddeleeuwse stijl, parallel aan het huidige Daillyplein. Tegen 1872 was het gebouw echter te klein geworden, wegens de steeds meer geperfectioneerde vuurwapens; daarnaast vormde het een gevaar voor de veiligheid van de steeds talrijker wordende buurtbewoners. In 1888 werd uiteindelijk een nieuwe schietbaan aangelegd in het gehucht Kattepoel; ze werd in 1963 gesloopt en vervangen door het audiovisueel complex van de VRT-RTBF (zie Auguste Reyerslaan nr. 52). In datzelfde jaar ontwierp architect O. Geerling, in samenwerking met het opperbevel van de Genie, de plannen voor de infanteriekazerne, bestemd voor de karabiniers, die de schietbaan aan het Daillyplein moest vervangen. De bouw ervan begon in 1890. Ze werd Prins Boudewijnkazerne gedoopt als eerbetoon aan de kroonprins, die in 1891 was overleden, en werd op 10.09.1894 ingehuldigd. Ze bood plaats aan 2000 manschappen. De kazerne nam de hele oppervlakte van de oude schietbaan in: achter het hoofdgebouw lag de ereplein, afgezoomd met woonblokken en lagere gebouwen. Een tiental jaren later werd het terrein ingesloten door de Félix Marchallaan, Léon Mahillonlaan en Charbolaan, bij K.B. van 18.10.1902.

Daillyplein 4-6, de Nationale Schietbaan, Foto van Dechamps, ASB/FI.

De kazerne werd tot in 1939 door de karabiniers gebruikt en huisvestte tot in 1970 verscheidene diensten van Landsverdediging. Op 30.09.1976 droeg de minister van Defensie ze over aan de voogdijminister van Brussel. In 1996 werden de gebouwen afgebroken, met uitzondering van het hoofdgebouw en van twee kleine bijgebouwen, de oude turnzaal en de stalling (zie Félix Marchallaan nr. 1). In 2000 liet de Brusselse Gewestelijke Huisvestingsmaatschappij, die eigenaar van het geheel was, het terrein verkavelen met het oog op de bouw van appartementsgebouwen. Er werden twee nieuwe straten aangelegd, de Louis Scutenairestraat en de Marcel Mariënstraat. Het Brussels Instituut voor Milieubeheer legde aan de achterkant van het hoofdgebouw een langwerpig openbaar park aan dat op 02.07.2002 werd ingehuldigd. Het hoofdgebouw was het voorwerp van talloze projecten voordat het in 2003 werd gekocht door de maatschappij MEMCO. Tussen 2005 en 2008 werd het getransformeerd door architect Bassam Fares, die het uitbreidde en er grote handelszaken op de benedenverdieping en 89 woningen op de verdiepingen vestigde.

Beschrijving
Oorspronkelijk, symmetrisch hoofdgebouw met vijf volumes met elk vijf traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...): drie paviljoenen van drie bouwlagen onder schilddakDak met twee driehoekige dakvlakken aan de smalle zijde en twee trapeziumvormige aan de lange zijde., verbonden door twee vleugels van twee bouwlagen onder zadeldakDak met twee hellende dakvlakken.; daken voorzien van twee of drie registersVensterstrook in een topgevel. en dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. onder tentdak. Bij de renovatie werden de zadeldakenDak met twee hellende dakvlakken. vervangen door drie opeenvolgende inspringende verdiepingen onder plat dak en werd een groot rechthoekig volume langs de Charbolaan toegevoegd; de schilddakenDak met twee driehoekige dakvlakken aan de smalle zijde en twee trapeziumvormige aan de lange zijde. werden vernieuwd en hun metalen nokkenNok, hoogste punt van iets (nok of top). Nokbedekking, afdekking van de nok. verwijderd, en de dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. werden naar oorspronkelijk ontwerp gereconstrueerd; het schrijnwerkVerzameling van al het (niet-constructief) houten materiaal zoals deuren, vensterkozijnen, erkeronderdelen, kroonlijst, …; bij uitbreiding ook materiaal in aluminium, PVC, ...  werd vervangen.

Daillyplein 4-6, karabinierskazerne, ASB/CP.

Bakstenen gevel met hardstenen elementen. Bouwlagen gescheiden door dunne kordonlijsten. Hoekblokken. De voorgevels, de linker zijgevel en de achtergevel waren oorspronkelijk voorzien van inspringende muuropeningen, de meeste onder steekboogBoog die minder dan een halve cirkel beschrijft; boog in de vorm van een cirkelsegment. Bij vensters spreekt men dan van een getoogd venster of steekboogvenster.; die op de eerste twee verdiepingen met stijlen met hoekblokken en archivoltGeprofileerde of versierde omlijsting van een boog., verbonden door een band en een kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). zonder sierlijst. De meeste muuropeningen van de zijgevels en achtergevel zijn nu vergroot. HoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. met Dorische inslag, friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). geritmeerd door pilastertjes. Op voorgevel, paviljoenen met elk een centrale toegang; huidige centrale toegang van de vleugels en van de zijgevel ingewerkt in een vensterLicht- en/of luchtopening in een muur..

Daillyplein 4-6, detail van het hoofdgebouw (foto 2011).

Op voorgevel, centrale traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) van het bredere en lichtjes risaliterende centrale paviljoen voorzien van inrijpoort en bekroond door rond frontonDriehoekige of segmentvormige bekroning van een gevel of muuropening. onderbroken door gemetselde dakkapelUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. onder frontonDriehoekige of segmentvormige bekroning van een gevel of muuropening. met een cartoucheOmlijsting van een uitspringend vlak in de vorm van ingesneden en omkrullend papier of leer; vaak met opschrift of intern versierd. van de Belgische leeuw en met een bekroning in obeliskvorm. Toegang bekroond door gebroken gebogen frontonDriehoekige of segmentvormige bekroning van een gevel of muuropening.. Op de verdiepingen, venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. met afnemende breedte die nu met de nieuwe muuropeningen een drielichtGroep van drie smalle vensters binnen dezelfde omlijsting, onderling gescheiden door deelzuiltjes of stijlen/monelen; centraal venster soms hoger dan beide andere. vormen. Achteraan, analoge maar vereenvoudigde centrale traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...); gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. met gemeenschappelijke omlijsting op de verdiepingen.

Daillyplein 4-6, detail van de koetsdoorgang (foto 2011).

Koetsdoorgang van drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), in een mengeling van hardsteen, gele en rode baksteen, en zwart geschilderd ijzerwerkVerzameling van alle metalen elementen van een gebouw. – een discrete maar bewuste verwijzing van architect Geerling naar de kleuren van de Belgische vlag. Muuropeningen van hetzelfde type als op de gevel, blindZonder opening; blind venster, schijnopening. op laatste traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...). Centraal, open toegangen onder geklonken metalen balken. Getoogd tongewelf in baksteen op metalen geraamte, geritmeerd door gordelbogen en rustend op een kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement).. FriesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). van de kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). versierd met sgraffitiSgraffito (Italiaans, van sgraffiare: krabben), decoratieve muurtechniek waarbij men een donkere pleisterlaag (doorgaans zwart, roetbruin of grijs) met een lichtgekleurde pleisterlaag bedekt; door de bovenste, nog niet verharde, laag weg te nemen volgens een vooraf bepaald grafisch ontwerp ontstaat een verdiepte tekening; de lichtgekleurde pleisterlaag kan bovendien gekleurd worden ‘al fresco’ (op de verse pleister) of ‘al secco’ (op de droge pleister). met herhaald motief van de Belgische leeuw. Bewerkt decor met klossenKraagstuk van een kroonlijst met verfijnd uitgesneden en/of gefreesd hangend element of drop. en neuten. In de vestibule ontwierp architect Paul Saintenoy in 1897 een nis voor het standbeeld van prins Boudewijn.

Daillyplein 4-6, karabinierskazerne, eetzaal of [i]eetzaal voor den troep[/i], ASB/CP.

Binnenruimte totaal gerenoveerd. Oorspronkelijk, centraal paviljoen voor diverse algemene diensten; linker paviljoen bestemd voor de officiersmess, rechterpaviljoen voor de getrouwde militairen. In de tussenliggende volumes, schermzaal en mess voor de onderofficieren.

Bronnen

Archieven
GAS/DS Bouwblok 304, 91-4-5-6.
Archief van het Koninklijk Museum van het Leger en de Krijgsgeschiedenis, fonds militaire gebouwen 3089 tot 4371.
Huis der Kunsten van Schaarbeek/lokaal fonds.

Publicaties en studies
MIHAÏL, B., Le patrimoine militaire, coll. Brussel, Stad van Kunst en Geschiedenis, 50, 2010, pp. 20-21, 45.
PARIDAENS, A. M., Inventaire du fonds d'archives “bâtiments militaires belges”, Brussel, 1994, dl. 20 en 22.
SCHAYES, J., VAN DEN HAUTE, R., Schaerbeek, esquisse historique et géographique, L'École heureuse, Schaarbeek, 1949, p. 52.
VERREYDT, L., Si Schaerbeek m'était conté..., Léon Verreydt, Brussel, 1999, pp. 45-51.

Tijdschriften
La Belgique militaire, 1872, p. 558.
La Belgique militaire, 1894, vol. 2, pp. 293-298.
L'Illustration européenne, 28.04.1872.

Opmerkelijke bomen in de nabijheid