Voormalige Prins Boudewijnkazerne, ook Daillykazerne genaamd

Indrukwekkend gebouw in eclectischePeriode: ca. 1840-1914. Het eclecticisme is een architectuurstroming die stijlen afkomstig uit verschillende tijdperken en plaatsen combineert. Architecten vermengen historische referenties om nieuwe composities te creëren. Die tendens ontwikkelt zich in Brussel kort na de onafhankelijkheid van België in het kader van de grootschalige verstedelijkingsprogramma’s. Tijdens de jaren 1840 en 1850 ontstaat immers de behoefte aan een nationale architectuur, terwijl de stad tot dan toe vooral het neoclassicisme had benadrukt met symmetrische, ordelijke en rationele stedenbouwkundige gehelen. Terwijl sommige architecten kiezen voor eenheid van stijl, zoals de neogotische of neo-Vlaamse renaissancestijl, ontwikkelt zich ook een tendens om vormtalen uit het verleden te mengen en daarbij lokale materialen en nieuwe technieken (onder meer voortgekomen uit de industriële revolutie) in te zetten. Dat eclecticisme maakt het mogelijk om flexibeler in te spelen op een veelheid aan typologieën en stedelijke voorzieningen. De stad breidt immers volop uit: het eclecticisme past zich zowel toe op kerken als op grootwarenhuizen, hotels, stations, scholen, fabrieken, maar eveneens op de woonarchitectuur. Dat verklaart waarom het eclecticisme de dominante architecturale tendens is in de eerste kroon van Brussel (de Brusselse voorsteden). In de openbare architectuur is die menging niet willekeurig: elke stijl wordt gekozen om een idee over te brengen. Zo kan het neogotische verwijzen naar de middeleeuwse geschiedenis van de stad of naar de spiritualiteit van een religieus (katholiek) gebouw; het neoclassicisme suggereert orde en autoriteit voor een gerechtsgebouw of een administratief gebouw; de renaissance symboliseert burgerschap of cultureel prestige. Architectuur wordt op die manier een visuele taal, ontworpen om de waarden van een instelling te weerspiegelen. In de woonarchitectuur is het eclecticisme een kenmerk van de bourgeoisie en herkenbaar aan een gevarieerde en dynamische gevel, waarin architecten spelen met vormen, materialen en kleuren. Baksteen, natuursteen, smeed- of gietijzer, keramiek of sgraffiti worden gecombineerd om een rijk en gepersonaliseerd decor te creëren. Elk detail – balkon, kroonlijst, gebeeldhouwd linteel, dakkapel, erker, voordeur – wordt aangegrepen om de smaak van de eigenaar uit te drukken, zijn status in de verf te zetten of zijn culturele aspiraties te benadrukken. De stijl situeert zich in een periode waarin Brussel moderniteit waardeert en tegelijk zijn geschiedenis viert. Het eclecticisme vormt dan ook een compromis: een hedendaagse architectuur geïnspireerd door het verleden, aangepast aan het burgerlijke, stedelijke en moderne leven. Achter de gevel worden de interieurs ingericht met oog voor comfort: een praktischer indeling, een decoratieve trap, vertrekken gericht op specifieke functies (salon, rookvertrek, eetkamer) en soms technische innovaties (beter verwarmingssysteem, water, gas). De periode van het eclecticisme zet het basismodel van de burgerwoning op punt: een gevel met een symmetrische compositie (drie gelijke traveeën op drie bouwlagen) of een asymmetrische compositie (twee traveeën – één smalle en één brede – op drie bouwlagen); een plattegrond met een gang die naar de trap leidt in de toegangstravee en twee of drie opeenvolgende vertrekken, overeenkomend met de breedte van de andere travee(ën). De gevel krijgt ook een driedimensionale uitwerking door de toevoeging van balkons, erkers of bow-windows. Tijdens de tweede helft van de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw is de stedenbouwkundige ontwikkeling zodanig groot dat het niet ongewoon is dat hele straatdelen in enkele jaren tijd uit de grond worden gestampt. Dat resulteert in bijzonder homogene en samenhangende stedenbouwkundige gehelen: de enfilade of gevelrij. Die samenhang is soms het werk van één architect in het kader van een kleinschalig vastgoedproject. Meestal worden de woningen echter gebouwd door verschillende architecten, voor verschillende eigenaars: ze verschillen dan onderling, maar vormen toch homogene gevelrijen van gebouwen in dezelfde stijl, met dezelfde materialen en/of hetzelfde bouwprofiel. De representatieve elementen van de residentiële bouwkunde in eclecticistische stijl zijn: het bouwprofiel (asymmetrische of symmetrische compositie), de polychromie van de materialen (hardsteen, natuursteen, bakstenen in uiteenlopende kleuren, pleisterwerk), het gebruik van smeed- en/of gietijzerwerk, uitspringende elementen (balkons, erkers, bow-windows), dakkapellen en stedenbouwkundige enfilades. Die gevels worden vaak benadrukt door elementen met diverse inspiratiebronnen: neoclassicistisch (pleisterwerk, soberheid), neogotisch (spitsboogvensters of drielobbige vensters, kruisvensters in steen), neo-Vlaamse renaissancestijl (dakkapel, trapgevel, muurankers), art nouveau (sgraffiti, keramiektegels, zweepslagmotieven, glasramen met florale motieven), pittoresk (schilddak of wolfdak, torentje, houten of pseudo-houten elementen: borstweringen, vakwerk, zichtbare spanten), enz. Het is algemeen aanvaard dat de periode van het eclecticisme eindigt met de Eerste Wereldoorlog, al blijft het basismodel van het burgerhuis ook nadien nog lang bestaan. Gemeenten en wijken die later, tijdens het interbellum, werden verstedelijkt op basis van stedenbouwkundige plannen die in de 19e eeuw waren uitgetekend, bouwen voort op het model van het eclecticisme en vormen gevelrijen met een gelijkaardig bouwprofiel. Die woningen worden als laateclectisch bestempeld. Zij nemen alle kenmerken van de eclecticistische woonarchitectuur over, maar worden doorgaans geaccentueerd met elementen geïnspireerd door de Beaux-Arts, art deco, art nouveau, pittoreske of regionalistische architectuur (zie laat eclecticisme). stijl met invloeden van de Vlaamse renaissanceeind 15de eeuw – begin 17de eeuw De Vlaamse-Renaissance is een regionale stijl die zich ontwikkelde in de Zuidelijke Nederlanden tijdens de periode van de Habsburgse Nederlanden. Ze ontstond in een tijd van economische voorspoed en artistieke vernieuwing en combineert de traditionele middeleeuwse architectuur met vernieuwende elementen uit de Italiaanse Renaissance. De stijl wordt enerzijds gekenmerkt door constructies in lokale bak- en zandsteen, vaak voorzien van trapgevels, kruisvensters en speklagen. Anderzijds is er een rijk Italiaans decoratief repertoire met frontonbekroningen, arabesken, zuilen en pilasters. De Vlaamse-Renaissance is vooral bekend om zijn imposante stadhuizen in verschillende Vlaamse steden, met dat van Antwerpen, gebouwd tussen 1561 en 1564 door Cornelis Floris De Vriendt als schoolvoorbeeld. In Brussel zijn slechts enkele gebouwen uit deze periode bewaard gebleven. Het gaat voornamelijk om residentiële gebouwen in het centrum, opgericht in opdracht van het hof, de adel en de hoge burgerij. Veel van deze gebouwen zijn echter onderhevig geweest aan ingrijpende renovaties of reconstructies. In de tweede helft van de 19e eeuw beleefde de Vlaamse-Renaissancestijl in Brussel een heropleving als neostijl, waarbij verwezen werd naar het gouden tijdperk van de Vlaamse kunst en handel in de 17e eeuw (zie Neo-Vlaamse renaissance)., n.o.v. architect O. Geerling, 1888-1894.

Tussen 2005 en 2008 uitgebreid en omgevormd tot woningen en handelszaken (n.o.v. architect Bassam Fares).

Geschiedenis
In 1860 verwierf het ministerie van Binnenlandse Zaken aan de Leuvensesteenweg in het gehucht Weyen-Veld een terrein van bijna 3,5 hectare, om er een schietbaan aan te leggen voor het leger en de Garde Civique. Op 01.09.1861 werd de Nationale Schietbaan, n.o.v. architect Henri Raeymaeckers, ingehuldigd. Het was een langwerpig gebouw in neomiddeleeuwse stijl, parallel aan het huidige Daillyplein. Tegen 1872 was het gebouw echter te klein geworden, wegens de steeds meer geperfectioneerde vuurwapens; daarnaast vormde het een gevaar voor de veiligheid van de steeds talrijker wordende buurtbewoners. In 1888 werd uiteindelijk een nieuwe schietbaan aangelegd in het gehucht Kattepoel; ze werd in 1963 gesloopt en vervangen door het audiovisueel complex van de VRT-RTBF (zie Auguste Reyerslaan nr. 52). In datzelfde jaar ontwierp architect O. Geerling, in samenwerking met het opperbevel van de Genie, de plannen voor de infanteriekazerne, bestemd voor de karabiniers, die de schietbaan aan het Daillyplein moest vervangen. De bouw ervan begon in 1890. Ze werd Prins Boudewijnkazerne gedoopt als eerbetoon aan de kroonprins, die in 1891 was overleden, en werd op 10.09.1894 ingehuldigd. Ze bood plaats aan 2000 manschappen. De kazerne nam de hele oppervlakte van de oude schietbaan in: achter het hoofdgebouw lag de ereplein, afgezoomd met woonblokken en lagere gebouwen. Een tiental jaren later werd het terrein ingesloten door de Félix Marchallaan, Léon Mahillonlaan en Charbolaan, bij K.B. van 18.10.1902.


De kazerne werd tot in 1939 door de karabiniers gebruikt en huisvestte tot in 1970 verscheidene diensten van Landsverdediging. Op 30.09.1976 droeg de minister van Defensie ze over aan de voogdijminister van Brussel. In 1996 werden de gebouwen afgebroken, met uitzondering van het hoofdgebouw en van twee kleine bijgebouwen, de oude turnzaal en de stalling (zie Félix Marchallaan nr. 1). In 2000 liet de Brusselse Gewestelijke Huisvestingsmaatschappij, die eigenaar van het geheel was, het terrein verkavelen met het oog op de bouw van appartementsgebouwen. Er werden twee nieuwe straten aangelegd, de Louis Scutenairestraat en de Marcel Mariënstraat. Het Brussels Instituut voor Milieubeheer legde aan de achterkant van het hoofdgebouw een langwerpig openbaar park aan dat op 02.07.2002 werd ingehuldigd. Het hoofdgebouw was het voorwerp van talloze projecten voordat het in 2003 werd gekocht door de maatschappij MEMCO. Tussen 2005 en 2008 werd het getransformeerd door architect Bassam Fares, die het uitbreidde en er grote handelszaken op de benedenverdieping en 89 woningen op de verdiepingen vestigde.

Beschrijving
Oorspronkelijk, symmetrisch hoofdgebouw met vijf volumes met elk vijf traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...): drie paviljoenen van drie bouwlagen onder schilddakDak met twee driehoekige dakvlakken aan de smalle zijde en twee trapeziumvormige aan de lange zijde., verbonden door twee vleugels van twee bouwlagen onder zadeldakDak met twee hellende dakvlakken.; daken voorzien van twee of drie registersVensterstrook in een topgevel. en dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. onder tentdakDak met vier dakvlakken die in één punt samenkomen (tentdak); onttopt tot een vierzijdig plat dak vormt het een paviljoendak.. Bij de renovatie werden de zadeldakenDak met twee hellende dakvlakken. vervangen door drie opeenvolgende inspringende verdiepingen onder plat dak en werd een groot rechthoekig volume langs de Charbolaan toegevoegd; de schilddakenDak met twee driehoekige dakvlakken aan de smalle zijde en twee trapeziumvormige aan de lange zijde. werden vernieuwd en hun metalen nokkenNok, hoogste punt van iets (nok of top). Nokbedekking, afdekking van de nok. verwijderd, en de dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. werden naar oorspronkelijk ontwerp gereconstrueerd; het schrijnwerkVerzameling van al het (niet-constructief) houten materiaal zoals deuren, vensterkozijnen, erkeronderdelen, kroonlijst, …; bij uitbreiding ook materiaal in aluminium, PVC, ...  werd vervangen.


Bakstenen gevel met hardstenen elementen. Bouwlagen gescheiden door dunne kordonlijstenUitspringende, horizontale geleding over de hele breedte van een gevel, om verdiepingen te markeren of als verlenging van de (lek)dorpels.. HoekblokkenAfwisselende opeenvolging van lange en korte zijden van natuurstenen hoekblokken of neggen (geprofileerd) in een bakstenen gevel.. De voorgevels, de linker zijgevel en de achtergevel waren oorspronkelijk voorzien van inspringende muuropeningen, de meeste onder steekboogBoog die minder dan een halve cirkel beschrijft; boog in de vorm van een cirkelsegment. Bij vensters spreekt men dan van een getoogd venster of steekboogvenster.; die op de eerste twee verdiepingen met stijlenVerticale zijden van een opening waarop een boog of latei rust. met hoekblokkenAfwisselende opeenvolging van lange en korte zijden van natuurstenen hoekblokken of neggen (geprofileerd) in een bakstenen gevel. en archivoltGeprofileerde of versierde omlijsting van een boog., verbonden door een band en een kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). zonder sierlijst. De meeste muuropeningen van de zijgevels en achtergevel zijn nu vergroot. HoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. met Dorische inslag, friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). geritmeerd door pilastertjes. Op voorgevel, paviljoenen met elk een centrale toegang; huidige centrale toegang van de vleugels en van de zijgevel ingewerkt in een vensterLicht- en/of luchtopening in een muur..


Op voorgevel, centrale traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) van het bredere en lichtjes risaliterendeRisaliet (Italiaans, van risalto: uitstekend deel), vooruitspringend volume van een gevel dat over de hele hoogte doorloopt en soms hoger is; naar gelang de positie worden er midden-, zij- en hoekrisalieten onderscheiden. centrale paviljoen voorzien van inrijpoort en bekroond door rond frontonDriehoekige of segmentvormige bekroning van een gevel of muuropening. onderbroken door gemetselde dakkapelUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. onder frontonDriehoekige of segmentvormige bekroning van een gevel of muuropening. met een cartoucheOmlijsting van een uitspringend vlak in de vorm van ingesneden en omkrullend papier of leer; vaak met opschrift of intern versierd. van de Belgische leeuw en met een bekroning in obeliskvorm. Toegang bekroond door gebroken gebogen frontonDriehoekige of segmentvormige bekroning van een gevel of muuropening.. Op de verdiepingen, venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. met afnemende breedte die nu met de nieuwe muuropeningen een drielichtGroep van drie smalle vensters binnen dezelfde omlijsting, onderling gescheiden door deelzuiltjes of stijlen/monelen; centraal venster soms hoger dan beide andere. vormen. Achteraan, analoge maar vereenvoudigde centrale traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...); gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. met gemeenschappelijke omlijsting op de verdiepingen.


Koetsdoorgang van drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), in een mengeling van hardsteen, gele en rode baksteen, en zwart geschilderd ijzerwerkVerzameling van alle metalen elementen van een gebouw. – een discrete maar bewuste verwijzing van architect Geerling naar de kleuren van de Belgische vlag. Muuropeningen van hetzelfde type als op de gevel, blindZonder opening; blind venster, schijnopening. op laatste traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...). Centraal, open toegangen onder geklonken metalen balken. GetoogdBoog die minder dan een halve cirkel beschrijft; boog in de vorm van een cirkelsegment. Bij vensters spreekt men dan van een getoogd venster of steekboogvenster. tongewelf in baksteen op metalen geraamte, geritmeerd door gordelbogen en rustend op een kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement).. FriesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). van de kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). versierd met sgraffitiSgraffito (Italiaans, van sgraffiare: krabben), decoratieve muurtechniek waarbij men een donkere pleisterlaag (doorgaans zwart, roetbruin of grijs) met een lichtgekleurde pleisterlaag bedekt; door de bovenste, nog niet verharde, laag weg te nemen volgens een vooraf bepaald grafisch ontwerp ontstaat een verdiepte tekening; de lichtgekleurde pleisterlaag kan bovendien gekleurd worden ‘al fresco’ (op de verse pleister) of ‘al secco’ (op de droge pleister). met herhaald motief van de Belgische leeuw. Bewerkt decor met klossenKraagstuk van een kroonlijst met verfijnd uitgesneden en/of gefreesd hangend element of drop. en neuten. In de vestibule ontwierp architect Paul Saintenoy in 1897 een nisUitsparing in de dikte van een muur, kan rechthoekig zijn of onder een boog, achtervlak kan vlak, segmentvormig, halfrond of gebogen zijn; diepe nis voor standbeeld. voor het standbeeld van prins Boudewijn.


Binnenruimte totaal gerenoveerd. Oorspronkelijk, centraal paviljoen voor diverse algemene diensten; linker paviljoen bestemd voor de officiersmess, rechterpaviljoen voor de getrouwde militairen. In de tussenliggende volumes, schermzaal en mess voor de onderofficieren.