Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Typologie(ën)
kerk/kathedraal/basiliek
Ontwerper(s)
INCONNU - ONBEKEND – 1629-1664
Juridisch statuut
Beschermd sinds 05 maart 1936
Stijlen
Barok
Inventaris(sen)
- Permanente actualisatie van de inventaris van het Bouwkundig Erfgoed (DPC-DCE)
- Bouwen door de eeuwen heen in Brussel. Stad Brussel (1989-1993)
Dit (deze) goed(eren) bezit(ten) de volgende waarde(n)
- Artistiek Het ontwerp van een onroerend goed (gebouw) door een gerenommeerde kunstenaar (architect) kan maar zeer zelden als criterium worden beschouwd. Om het belang van de selectie van dit onroerend goed te beoordelen, en de plaats dat het inneemt in het oeuvre van een kunstenaar (architect), is dit een criterium dat moet worden afgewogen met de architectonische kwaliteit (compositie en interne structuur), de uitvoering (materialen, technische beheersing), de plaats in de architectuurgeschiedenis dewelke een getuigenis zijn van een fase of aspect van landschapsarchitectuur of de bouwkunst in het verleden. Zodoende gelden koppelingen naar volgende criteria: zeldzaamheid (typologie, stijl, materiaalgebruik, bronnen), representativiteit (idem), authenticiteit (idem + de kwaliteit van de uitvoering) en integriteit (bewaringstoestand, oorspronkelijke elementen)). Een goed bevat ook artistieke waarde als het kunstwerken omvat (beeldhouwwerken, reliëfs ontworpen voor het goed, enz.) of decoratieve elementen uit de oorspronkelijke bouwperiode of met bijzondere kwaliteit (gesigneerd glasramen, sgraffito, lichtbeuk, enz.).
- Esthetisch Historisch gezien werd die waarde aangewend om waardevolle groene ruimten en natuurlijke of halfnatuurlijke gebieden aan te duiden. De waarde kan ook gelden voor grote gehelen van gebouwen in een stedelijk gebied, met of zonder natuurlijke elementen, of monumenten die het stadslandschap markeren. Een afweging met andere waarden dringt zich tevens op: de artistieke, de landschappelijke (integratie van het werk in het stedelijk landschap, oriëntatiepunten in de stad) en de stedenbouwkundige waarde (spontane of rationele stedelijke gehelen). De volgende selectiecriteria worden er eveneens aan gekoppeld: de ensemblewaarde en de contextuele waarde.
- Historisch Het onroerend goed heeft een historische waarde : - als het getuigt van een bijzondere periode in de geschiedenis van de streek of de gemeente; - of als getuigenis van een periode en/of een zeldzame ontwikkeling van een periode (bv. tuinstad die representatief is voor een bouwwijze die werd toegepast in het kader van de grote bouwcampagnes na de Tweede Wereldoorlog; dorpskernen die de eerste gegroepeerde bouwwerken van de gemeenten van de tweede ring illustreren; de Hallepoort als overblijfsel van de tweede omwalling; - of als getuigenis van een bepaalde stedelijke (en/of landschappelijke) ontwikkeling van de stad (bv. gebouwen aan de centrale lanen of in de Leopoldswijk); - of wanneer het een band vertoont met een belangrijke historische figuur – met inbegrip van persoonlijke huizen van architecten en kunstenaarsateliers (bv. het geboortehuis van Constantin Meunier, het huis van Magritte); - of in verband kan worden gebracht met een belangrijke historische gebeurtenis (bv. huizen van de wederopbouw na het bombardement van 1695, de Congreskolom); - of een typologische representativiteit vertoont die kenmerkend is voor een commerciële of culturele beroepsactiviteit (bv. kerken, bioscopen, industriële architectuur, apotheken); - of als het representatief is van het oeuvre van een belangrijke architect in de architectuurgeschiedenis op internationaal, nationaal, regionaal of lokaal niveau (dit betreft zowel befaamde architecten als V. Horta, V. Bourgeois, M. Polak als secundaire architecten, die lokaal verbonden worden aan een gemeente zoals Fernand Lefever in Koekelberg of Emile Hoebeke in Sint-Agatha-Berchem).
- Stedenbouwkundig Sommige bouwkundige goederen of landschappen hebben in het verleden een prominente rol gespeeld in de planmatige inrichting van de bebouwde ruimte en de stedelijke ruimte. Meestal bepalen zij andere stedenbouwkundige (plan)vormen zodat er zich een wisselwerking voortdoet tussen bebouwde en niet-bebouwde (of open) ruimte. Die inrichting omvat ook de samenhang tussen verschillende schaalniveaus. Een onroerend goed heeft stedenbouwkundige waarde wanneer het daarin een rol speelt, bijvoorbeeld : - hoekgebouwen; - coherente pleinen of homogene huizenrijen (gevels die een ensemble vormen van dezelfde stijl, periode en volume); - tuinwijken, - deskundig ingeplante torens (hoogbouw) en hun relatie tot hun onmiddellijke kwaliteitsvolle omgeving die coherent kan zijn, maar ook contrastrijk, - relicten van stedenbouwkundige concepten en hoe die architecturaal (en typologisch) zijn of werden ingevuld, zoals bijvoorbeeld de nog bewaarde eclectische stadspaleizen en/of herenhuizen in de Leopoldswijk.
Onderzoek en redactie
2016
id
Urban : 33028
Beschrijving
Barokke klokkentoren,
eertijds aanleunend bij de noordzijde van het koor, bij de sloping van de kerk
in 1893 gevrijwaard.
De bouw van de toren maakte deel uit van de 17e-eeuwse uitbreidingscampagne van de 14e-15e-eeuwse kerk, waarbij het oude koor bij het schip werd getrokken, een nieuw koor, de toren en zijkoren werden toegevoegd. Aangevat in 1629, de toren na een bouwonderbreking voltooid vanaf 1664. Toevoeging van het uurwerk met vier wijzerplaten en de spits in 1745. Algehele restauratie in 1913-1930.
De oude Sint-Katelijnekerk omvatte een gotischDe Neogotische stijl in Brussel is een van de meest invloedrijke en langdurige neostijlen van de negentiende eeuw, en vormt een essentieel hoofdstuk in de geschiedenis van het Belgische eclecticisme en de katholieke heropleving na 1830. Deze stijl herneemt en herinterpreteert de vormen, constructieprincipes en symboliek van de middeleeuwse gotiek, en kreeg in Brussel zowel een religieuze, ideologische als nationale dimensie. De neogotiek ontstond in België in de context van het romantische nationalisme en de restauratie van religieuze architectuur, geïnspireerd door voorbeelden uit Engeland (Pugin, Ruskin) en Frankrijk (Viollet-le-Duc). In Brussel vond de stijl vruchtbare grond dankzij de samenwerking tussen de katholieke kerk, de overheid en invloedrijke architecten die de gotiek beschouwden als de ware christelijke bouwstijl van het middeleeuwse Europa. Tussen 1830 en 1914 ontwikkelde de Brusselse neogotiek zich van een restauratiestijl naar een volwaardig scheppende stroming, toegepast op kerken, scholen, kloosters en zelfs burgerlijke gebouwen. De Brusselse neogotiek herneemt de structurele en esthetische principes van de oorspronkelijke gotiek, maar vertaalt deze met negentiende-eeuwse middelen en materialen. Typische kenmerken zijn: verticalisme en sterke opwaartse dynamiek; spitsbogen, kruisribgewelven en pinakels; gebruik van natuursteen en baksteen, soms gecombineerd in polychrome patronen; rijk uitgewerkte venstertraceringen en maaswerk; toepassing van iconografische programma’s (beelden, glasramen) met religieuze of symbolische betekenis; nadruk op ambachtelijke detaillering en het expressieve karakter van de constructie. Daarnaast werden talloze interieurs, altaren, glasramen en meubilair in neogotische stijl ontworpen door kunstenaars en ateliers zoals dat van Jean-Baptiste Bethune, die de stijl vanuit Vlaanderen in Brussel hielp verspreiden. De neogotiek in Brussel omvat verschillende varianten: een romantisch geïnspireerde vroege fase, een wetenschappelijk-constructieve richting als restauratie-architectuur onder invloed van Viollet-le-Duc (vb: Broodhuis, Onze-Lieve-Vrouw ter Zavelkerk), in parallel met een creatieve scheppende stijl (vb: Sint-Bonifaaskerk), en een laat-eclectische fase waarin gotische motieven worden gecombineerd met neoromaanse of neorenaissance-elementen (vb: Redemptoristenklooster en de Sint-Magdalenakerk, Jette). De Neogotische stijl vertegenwoordigt in Brussel niet enkel een historische revival, maar ook een cultureel programma dat de identiteit van de hoofdstad mede vormgaf. Zij beïnvloedde de stedelijke morfologie, de beeldtaal van de religieuze architectuur en zelfs de decoratieve kunsten (glasramen, meubilair, smeedwerk). driebeukig halleschip met drie gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. westelijke puntgevelsGevel waarvan de top driehoekig is., de middelste opgaand in een vierkant torentje met naaldspits. Eenledige opstandBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur. met spitsboogarcaden op rondzuilen met koolbladkapiteel in het interieur (14e-15e eeuw), afgedekt met een sterk bewerkte barokke zoldering en spitstongewelven met medaillonsRonde of ovale cartouche. (17e eeuw). Voorts een barokke noordelijke zijbeukkapel, driezijdig gesloten koor gestut door steunberen met voluutbekroning, rechte zijkoren en noordtoren, in het interieur gemarkeerd door rondbogige gordels, kruisrib- en straaloverwelwing (17e eeuw). Toren op vierkante plattegrond met overhoekse steunberen, opgetrokken uit zandsteen. Omvat vier gescheiden geledingen - eerste eertijds aan twee zijden ingebouwd - en bekronende torenhelm. SokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel. onderbroken door brede ovale oculiKlein rond, ovaal of polygonaal venster., getralied, met sluitsteenSluitsteen van een opening; weerhoudt de gewelfstenen in een boog of gewelf. onder gebogen waterlijstVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen.. Eerste geleding met centraal hooggeplaatst rechthoekige vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. in geriemde omlijsting met orenUitstekend deel van sommige bouwelementen of -constructies, meestal louter decoratief. en neuten onder driehoekig frontonDriehoekige of segmentvormige bekroning van een gevel of muuropening.; breed entablement met geprofileerde waterlijstenVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen.. Tweede geleding met verjonging van de steunberen via brede volutenSpiraalvormig ornament; meestal gebruikt als aanzetstuk van topgevels, bij deur- en vensteromlijstingen of als steunbeer.: rechthoekige verdiept veld waarin aan drie zijden rondboogvenster in geblokte geprofileerde omlijsting onder gebogen frontonDriehoekige of segmentvormige bekroning van een gevel of muuropening., de resterende zijde met weggekapt wapenschild boven blindeZonder opening; blind venster, schijnopening. cartoucheOmlijsting van een uitspringend vlak in de vorm van ingesneden en omkrullend papier of leer; vaak met opschrift of intern versierd.; klassiek entablement met architraafHoofdbalk; het onderste, dragende deel van een klassiek hoofdgestel, meestal geleed door banden.. Derde geleding belijnd door waterlijstenVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen.: verdiept veld waarin rondbogige galmgaten met drie houten galmborden in vlakke omlijsting met sleutelSluitsteen van een opening; weerhoudt de gewelfstenen in een boog of gewelf. en imposten. Voluutconsoles op steunberen vormen de overgang naar entablement waarop de aanzet van de vierde attiekvormende geleding, met afgeschuindeSchuine vlakke kant aan een houten of stenen bouwonderdeel. hoeken bezet met volutenSpiraalvormig ornament; meestal gebruikt als aanzetstuk van topgevels, bij deur- en vensteromlijstingen of als steunbeer.; wijzerplaten. Tweeledige octogonale torenhelm uitlopend in een minieme peer waarop vergulde sfeer en kruis.
Aanleunend muurfragment met hoog rondboogvenster en steunbeer van het vroegere koor.
De bouw van de toren maakte deel uit van de 17e-eeuwse uitbreidingscampagne van de 14e-15e-eeuwse kerk, waarbij het oude koor bij het schip werd getrokken, een nieuw koor, de toren en zijkoren werden toegevoegd. Aangevat in 1629, de toren na een bouwonderbreking voltooid vanaf 1664. Toevoeging van het uurwerk met vier wijzerplaten en de spits in 1745. Algehele restauratie in 1913-1930.
De oude Sint-Katelijnekerk omvatte een gotischDe Neogotische stijl in Brussel is een van de meest invloedrijke en langdurige neostijlen van de negentiende eeuw, en vormt een essentieel hoofdstuk in de geschiedenis van het Belgische eclecticisme en de katholieke heropleving na 1830. Deze stijl herneemt en herinterpreteert de vormen, constructieprincipes en symboliek van de middeleeuwse gotiek, en kreeg in Brussel zowel een religieuze, ideologische als nationale dimensie. De neogotiek ontstond in België in de context van het romantische nationalisme en de restauratie van religieuze architectuur, geïnspireerd door voorbeelden uit Engeland (Pugin, Ruskin) en Frankrijk (Viollet-le-Duc). In Brussel vond de stijl vruchtbare grond dankzij de samenwerking tussen de katholieke kerk, de overheid en invloedrijke architecten die de gotiek beschouwden als de ware christelijke bouwstijl van het middeleeuwse Europa. Tussen 1830 en 1914 ontwikkelde de Brusselse neogotiek zich van een restauratiestijl naar een volwaardig scheppende stroming, toegepast op kerken, scholen, kloosters en zelfs burgerlijke gebouwen. De Brusselse neogotiek herneemt de structurele en esthetische principes van de oorspronkelijke gotiek, maar vertaalt deze met negentiende-eeuwse middelen en materialen. Typische kenmerken zijn: verticalisme en sterke opwaartse dynamiek; spitsbogen, kruisribgewelven en pinakels; gebruik van natuursteen en baksteen, soms gecombineerd in polychrome patronen; rijk uitgewerkte venstertraceringen en maaswerk; toepassing van iconografische programma’s (beelden, glasramen) met religieuze of symbolische betekenis; nadruk op ambachtelijke detaillering en het expressieve karakter van de constructie. Daarnaast werden talloze interieurs, altaren, glasramen en meubilair in neogotische stijl ontworpen door kunstenaars en ateliers zoals dat van Jean-Baptiste Bethune, die de stijl vanuit Vlaanderen in Brussel hielp verspreiden. De neogotiek in Brussel omvat verschillende varianten: een romantisch geïnspireerde vroege fase, een wetenschappelijk-constructieve richting als restauratie-architectuur onder invloed van Viollet-le-Duc (vb: Broodhuis, Onze-Lieve-Vrouw ter Zavelkerk), in parallel met een creatieve scheppende stijl (vb: Sint-Bonifaaskerk), en een laat-eclectische fase waarin gotische motieven worden gecombineerd met neoromaanse of neorenaissance-elementen (vb: Redemptoristenklooster en de Sint-Magdalenakerk, Jette). De Neogotische stijl vertegenwoordigt in Brussel niet enkel een historische revival, maar ook een cultureel programma dat de identiteit van de hoofdstad mede vormgaf. Zij beïnvloedde de stedelijke morfologie, de beeldtaal van de religieuze architectuur en zelfs de decoratieve kunsten (glasramen, meubilair, smeedwerk). driebeukig halleschip met drie gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. westelijke puntgevelsGevel waarvan de top driehoekig is., de middelste opgaand in een vierkant torentje met naaldspits. Eenledige opstandBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur. met spitsboogarcaden op rondzuilen met koolbladkapiteel in het interieur (14e-15e eeuw), afgedekt met een sterk bewerkte barokke zoldering en spitstongewelven met medaillonsRonde of ovale cartouche. (17e eeuw). Voorts een barokke noordelijke zijbeukkapel, driezijdig gesloten koor gestut door steunberen met voluutbekroning, rechte zijkoren en noordtoren, in het interieur gemarkeerd door rondbogige gordels, kruisrib- en straaloverwelwing (17e eeuw). Toren op vierkante plattegrond met overhoekse steunberen, opgetrokken uit zandsteen. Omvat vier gescheiden geledingen - eerste eertijds aan twee zijden ingebouwd - en bekronende torenhelm. SokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel. onderbroken door brede ovale oculiKlein rond, ovaal of polygonaal venster., getralied, met sluitsteenSluitsteen van een opening; weerhoudt de gewelfstenen in een boog of gewelf. onder gebogen waterlijstVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen.. Eerste geleding met centraal hooggeplaatst rechthoekige vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. in geriemde omlijsting met orenUitstekend deel van sommige bouwelementen of -constructies, meestal louter decoratief. en neuten onder driehoekig frontonDriehoekige of segmentvormige bekroning van een gevel of muuropening.; breed entablement met geprofileerde waterlijstenVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen.. Tweede geleding met verjonging van de steunberen via brede volutenSpiraalvormig ornament; meestal gebruikt als aanzetstuk van topgevels, bij deur- en vensteromlijstingen of als steunbeer.: rechthoekige verdiept veld waarin aan drie zijden rondboogvenster in geblokte geprofileerde omlijsting onder gebogen frontonDriehoekige of segmentvormige bekroning van een gevel of muuropening., de resterende zijde met weggekapt wapenschild boven blindeZonder opening; blind venster, schijnopening. cartoucheOmlijsting van een uitspringend vlak in de vorm van ingesneden en omkrullend papier of leer; vaak met opschrift of intern versierd.; klassiek entablement met architraafHoofdbalk; het onderste, dragende deel van een klassiek hoofdgestel, meestal geleed door banden.. Derde geleding belijnd door waterlijstenVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen.: verdiept veld waarin rondbogige galmgaten met drie houten galmborden in vlakke omlijsting met sleutelSluitsteen van een opening; weerhoudt de gewelfstenen in een boog of gewelf. en imposten. Voluutconsoles op steunberen vormen de overgang naar entablement waarop de aanzet van de vierde attiekvormende geleding, met afgeschuindeSchuine vlakke kant aan een houten of stenen bouwonderdeel. hoeken bezet met volutenSpiraalvormig ornament; meestal gebruikt als aanzetstuk van topgevels, bij deur- en vensteromlijstingen of als steunbeer.; wijzerplaten. Tweeledige octogonale torenhelm uitlopend in een minieme peer waarop vergulde sfeer en kruis.
Aanleunend muurfragment met hoog rondboogvenster en steunbeer van het vroegere koor.
Bronnen
Archieven
SAB/NPP C 22.
Archief KCML, dossier 3572.
Opmerkelijke bomen in de nabijheid
