Typologie(ën)
woning of opbrengsthuis (onbepaald)
Ontwerper(s)
INCONNU - ONBEKEND – 1696
Juridisch statuut
Beschermd sinds 20 september 2001
Stijlen
Classicerende barok
Inventaris(sen)
- Urgentie-inventaris van het bouwkundig erfgoed van de Brusselse agglomeratie (Sint-Lukasarchief 1979)
- Permanente actualisatie van de inventaris van het Bouwkundig Erfgoed (DPC-DCE)
- Bouwen door de eeuwen heen in Brussel. Stad Brussel (1989-1993)
Dit (deze) goed(eren) bezit(ten) de volgende waarde(n)
- Artistiek Het ontwerp van een onroerend goed (gebouw) door een gerenommeerde kunstenaar (architect) kan maar zeer zelden als criterium worden beschouwd. Om het belang van de selectie van dit onroerend goed te beoordelen, en de plaats dat het inneemt in het oeuvre van een kunstenaar (architect), is dit een criterium dat moet worden afgewogen met de architectonische kwaliteit (compositie en interne structuur), de uitvoering (materialen, technische beheersing), de plaats in de architectuurgeschiedenis dewelke een getuigenis zijn van een fase of aspect van landschapsarchitectuur of de bouwkunst in het verleden. Zodoende gelden koppelingen naar volgende criteria: zeldzaamheid (typologie, stijl, materiaalgebruik, bronnen), representativiteit (idem), authenticiteit (idem + de kwaliteit van de uitvoering) en integriteit (bewaringstoestand, oorspronkelijke elementen)). Een goed bevat ook artistieke waarde als het kunstwerken omvat (beeldhouwwerken, reliëfs ontworpen voor het goed, enz.) of decoratieve elementen uit de oorspronkelijke bouwperiode of met bijzondere kwaliteit (gesigneerd glasramen, sgraffito, lichtbeuk, enz.).
- Esthetisch Historisch gezien werd die waarde aangewend om waardevolle groene ruimten en natuurlijke of halfnatuurlijke gebieden aan te duiden. De waarde kan ook gelden voor grote gehelen van gebouwen in een stedelijk gebied, met of zonder natuurlijke elementen, of monumenten die het stadslandschap markeren. Een afweging met andere waarden dringt zich tevens op: de artistieke, de landschappelijke (integratie van het werk in het stedelijk landschap, oriëntatiepunten in de stad) en de stedenbouwkundige waarde (spontane of rationele stedelijke gehelen). De volgende selectiecriteria worden er eveneens aan gekoppeld: de ensemblewaarde en de contextuele waarde.
- Historisch Het onroerend goed heeft een historische waarde : - als het getuigt van een bijzondere periode in de geschiedenis van de streek of de gemeente; - of als getuigenis van een periode en/of een zeldzame ontwikkeling van een periode (bv. tuinstad die representatief is voor een bouwwijze die werd toegepast in het kader van de grote bouwcampagnes na de Tweede Wereldoorlog; dorpskernen die de eerste gegroepeerde bouwwerken van de gemeenten van de tweede ring illustreren; de Hallepoort als overblijfsel van de tweede omwalling; - of als getuigenis van een bepaalde stedelijke (en/of landschappelijke) ontwikkeling van de stad (bv. gebouwen aan de centrale lanen of in de Leopoldswijk); - of wanneer het een band vertoont met een belangrijke historische figuur – met inbegrip van persoonlijke huizen van architecten en kunstenaarsateliers (bv. het geboortehuis van Constantin Meunier, het huis van Magritte); - of in verband kan worden gebracht met een belangrijke historische gebeurtenis (bv. huizen van de wederopbouw na het bombardement van 1695, de Congreskolom); - of een typologische representativiteit vertoont die kenmerkend is voor een commerciële of culturele beroepsactiviteit (bv. kerken, bioscopen, industriële architectuur, apotheken); - of als het representatief is van het oeuvre van een belangrijke architect in de architectuurgeschiedenis op internationaal, nationaal, regionaal of lokaal niveau (dit betreft zowel befaamde architecten als V. Horta, V. Bourgeois, M. Polak als secundaire architecten, die lokaal verbonden worden aan een gemeente zoals Fernand Lefever in Koekelberg of Emile Hoebeke in Sint-Agatha-Berchem).
- Stedenbouwkundig Sommige bouwkundige goederen of landschappen hebben in het verleden een prominente rol gespeeld in de planmatige inrichting van de bebouwde ruimte en de stedelijke ruimte. Meestal bepalen zij andere stedenbouwkundige (plan)vormen zodat er zich een wisselwerking voortdoet tussen bebouwde en niet-bebouwde (of open) ruimte. Die inrichting omvat ook de samenhang tussen verschillende schaalniveaus. Een onroerend goed heeft stedenbouwkundige waarde wanneer het daarin een rol speelt, bijvoorbeeld : - hoekgebouwen; - coherente pleinen of homogene huizenrijen (gevels die een ensemble vormen van dezelfde stijl, periode en volume); - tuinwijken, - deskundig ingeplante torens (hoogbouw) en hun relatie tot hun onmiddellijke kwaliteitsvolle omgeving die coherent kan zijn, maar ook contrastrijk, - relicten van stedenbouwkundige concepten en hoe die architecturaal (en typologisch) zijn of werden ingevuld, zoals bijvoorbeeld de nog bewaarde eclectische stadspaleizen en/of herenhuizen in de Leopoldswijk.
Onderzoek en redactie
2016
id
Urban : 31416
Beschrijving
den Gulden Wagen, cf. gevelsteenStenen plaat of blok, aangebracht in of op een gevel, met opschrift.. Imposant diephuis met drie bouwlagen
en vijf traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) onder zadeldakDak met twee hellende dakvlakken. met gewolfde dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap..
Bepleisterde en beschilderde topgevelHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. in classicerende barokPeriode: einde 17e eeuw – eerste helft van de 18e eeuw De classiciserende barok (of laatbarok) ontwikkelt zich in Frankrijk als een voortzetting van de barok, maar grijpt sterker terug naar de klassieke vormentaal (regelmaat, de kolossale orde, het gebruik van zuilengangen en koepels). Aan het einde van de 17e eeuw wordt de barokstijl lichter; de kolossale orde verdwijnt geleidelijk en de smeedijzeren decoratie verschijnt in rocailleachtige motieven. De periode wordt ook gekenmerkt door de aanleg van monumentale stedelijke pleinen. In Brussel blijft het woonhuis trouw aan de traditie van de vorige eeuw (zie barokstijl) en aan de middeleeuwse topgevel. Het barokke decor van horizontale en verticale banden die de geledingen van de gevel benadrukken, blijft behouden, terwijl de topgevel de barokke contouren van de dakranden met hun uiteenlopende vormen bewaart. In laatbarokke topgevels wisselen de trapjes af met gebogen en naar binnen gekrulde vleugelstukken. Ook vensters met kruiskozijnen blijven in gebruik, maar de ruimte tussen de roeden wordt groter zodat meer daglicht kan binnendringen. De ornamentale vormentaal omvat onder meer decoratieve vazen, vuurpotten, bloemslingers, balusters, onderdorpelpanelen met afgeronde hoeken en beeldhouwwerk . Het fronton wordt pas vanaf de jaren 1730–1740 algemeen toegepast. Vanaf 1735, en onder Franse invloed, verschijnen nieuwe dakvormen: het schilddak en het mansardedak. De meest originele gevels nemen een symmetrische compositie van Italiaanse inspiratie over: zuilen of pilasters, ontleend aan de antieke orde, worden boven elkaar geplaatst. Aangezien ze echter worden aangepast aan de smalle gevels verliezen zij hun oorspronkelijke dragende functie en worden zij gereduceerd tot verticale lisenen. In de eeuwwisseling van de 17e naar de 18e eeuw blijft baksteen zeer ruim gebruikt, in combinatie met wit- en hardsteen, een kostbaar materiaal dat vooral wordt toegepast voor decoratieve elementen en constructieve onderdelen (plinten, vensterstijlen, lintelen, gebeeldhouwde deuromlijstingen)., eertijds in topstuk gedateerd 1696. Voorheen dubbelhuisopstand (?) met geblokte pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. op benedenverdieping; herhaaldelijk verbouwd, onder meer opgesplitst tot twee afzonderlijke winkel- of cafépuien, in loop van de 19e en 20e eeuw.
Tweede en derde bouwlaag geritmeerd door kolossaleZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. Ionische pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. met geprofileerde basis en vlakke schachtDe ruimte waarin de liftkooi en/of het tegengewicht bewegen, begrensd door de wanden, het plafond en de bodem van de put. De schacht kan gesloten of gedeeltelijk open zijn. , waarop breed hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. gevormd door architraafHoofdbalk; het onderste, dragende deel van een klassiek hoofdgestel, meestal geleed door banden., friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). en geprofileerde kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement).. Rechthoekige venstersLicht- en/of luchtopening in een muur., gescheiden door borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. met vlak paneel1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting. in zijtraveeën, bas-reliëf met voorstelling van tweespan en wagen gemend door Sint-Michiel in centrale traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...). Versmallende attiekgeleding met drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), geflankeerd door postamenten1. Rechthoekig voetstuk van een standbeeld; - 2. Balkvormige stenen bekroning; - 3. Stenen zijstukken van een balkonborstwering. met siervaas; ritmerende composiet pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. en zelfde hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel.; zelfde venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. in geriemde omlijsting met orenUitstekend deel van sommige bouwelementen of -constructies, meestal louter decoratief. en dito versierde vleugelstukkenZijstuk, veelal in voluutvorm, van een topgevel, dakkapel of dakvenster.. Bekronend, breed geprofileerd, gebogen frontonDriehoekige of segmentvormige bekroning van een gevel of muuropening., waarin oculusKlein rond, ovaal of polygonaal venster. met sluitsteenSluitsteen van een opening; weerhoudt de gewelfstenen in een boog of gewelf. tussen spiegels1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting.; door volutenSpiraalvormig ornament; meestal gebruikt als aanzetstuk van topgevels, bij deur- en vensteromlijstingen of als steunbeer. geflankeerd topstuk met siervaas.
Verankerde achterpuntgevel met aandak.
Bepleisterde en beschilderde topgevelHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. in classicerende barokPeriode: einde 17e eeuw – eerste helft van de 18e eeuw De classiciserende barok (of laatbarok) ontwikkelt zich in Frankrijk als een voortzetting van de barok, maar grijpt sterker terug naar de klassieke vormentaal (regelmaat, de kolossale orde, het gebruik van zuilengangen en koepels). Aan het einde van de 17e eeuw wordt de barokstijl lichter; de kolossale orde verdwijnt geleidelijk en de smeedijzeren decoratie verschijnt in rocailleachtige motieven. De periode wordt ook gekenmerkt door de aanleg van monumentale stedelijke pleinen. In Brussel blijft het woonhuis trouw aan de traditie van de vorige eeuw (zie barokstijl) en aan de middeleeuwse topgevel. Het barokke decor van horizontale en verticale banden die de geledingen van de gevel benadrukken, blijft behouden, terwijl de topgevel de barokke contouren van de dakranden met hun uiteenlopende vormen bewaart. In laatbarokke topgevels wisselen de trapjes af met gebogen en naar binnen gekrulde vleugelstukken. Ook vensters met kruiskozijnen blijven in gebruik, maar de ruimte tussen de roeden wordt groter zodat meer daglicht kan binnendringen. De ornamentale vormentaal omvat onder meer decoratieve vazen, vuurpotten, bloemslingers, balusters, onderdorpelpanelen met afgeronde hoeken en beeldhouwwerk . Het fronton wordt pas vanaf de jaren 1730–1740 algemeen toegepast. Vanaf 1735, en onder Franse invloed, verschijnen nieuwe dakvormen: het schilddak en het mansardedak. De meest originele gevels nemen een symmetrische compositie van Italiaanse inspiratie over: zuilen of pilasters, ontleend aan de antieke orde, worden boven elkaar geplaatst. Aangezien ze echter worden aangepast aan de smalle gevels verliezen zij hun oorspronkelijke dragende functie en worden zij gereduceerd tot verticale lisenen. In de eeuwwisseling van de 17e naar de 18e eeuw blijft baksteen zeer ruim gebruikt, in combinatie met wit- en hardsteen, een kostbaar materiaal dat vooral wordt toegepast voor decoratieve elementen en constructieve onderdelen (plinten, vensterstijlen, lintelen, gebeeldhouwde deuromlijstingen)., eertijds in topstuk gedateerd 1696. Voorheen dubbelhuisopstand (?) met geblokte pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. op benedenverdieping; herhaaldelijk verbouwd, onder meer opgesplitst tot twee afzonderlijke winkel- of cafépuien, in loop van de 19e en 20e eeuw.
Tweede en derde bouwlaag geritmeerd door kolossaleZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. Ionische pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. met geprofileerde basis en vlakke schachtDe ruimte waarin de liftkooi en/of het tegengewicht bewegen, begrensd door de wanden, het plafond en de bodem van de put. De schacht kan gesloten of gedeeltelijk open zijn. , waarop breed hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. gevormd door architraafHoofdbalk; het onderste, dragende deel van een klassiek hoofdgestel, meestal geleed door banden., friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). en geprofileerde kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement).. Rechthoekige venstersLicht- en/of luchtopening in een muur., gescheiden door borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. met vlak paneel1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting. in zijtraveeën, bas-reliëf met voorstelling van tweespan en wagen gemend door Sint-Michiel in centrale traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...). Versmallende attiekgeleding met drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), geflankeerd door postamenten1. Rechthoekig voetstuk van een standbeeld; - 2. Balkvormige stenen bekroning; - 3. Stenen zijstukken van een balkonborstwering. met siervaas; ritmerende composiet pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. en zelfde hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel.; zelfde venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. in geriemde omlijsting met orenUitstekend deel van sommige bouwelementen of -constructies, meestal louter decoratief. en dito versierde vleugelstukkenZijstuk, veelal in voluutvorm, van een topgevel, dakkapel of dakvenster.. Bekronend, breed geprofileerd, gebogen frontonDriehoekige of segmentvormige bekroning van een gevel of muuropening., waarin oculusKlein rond, ovaal of polygonaal venster. met sluitsteenSluitsteen van een opening; weerhoudt de gewelfstenen in een boog of gewelf. tussen spiegels1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting.; door volutenSpiraalvormig ornament; meestal gebruikt als aanzetstuk van topgevels, bij deur- en vensteromlijstingen of als steunbeer. geflankeerd topstuk met siervaas.
Verankerde achterpuntgevel met aandak.
Bronnen
Archieven
SAB/OW 31224, 20410-20411, 15831-15832, 41455, 64025.
Tijdschriften
L'Emulation, 1897, pl. 30.
Websites
BALat KIK-IRPA
