Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Typologie(ën)
bijgebouwen
villa
Serre
park
villa
Serre
park
Ontwerper(s)
Oscar FLANNEAU – architect – 1905
BERVAES – landschapsarchitect – 1962
Juridisch statuut
Ingeschreven in de wettelijke inventaris op 19 augustus 2024
Stijlen
Pittoreske architectuur
Inventaris(sen)
- Inventaris van koloniale sporen (DPC-DCE 2024-2025)
- Het monumentale erfgoed van België. Laken (Archistory - 2016-2019)
Dit (deze) goed(eren) bezit(ten) de volgende waarde(n)
- Artistiek Het ontwerp van een onroerend goed (gebouw) door een gerenommeerde kunstenaar (architect) kan maar zeer zelden als criterium worden beschouwd. Om het belang van de selectie van dit onroerend goed te beoordelen, en de plaats dat het inneemt in het oeuvre van een kunstenaar (architect), is dit een criterium dat moet worden afgewogen met de architectonische kwaliteit (compositie en interne structuur), de uitvoering (materialen, technische beheersing), de plaats in de architectuurgeschiedenis dewelke een getuigenis zijn van een fase of aspect van landschapsarchitectuur of de bouwkunst in het verleden. Zodoende gelden koppelingen naar volgende criteria: zeldzaamheid (typologie, stijl, materiaalgebruik, bronnen), representativiteit (idem), authenticiteit (idem + de kwaliteit van de uitvoering) en integriteit (bewaringstoestand, oorspronkelijke elementen)). Een goed bevat ook artistieke waarde als het kunstwerken omvat (beeldhouwwerken, reliëfs ontworpen voor het goed, enz.) of decoratieve elementen uit de oorspronkelijke bouwperiode of met bijzondere kwaliteit (gesigneerd glasramen, sgraffito, lichtbeuk, enz.).
- Esthetisch Historisch gezien werd die waarde aangewend om waardevolle groene ruimten en natuurlijke of halfnatuurlijke gebieden aan te duiden. De waarde kan ook gelden voor grote gehelen van gebouwen in een stedelijk gebied, met of zonder natuurlijke elementen, of monumenten die het stadslandschap markeren. Een afweging met andere waarden dringt zich tevens op: de artistieke, de landschappelijke (integratie van het werk in het stedelijk landschap, oriëntatiepunten in de stad) en de stedenbouwkundige waarde (spontane of rationele stedelijke gehelen). De volgende selectiecriteria worden er eveneens aan gekoppeld: de ensemblewaarde en de contextuele waarde.
- Historisch Het onroerend goed heeft een historische waarde : - als het getuigt van een bijzondere periode in de geschiedenis van de streek of de gemeente; - of als getuigenis van een periode en/of een zeldzame ontwikkeling van een periode (bv. tuinstad die representatief is voor een bouwwijze die werd toegepast in het kader van de grote bouwcampagnes na de Tweede Wereldoorlog; dorpskernen die de eerste gegroepeerde bouwwerken van de gemeenten van de tweede ring illustreren; de Hallepoort als overblijfsel van de tweede omwalling; - of als getuigenis van een bepaalde stedelijke (en/of landschappelijke) ontwikkeling van de stad (bv. gebouwen aan de centrale lanen of in de Leopoldswijk); - of wanneer het een band vertoont met een belangrijke historische figuur – met inbegrip van persoonlijke huizen van architecten en kunstenaarsateliers (bv. het geboortehuis van Constantin Meunier, het huis van Magritte); - of in verband kan worden gebracht met een belangrijke historische gebeurtenis (bv. huizen van de wederopbouw na het bombardement van 1695, de Congreskolom); - of een typologische representativiteit vertoont die kenmerkend is voor een commerciële of culturele beroepsactiviteit (bv. kerken, bioscopen, industriële architectuur, apotheken); - of als het representatief is van het oeuvre van een belangrijke architect in de architectuurgeschiedenis op internationaal, nationaal, regionaal of lokaal niveau (dit betreft zowel befaamde architecten als V. Horta, V. Bourgeois, M. Polak als secundaire architecten, die lokaal verbonden worden aan een gemeente zoals Fernand Lefever in Koekelberg of Emile Hoebeke in Sint-Agatha-Berchem).
- Landschappelijk Een landschap is een gebied, zoals waargenomen door de mens, waarvan het karakter het resultaat is van ondernomen actie en interactie van natuurlijke en/of menselijke factoren. Het is een schaalbegrip bestaande uit verschillende (erfgoed)componenten, die elk, al of niet hun intrinsieke waarde hebben, maar alles samen tot een groter meerwaardegeheel verheffen én dat dit ook zo word gepercipieerd vanop een bepaalde afstand. Wijde stadspanorama’s zijn het landschap bij uitstek, denk bijvoorbeeld aan het zicht over de benedenstad van Brussel vanop het Koningsplein, maar ook op kleinere schaal kunnen dergelijke landschappen die uit verschillende componenten zijn samengesteld voorkomen.
- Wetenschappelijk De wetenschappelijke waarde wordt vaak erkend in het geval van landschappen (parken, halfnatuurlijke gebieden). Binnen de context van een onroerend goed kan het gaan om de aanwezigheid van een (bouw)element (bijzonder materiaal, experimenteel materiaal, bouwprocédé of -component) of getuigenis van een ruimtelijk-structurele ruimte (stedenbouwkundig) waarvan het behoud moet worden overwogen met het oog op wetenschappelijk onderzoek. In het geval van archeologische vindplaatsen en overblijfselen wordt de wetenschappelijke waarde erkend in relatie tot het uitzonderlijke karakter van de resten op het gebied van ouderdom (bijvoorbeeld de Romeinse villa in Jette), de uitzonderlijke bewaringsomstandigheden (bijvoorbeeld de site van het vroegere dorp Oudergem) of de uniciteit van de elementen (bijvoorbeeld een volledig bewaard dakspant) en derhalve op dat vlak een uitzonderlijke en prominente wetenschappelijke bijdrage vormen tot de kennis van ons stedelijk en pre-stedelijk verleden.
- Sociaal Moeilijk te onderscheiden van de volkskundige waarde en over het algemeen onvoldoende om een selectie op zichzelf te rechtvaardigen. - herinneringsplaats van een gemeenschap of van van een sociale groep (bijvoorbeeld de bedevaartskapel op het Kerkplein in Sint-Agatha-Berchem, “de Oude Linde” in Boendael te Elsene); - een plaats met volkssymboliek (bijvoorbeeld het café het “Goudblommeke in papier” in de Cellebroersstraat); - een plaats waar een wijk samenkomt of gestructureerd is (bijvoorbeeld De gebouwen “Fer à Cheval”- in de Floréal tuinwijk); - een goed dat deel uitmaakt van of bestaat uit openbare voorzieningen (scholen, crèches, gemeenschaps- of parochiezalen, sporthallen, stadions, enz.); - goed of ensemble (al dan niet sociale huisvesting) ontworpen om sociale interactie, wederzijdse hulp en buurtcohesie te stimuleren (bijvoorbeeld de woonwijken die na de Tweede Wereldoorlog werden gebouwd in Ganshoren of de wijken die speciaal voor ouderen werden ontworpen); - goed dat deel uitmaakt van een industrieel complex dat een aanzienlijke activiteit heeft gegenereerd in de gemeente waar het zich bevindt of in het Gewest.
- Stedenbouwkundig Sommige bouwkundige goederen of landschappen hebben in het verleden een prominente rol gespeeld in de planmatige inrichting van de bebouwde ruimte en de stedelijke ruimte. Meestal bepalen zij andere stedenbouwkundige (plan)vormen zodat er zich een wisselwerking voortdoet tussen bebouwde en niet-bebouwde (of open) ruimte. Die inrichting omvat ook de samenhang tussen verschillende schaalniveaus. Een onroerend goed heeft stedenbouwkundige waarde wanneer het daarin een rol speelt, bijvoorbeeld : - hoekgebouwen; - coherente pleinen of homogene huizenrijen (gevels die een ensemble vormen van dezelfde stijl, periode en volume); - tuinwijken, - deskundig ingeplante torens (hoogbouw) en hun relatie tot hun onmiddellijke kwaliteitsvolle omgeving die coherent kan zijn, maar ook contrastrijk, - relicten van stedenbouwkundige concepten en hoe die architecturaal (en typologisch) zijn of werden ingevuld, zoals bijvoorbeeld de nog bewaarde eclectische stadspaleizen en/of herenhuizen in de Leopoldswijk.
Onderzoek en redactie
2018
id
Urban : 38425
Beschrijving
De Koloniale Tuin was vroeger
een exotische plantentuin en is thans een 2,5hectare groot openbaar park
afgebakend door de Jean Sobieskilaan, de Ebbebomenlaan en de Witte-Acacialaan. Met zijn buren, het Sobieskipark en de Tuinen van de Bloemist, vormt deze
tuin een groene ruimte van bijna negen hectare. De Koloniale Tuin en het Sobieskipark werden in 1978 door de Koninklijke Schenking overgedragen aan de Belgische Staat, en wordt beheerd door Leefmilieu Brussel.
Geschiedenis
Een eerste Koloniale Tuin, met twee serresBroeikast., werd op het Stuivenbergdomein aangelegd bij K.B. van 03.02.1900. In 1902 verhuisde de tuin naar domein Vanderborght, tegenover het Stuyvenbergdomein, waar zes serresBroeikast. werden gebouwd. In 1905 kocht koning Leopold II het terrein bestemd voor de huidige Koloniale Tuin. Hij verhuisde er de zes serresBroeikast. naartoe, die er onderling werden verbonden door vier monumentaleZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. beglaasde galerijenOverdekte gang, aan één of beide zijden geritmeerd door zuilen, kolommen of pijlers, bogengang genoemd indien geritmeerd door arcaden. voor de heel hoge planten. Later werd aan de noordkant van het complex een grote hal toegevoegd die als wintertuinGrotendeels met glas dichtgezette houten of metalen uitbouw van een huis; leefruimte met voornamelijk palmen en exotische planten. dienstdeed. Aan de ingang van de site bouwde architect Oscar Flanneau een villa in cottagestijl waarin de administratieve en technische diensten werden ondergebracht. Aan het andere uiteinde van het serrecomplex verrees een gebouw, in dezelfde stijl, als koetshuis en paardenstal, kennelijk van dezelfde auteur.
De Koloniale Tuin had een dubbele functie: enerzijds, gewassen uit Congo invoeren, selecteren en aan het Belgische klimaat aanpassen, en anderzijds, granen en planten uit tropische streken invoeren en kweken, ze in quarantaine plaatsen, insecten en schimmels verwijderen en ze ontsmetten voordat ze naar Congo werden opgestuurd om aldaar te worden gekweekt.
Rond 1951 zette de Koloniale Tuin zijn activiteiten stop. Het personeel en de tropische planten verhuisden naar de Plantentuin van Meise. In het vooruitzicht van de Wereldtentoonstelling werden de serresBroeikast. in 1956 opnieuw in dienst genomen en werden er de meeste planten bestemd voor de groene ruimten van Expo 58 gekweekt. Maar in 1962 werden de serresBroeikast. gedemonteerd en door een grasveld vervangen, toen de tuin tot park werd omgevormd onder toezicht van architect-landschapsarchitect Bervaes. In 1965 werd het park voor het publiek opengesteld. Sinds 1975 is de Koloniale Tuin verbonden met het huidige Sobieskipark via een ondergrondse doorgang onder de Witte-Acacialaan.
Beschrijving
De tuin wordt afgesloten door een smeedijzerenTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… hek en is volledig door bomen omgeven. Hij is opgedeeld in twee delen waardoor wandelpaden lopen. Aan de noordkant is hij behandeld als Engelse tuin, met in het midden een groot grasveld afgeboord door bloemperken en twee fonteinen; aan de zuidrand van het grasveld groeit een opmerkelijke Atlantische ceder. Aan de zuidkant vormt de tuin een bosje van dennenbomen, kastanjebomen, populieren, balsembomen, beuken en hulststruiken, naast enkele aucuba's en rododendrons.
Villa
Op nr.41 van de Ebbenbomenlaan, villa in cottagestijl, n.o.v. architect Oscar Flanneau. Ze huisvestte oorspronkelijk de administratieve en technische diensten van de Koloniale Tuin maar werd de woning van de hoofdtuinier toen het park voor het publiek open werd gesteld; nadien werd de villa de conciërgewoning.
Aan de ingang van de tuin, tegen de Ebbebomenlaan, lang rechthoekig gebouw met talrijke uitkragingen. Hardstenen sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel. en twee bouwlagen met een pittoreskePeriode: ca. 1850-1930.De pittoreske architectuur ontstaat in Engeland in de context van de romantische beweging en laat zich vaak inspireren door verschillende historische stijlen die gecombineerd worden.Pittoreske architectuur verwijst naar een manier van ontwerpen waarbij in de eerste plaats naar een gevarieerde, verrassende en evocatieve visuele indruk wordt gestreefd. In plaats van strikte regels van symmetrie of compositie te volgen, geeft de stijl de voorkeur aan vrijheid, vormenspel en verscheidenheid van materialen om zo een levendige, bijna verhalende aanblik te creëren.In België doet de tendens zijn intrede bij het begin van de 20e eeuw - in het verlengde van de art nouveau - onder diverse streektypische invloeden, voornamelijk Anglo?Normandische of alpiene vormtalen. De stijl komt voor in parken, kuststeden, kuuroorden en in de stadsrand van grote steden (vakantievilla’s). Het gebouw en zijn tuin (of soms park) worden opgevat als een samenhangend geheel dat een schilderij vormt, een enscenering die de toeschouwer moet verrassen. De term “cottagestijl” wordt eveneens gebruikt, vooral in landelijke context, om bouwwerken aan te duiden die de nadruk leggen op het gebruik van traditionele materialen en technieken, naar het voorbeeld van de cottages in Engelse dorpen.In het Brussels Gewest komt de pittoreske tendens tot uiting in villa’s die vaak zijn ontworpen naar het voorbeeld van kleine landhuizen, een type dat kenmerkend is voor vele welgestelde buitenwijken en verkavelingen in België. Verder fungeert de stijl ook als inspiratiebron voor burgerhuizen in eclectische of laateclectische stijl, vaak in wijken met een zekere landschappelijke waarde (aan een park, pleintje, rond een vijver of eenvoudigweg een straat met bomenrijen of niet-bebouwde stroken die zijn ingericht als tuintjes).De karakteristieke elementen zijn de asymmetrie en de variatie aan vormen (torentje, dakkapel, erker, topgevel(s), imposante daken met meerdere vlakken en/of schilddaken of wolfdaken enz.), de materiaalvariatie (uiteenlopende kleuren en texturen), een overvloedige decoratie (smeedijzerwerk, schrijnwerk, glasramen, breuksteen, houten borstweringen, (imitatie) vakwerk, kroonlijst met lambrekijn enz.), een sterke relatie met het landschap, de tuin of de straat (onder meer door overgangsruimtes tussen binnen en buiten: uitspringende volumes, luifel, portaal, veranda) én een grote vrijheid in de compositie, zowel wat betreft de gevel als de plattegrond. mengeling van bakstenen banden en witstenen kettingen, houten vakwerk met gevarieerde motieven en beraaptMet mortel ruw - niet gladgestreken - bepleisteren. vulwerk, en andere houten structuren. De voorgevel wordt gedomineerd door een vierkante toren met een gemetselde benedenverdieping en één verdieping in vakwerk, bekroond door een paviljoen met dakvensterUit het dakvlak opgaand stenen venster dat met de gevel in verbinding staat of er enkel door een kroonlijst van gescheiden is.. De tweede bouwlaag van het hoofdvolume vormt een verhoging in een hoog uitkragend dak met gevarieerde uitsnijdingen en hellingen en met analoge dakvenstersUit het dakvlak opgaand stenen venster dat met de gevel in verbinding staat of er enkel door een kroonlijst van gescheiden is., schoorsteenpijpenHet boven het metselwerk of dak uitstekende deel van een schoorsteen. en makelaarsUitstekende versiering op de nok van een dak in de vorm van een decoratieve metalen, terracotta of houten bol of stang (makelaar).. Alle daken hebben ze een schubvormige leistenen bedekking. De meeste muuropeningen zijn rechthoekig, sommige met moneelStenen vensterstijl., andere zijn korfboog- of rondboogvormigBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft..
Links van de toren, hoekportaal met trappenpartij naar twee ingangen in een gemetselde opstandBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur., opengewerktOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. met houten hoefijzervormige arcadesEén of meerdere bogen, steunend op zuilen of pijlers; kan ook blind zijn. en overdekt door een lage uitsprong in vakwerk in de tweede bouwlaag. De linker topgevelHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. en een deel van de achterzijde zijn terugwijkend, met houten vakwerk. Rechts van de toren, gemetselde eerste bouwlaag met, achter enkele treden, een dienstdeur die door een luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak. op een metalen zuilCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. wordt beschermd. Rechterzijgevel in hetzelfde metselverbandWijze waarop bakstenen aan de buitenzijde van een muur zijn gerangschikt., inclusief het dakvensterUit het dakvlak opgaand stenen venster dat met de gevel in verbinding staat of er enkel door een kroonlijst van gescheiden is.; naar achter terugwijkende benedenverdieping in dezelfde materialen onder een bouwlaag met vakwerk. De as van de compositie wordt dan gevormd door een deel van de opstandBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur. in metselwerk met uitkragende tweede bouwlaag en afgesneden geveltop, met daarin een uitspringende dakstoelMeestal driehoekig samenstel van dragende onderdelen van een kap, in één vlak, haaks op het dakvlak en veelal opgebouwd uit één of meerdere elementen op elkaar (kapgebinten). met boogvormig onderspant. Mogelijk bewaard schrijnwerkVerzameling van al het (niet-constructief) houten materiaal zoals deuren, vensterkozijnen, erkeronderdelen, kroonlijst, …; bij uitbreiding ook materiaal in aluminium, PVC, ... , met herstellingen naar oorspronkelijk ontwerp. De meeste ramenVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. met schuifraam en roedeverdelingDunne houten of metalen staaf in een kozijn waarin glasruiten worden bevestigd..
Voormalige stallen en koetshuis
In het midden van de tuin, haaks op de Jan Sobieskilaan en naar het noorden gericht, klein rechthoekig bouwwerk in dezelfde stijl als de villa. Benedenverdieping in baksteen, op drie zijden versierd met banden witsteen; drie steekboogvormige karrenpoorten die lateraal en in de hoogte door een rechthoekig vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. worden verlicht. Zolder met verhoging versierd met vakwerk (behalve achteraan), met op de gevel een gemetseld dakvensterUit het dakvlak opgaand stenen venster dat met de gevel in verbinding staat of er enkel door een kroonlijst van gescheiden is. onder halfschild en, op de topgevelsHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt., een vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. met moneelStenen vensterstijl.. Uitspringende leistenen dakbedekking met halve schilden en makelaarsUitstekende versiering op de nok van een dak in de vorm van een decoratieve metalen, terracotta of houten bol of stang (makelaar).. Twee kleine dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. aan de voorzijde. Oorspronkelijk schrijnwerkVerzameling van al het (niet-constructief) houten materiaal zoals deuren, vensterkozijnen, erkeronderdelen, kroonlijst, …; bij uitbreiding ook materiaal in aluminium, PVC, ... ; raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. met roedeverdelingDunne houten of metalen staaf in een kozijn waarin glasruiten worden bevestigd..
Geschiedenis
Een eerste Koloniale Tuin, met twee serresBroeikast., werd op het Stuivenbergdomein aangelegd bij K.B. van 03.02.1900. In 1902 verhuisde de tuin naar domein Vanderborght, tegenover het Stuyvenbergdomein, waar zes serresBroeikast. werden gebouwd. In 1905 kocht koning Leopold II het terrein bestemd voor de huidige Koloniale Tuin. Hij verhuisde er de zes serresBroeikast. naartoe, die er onderling werden verbonden door vier monumentaleZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. beglaasde galerijenOverdekte gang, aan één of beide zijden geritmeerd door zuilen, kolommen of pijlers, bogengang genoemd indien geritmeerd door arcaden. voor de heel hoge planten. Later werd aan de noordkant van het complex een grote hal toegevoegd die als wintertuinGrotendeels met glas dichtgezette houten of metalen uitbouw van een huis; leefruimte met voornamelijk palmen en exotische planten. dienstdeed. Aan de ingang van de site bouwde architect Oscar Flanneau een villa in cottagestijl waarin de administratieve en technische diensten werden ondergebracht. Aan het andere uiteinde van het serrecomplex verrees een gebouw, in dezelfde stijl, als koetshuis en paardenstal, kennelijk van dezelfde auteur.
De Koloniale Tuin had een dubbele functie: enerzijds, gewassen uit Congo invoeren, selecteren en aan het Belgische klimaat aanpassen, en anderzijds, granen en planten uit tropische streken invoeren en kweken, ze in quarantaine plaatsen, insecten en schimmels verwijderen en ze ontsmetten voordat ze naar Congo werden opgestuurd om aldaar te worden gekweekt.
Rond 1951 zette de Koloniale Tuin zijn activiteiten stop. Het personeel en de tropische planten verhuisden naar de Plantentuin van Meise. In het vooruitzicht van de Wereldtentoonstelling werden de serresBroeikast. in 1956 opnieuw in dienst genomen en werden er de meeste planten bestemd voor de groene ruimten van Expo 58 gekweekt. Maar in 1962 werden de serresBroeikast. gedemonteerd en door een grasveld vervangen, toen de tuin tot park werd omgevormd onder toezicht van architect-landschapsarchitect Bervaes. In 1965 werd het park voor het publiek opengesteld. Sinds 1975 is de Koloniale Tuin verbonden met het huidige Sobieskipark via een ondergrondse doorgang onder de Witte-Acacialaan.
Beschrijving
De tuin wordt afgesloten door een smeedijzerenTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… hek en is volledig door bomen omgeven. Hij is opgedeeld in twee delen waardoor wandelpaden lopen. Aan de noordkant is hij behandeld als Engelse tuin, met in het midden een groot grasveld afgeboord door bloemperken en twee fonteinen; aan de zuidrand van het grasveld groeit een opmerkelijke Atlantische ceder. Aan de zuidkant vormt de tuin een bosje van dennenbomen, kastanjebomen, populieren, balsembomen, beuken en hulststruiken, naast enkele aucuba's en rododendrons.
Villa
Op nr.41 van de Ebbenbomenlaan, villa in cottagestijl, n.o.v. architect Oscar Flanneau. Ze huisvestte oorspronkelijk de administratieve en technische diensten van de Koloniale Tuin maar werd de woning van de hoofdtuinier toen het park voor het publiek open werd gesteld; nadien werd de villa de conciërgewoning.
Aan de ingang van de tuin, tegen de Ebbebomenlaan, lang rechthoekig gebouw met talrijke uitkragingen. Hardstenen sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel. en twee bouwlagen met een pittoreskePeriode: ca. 1850-1930.De pittoreske architectuur ontstaat in Engeland in de context van de romantische beweging en laat zich vaak inspireren door verschillende historische stijlen die gecombineerd worden.Pittoreske architectuur verwijst naar een manier van ontwerpen waarbij in de eerste plaats naar een gevarieerde, verrassende en evocatieve visuele indruk wordt gestreefd. In plaats van strikte regels van symmetrie of compositie te volgen, geeft de stijl de voorkeur aan vrijheid, vormenspel en verscheidenheid van materialen om zo een levendige, bijna verhalende aanblik te creëren.In België doet de tendens zijn intrede bij het begin van de 20e eeuw - in het verlengde van de art nouveau - onder diverse streektypische invloeden, voornamelijk Anglo?Normandische of alpiene vormtalen. De stijl komt voor in parken, kuststeden, kuuroorden en in de stadsrand van grote steden (vakantievilla’s). Het gebouw en zijn tuin (of soms park) worden opgevat als een samenhangend geheel dat een schilderij vormt, een enscenering die de toeschouwer moet verrassen. De term “cottagestijl” wordt eveneens gebruikt, vooral in landelijke context, om bouwwerken aan te duiden die de nadruk leggen op het gebruik van traditionele materialen en technieken, naar het voorbeeld van de cottages in Engelse dorpen.In het Brussels Gewest komt de pittoreske tendens tot uiting in villa’s die vaak zijn ontworpen naar het voorbeeld van kleine landhuizen, een type dat kenmerkend is voor vele welgestelde buitenwijken en verkavelingen in België. Verder fungeert de stijl ook als inspiratiebron voor burgerhuizen in eclectische of laateclectische stijl, vaak in wijken met een zekere landschappelijke waarde (aan een park, pleintje, rond een vijver of eenvoudigweg een straat met bomenrijen of niet-bebouwde stroken die zijn ingericht als tuintjes).De karakteristieke elementen zijn de asymmetrie en de variatie aan vormen (torentje, dakkapel, erker, topgevel(s), imposante daken met meerdere vlakken en/of schilddaken of wolfdaken enz.), de materiaalvariatie (uiteenlopende kleuren en texturen), een overvloedige decoratie (smeedijzerwerk, schrijnwerk, glasramen, breuksteen, houten borstweringen, (imitatie) vakwerk, kroonlijst met lambrekijn enz.), een sterke relatie met het landschap, de tuin of de straat (onder meer door overgangsruimtes tussen binnen en buiten: uitspringende volumes, luifel, portaal, veranda) én een grote vrijheid in de compositie, zowel wat betreft de gevel als de plattegrond. mengeling van bakstenen banden en witstenen kettingen, houten vakwerk met gevarieerde motieven en beraaptMet mortel ruw - niet gladgestreken - bepleisteren. vulwerk, en andere houten structuren. De voorgevel wordt gedomineerd door een vierkante toren met een gemetselde benedenverdieping en één verdieping in vakwerk, bekroond door een paviljoen met dakvensterUit het dakvlak opgaand stenen venster dat met de gevel in verbinding staat of er enkel door een kroonlijst van gescheiden is.. De tweede bouwlaag van het hoofdvolume vormt een verhoging in een hoog uitkragend dak met gevarieerde uitsnijdingen en hellingen en met analoge dakvenstersUit het dakvlak opgaand stenen venster dat met de gevel in verbinding staat of er enkel door een kroonlijst van gescheiden is., schoorsteenpijpenHet boven het metselwerk of dak uitstekende deel van een schoorsteen. en makelaarsUitstekende versiering op de nok van een dak in de vorm van een decoratieve metalen, terracotta of houten bol of stang (makelaar).. Alle daken hebben ze een schubvormige leistenen bedekking. De meeste muuropeningen zijn rechthoekig, sommige met moneelStenen vensterstijl., andere zijn korfboog- of rondboogvormigBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft..
Links van de toren, hoekportaal met trappenpartij naar twee ingangen in een gemetselde opstandBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur., opengewerktOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. met houten hoefijzervormige arcadesEén of meerdere bogen, steunend op zuilen of pijlers; kan ook blind zijn. en overdekt door een lage uitsprong in vakwerk in de tweede bouwlaag. De linker topgevelHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. en een deel van de achterzijde zijn terugwijkend, met houten vakwerk. Rechts van de toren, gemetselde eerste bouwlaag met, achter enkele treden, een dienstdeur die door een luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak. op een metalen zuilCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. wordt beschermd. Rechterzijgevel in hetzelfde metselverbandWijze waarop bakstenen aan de buitenzijde van een muur zijn gerangschikt., inclusief het dakvensterUit het dakvlak opgaand stenen venster dat met de gevel in verbinding staat of er enkel door een kroonlijst van gescheiden is.; naar achter terugwijkende benedenverdieping in dezelfde materialen onder een bouwlaag met vakwerk. De as van de compositie wordt dan gevormd door een deel van de opstandBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur. in metselwerk met uitkragende tweede bouwlaag en afgesneden geveltop, met daarin een uitspringende dakstoelMeestal driehoekig samenstel van dragende onderdelen van een kap, in één vlak, haaks op het dakvlak en veelal opgebouwd uit één of meerdere elementen op elkaar (kapgebinten). met boogvormig onderspant. Mogelijk bewaard schrijnwerkVerzameling van al het (niet-constructief) houten materiaal zoals deuren, vensterkozijnen, erkeronderdelen, kroonlijst, …; bij uitbreiding ook materiaal in aluminium, PVC, ... , met herstellingen naar oorspronkelijk ontwerp. De meeste ramenVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. met schuifraam en roedeverdelingDunne houten of metalen staaf in een kozijn waarin glasruiten worden bevestigd..
Voormalige stallen en koetshuis
In het midden van de tuin, haaks op de Jan Sobieskilaan en naar het noorden gericht, klein rechthoekig bouwwerk in dezelfde stijl als de villa. Benedenverdieping in baksteen, op drie zijden versierd met banden witsteen; drie steekboogvormige karrenpoorten die lateraal en in de hoogte door een rechthoekig vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. worden verlicht. Zolder met verhoging versierd met vakwerk (behalve achteraan), met op de gevel een gemetseld dakvensterUit het dakvlak opgaand stenen venster dat met de gevel in verbinding staat of er enkel door een kroonlijst van gescheiden is. onder halfschild en, op de topgevelsHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt., een vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. met moneelStenen vensterstijl.. Uitspringende leistenen dakbedekking met halve schilden en makelaarsUitstekende versiering op de nok van een dak in de vorm van een decoratieve metalen, terracotta of houten bol of stang (makelaar).. Twee kleine dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. aan de voorzijde. Oorspronkelijk schrijnwerkVerzameling van al het (niet-constructief) houten materiaal zoals deuren, vensterkozijnen, erkeronderdelen, kroonlijst, …; bij uitbreiding ook materiaal in aluminium, PVC, ... ; raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. met roedeverdelingDunne houten of metalen staaf in een kozijn waarin glasruiten worden bevestigd..
Bronnen
Publicaties en studies
DEMEY, T., Bruxelles en vert, Badeaux, Brussel, 2003, pp. 79-81.
Publicaties en studies
COSYN, A., “Le Jardin colonial de Laeken”, Bulletin Officiel du Touring Club de Belgique, 4, 15.02.1921, pp. 83-85.
KINDS, R., “Notice concernant le Jardin colonial de Laeken”, Bulletin Officiel du Touring Club de Belgique, 4, 15.02.1921, pp. 85-87.
GIRAUD, P., “Un charmant petit parc… ou une ajoute au ‘Plan Vert’”, Brabant Tourisme, 9, september 1965, pp. 10-11.
VANDEN BUSSCHE, G., “Een miskende, of liever een weinig bekende Lakense tuin. De Koloniale Tuin”, Laca Tijdingen, september 1997, pp. 3-10.
VAN DER ELST, W., “De serres van Stuivenberg en omgeving. Een historische terugblik”, Laca Tijdingen, september 2003, pp. 32-34.
Websites
LEEFMILIEU BRUSSEL-BIM, Koloniale Tuin (Infofiches-Groene Ruimten).
Opmerkelijke bomen in de nabijheid
