Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Voormalige zetel van de Société Belge des Automobiles Citroën
Sainctelettesquare 21
Ijzerplein 7
Willebroekkaai 1
Typologie(ën)
garage
garage (show room)
garage (show room)
Ontwerper(s)
Alexis DUMONT – architect – 1933
Marcel VAN GOETHEM – architect – 1933
Louis HOEBEKE – architect – 1954
Juridisch statuut
Ingeschreven in de wettelijke inventaris op 19 augustus 2024
Stijlen
Modernisme
Inventaris(sen)
- Inventaris van de Industriële Architectuur (AAM - 1980-1982)
- Inventaris van engineering erfgoed (2011)
- Het monumentale erfgoed van België. Brussel Uitbreding Noord (Apeb - 2016-2018)
Dit (deze) goed(eren) bezit(ten) de volgende waarde(n)
- Artistiek Het ontwerp van een onroerend goed (gebouw) door een gerenommeerde kunstenaar (architect) kan maar zeer zelden als criterium worden beschouwd. Om het belang van de selectie van dit onroerend goed te beoordelen, en de plaats dat het inneemt in het oeuvre van een kunstenaar (architect), is dit een criterium dat moet worden afgewogen met de architectonische kwaliteit (compositie en interne structuur), de uitvoering (materialen, technische beheersing), de plaats in de architectuurgeschiedenis dewelke een getuigenis zijn van een fase of aspect van landschapsarchitectuur of de bouwkunst in het verleden. Zodoende gelden koppelingen naar volgende criteria: zeldzaamheid (typologie, stijl, materiaalgebruik, bronnen), representativiteit (idem), authenticiteit (idem + de kwaliteit van de uitvoering) en integriteit (bewaringstoestand, oorspronkelijke elementen)). Een goed bevat ook artistieke waarde als het kunstwerken omvat (beeldhouwwerken, reliëfs ontworpen voor het goed, enz.) of decoratieve elementen uit de oorspronkelijke bouwperiode of met bijzondere kwaliteit (gesigneerd glasramen, sgraffito, lichtbeuk, enz.).
- Esthetisch Historisch gezien werd die waarde aangewend om waardevolle groene ruimten en natuurlijke of halfnatuurlijke gebieden aan te duiden. De waarde kan ook gelden voor grote gehelen van gebouwen in een stedelijk gebied, met of zonder natuurlijke elementen, of monumenten die het stadslandschap markeren. Een afweging met andere waarden dringt zich tevens op: de artistieke, de landschappelijke (integratie van het werk in het stedelijk landschap, oriëntatiepunten in de stad) en de stedenbouwkundige waarde (spontane of rationele stedelijke gehelen). De volgende selectiecriteria worden er eveneens aan gekoppeld: de ensemblewaarde en de contextuele waarde.
- Historisch Het onroerend goed heeft een historische waarde : - als het getuigt van een bijzondere periode in de geschiedenis van de streek of de gemeente; - of als getuigenis van een periode en/of een zeldzame ontwikkeling van een periode (bv. tuinstad die representatief is voor een bouwwijze die werd toegepast in het kader van de grote bouwcampagnes na de Tweede Wereldoorlog; dorpskernen die de eerste gegroepeerde bouwwerken van de gemeenten van de tweede ring illustreren; de Hallepoort als overblijfsel van de tweede omwalling; - of als getuigenis van een bepaalde stedelijke (en/of landschappelijke) ontwikkeling van de stad (bv. gebouwen aan de centrale lanen of in de Leopoldswijk); - of wanneer het een band vertoont met een belangrijke historische figuur – met inbegrip van persoonlijke huizen van architecten en kunstenaarsateliers (bv. het geboortehuis van Constantin Meunier, het huis van Magritte); - of in verband kan worden gebracht met een belangrijke historische gebeurtenis (bv. huizen van de wederopbouw na het bombardement van 1695, de Congreskolom); - of een typologische representativiteit vertoont die kenmerkend is voor een commerciële of culturele beroepsactiviteit (bv. kerken, bioscopen, industriële architectuur, apotheken); - of als het representatief is van het oeuvre van een belangrijke architect in de architectuurgeschiedenis op internationaal, nationaal, regionaal of lokaal niveau (dit betreft zowel befaamde architecten als V. Horta, V. Bourgeois, M. Polak als secundaire architecten, die lokaal verbonden worden aan een gemeente zoals Fernand Lefever in Koekelberg of Emile Hoebeke in Sint-Agatha-Berchem).
- Wetenschappelijk De wetenschappelijke waarde wordt vaak erkend in het geval van landschappen (parken, halfnatuurlijke gebieden). Binnen de context van een onroerend goed kan het gaan om de aanwezigheid van een (bouw)element (bijzonder materiaal, experimenteel materiaal, bouwprocédé of -component) of getuigenis van een ruimtelijk-structurele ruimte (stedenbouwkundig) waarvan het behoud moet worden overwogen met het oog op wetenschappelijk onderzoek. In het geval van archeologische vindplaatsen en overblijfselen wordt de wetenschappelijke waarde erkend in relatie tot het uitzonderlijke karakter van de resten op het gebied van ouderdom (bijvoorbeeld de Romeinse villa in Jette), de uitzonderlijke bewaringsomstandigheden (bijvoorbeeld de site van het vroegere dorp Oudergem) of de uniciteit van de elementen (bijvoorbeeld een volledig bewaard dakspant) en derhalve op dat vlak een uitzonderlijke en prominente wetenschappelijke bijdrage vormen tot de kennis van ons stedelijk en pre-stedelijk verleden.
- Technisch Onder de technische waarde van een onroerend goed kan men het vroege gebruik van een bepaald materiaal of een bepaalde techniek verstaan (ingenieur), ook gebouwen met een constructief of technologisch belang, een technisch hoogstandje of een technologische innovatie kunnen in aanmerking komen. Het kan eveneens industrieel-archeologisch waardevol worden begrepen zoals getuigenissen van verouderde bouwmethodes. Vanzelfsprekend dringt een koppeling zich aan m.b.t. een wetenschappelijke waarde.
- Stedenbouwkundig Sommige bouwkundige goederen of landschappen hebben in het verleden een prominente rol gespeeld in de planmatige inrichting van de bebouwde ruimte en de stedelijke ruimte. Meestal bepalen zij andere stedenbouwkundige (plan)vormen zodat er zich een wisselwerking voortdoet tussen bebouwde en niet-bebouwde (of open) ruimte. Die inrichting omvat ook de samenhang tussen verschillende schaalniveaus. Een onroerend goed heeft stedenbouwkundige waarde wanneer het daarin een rol speelt, bijvoorbeeld : - hoekgebouwen; - coherente pleinen of homogene huizenrijen (gevels die een ensemble vormen van dezelfde stijl, periode en volume); - tuinwijken, - deskundig ingeplante torens (hoogbouw) en hun relatie tot hun onmiddellijke kwaliteitsvolle omgeving die coherent kan zijn, maar ook contrastrijk, - relicten van stedenbouwkundige concepten en hoe die architecturaal (en typologisch) zijn of werden ingevuld, zoals bijvoorbeeld de nog bewaarde eclectische stadspaleizen en/of herenhuizen in de Leopoldswijk.
Onderzoek en redactie
2016
id
Urban : 38293
Beschrijving
Groot modernistischHet modernisme duidt
elke architectuur aan die getuigt van een streven naar innovatie door middel
van een uitgepuurde vormentaal. De zuiverste vorm, die vaak wordt aangeduid als
de internationale stijl, wordt gekenmerkt door een rationele plattegrond,
eenvoudige geometrische vormen, een draagstructuur (vaak in beton) met een plat
dak, lichte wanden en het gebruik van moderne materialen (industriële
materialen zoals gewapend beton, staal, glas).
Hoewel maar weinig gebouwen de zuiverheid van de internationale stijl bereiken,
drukken vele modernistische bouwwerken toch een duidelijk verlangen tot
rationalisering uit. Kenmerkend zijn regelmatige bakstenen bekleding, sobere
volumes en sterk gereduceerde decoratie.
Het modernisme zal wereldwijd diverse architectuurstromingen beïnvloeden.
Modernisme van het interbellum
Periode: ca. 1920 – 1940
In Brussel is het modernisme van het interbellum
soms moeilijk te onderscheiden van de art deco (zie “pakketbootstijl”), vooral
in de beginfase van de stroming: hoewel met nieuwe bouwkundige vormen wordt
geëxperimenteerd, blijft er nog een duidelijke gehechtheid aan het ornamentale
gebruik van traditionele materialen. De rode draad van het modernisme bestaat
uit de soberheid van de vormen, het gebruik van vensterregisters of liggende
rechthoekige vensters en de afwezigheid van decoratie. De geaccentueerde
horizontale voegen (of schaduwvoegen), de platte daken en de vensters die op
het gevelvlak aansluiten zijn evenzeer kenmerkend voor de stijl.
Naoorlogs modernisme
Periode: ca. 1940 – 1960
Het naoorlogse modernisme (jaren 1940-1960) is herkenbaar aan verschillende
karakteristieke elementen: een gevelindeling met een sobere esthetiek
(eenvoudige lijnen, geen ornamenten), grote gevelopeningen die door het glas
het natuurlijke licht en het gevoel van openheid versterken alsook de keuze en
toepassing van materialen, zoals zichtbare baksteen, breuksteen en metaal. Deze
architectuur verwerkt in sommige gevallen subtiele details, zoals reliëfspel in
het metselwerk, omlijstingen van gevelopeningen in natuursteen en/of uitgevoerd
in uitspringend metselwerk, kordons in natuursteen die de verdiepingen
benadrukken en soms een decoratief bas-reliëf. Gevelopeningen worden zeer vaak
als vensterregisters (vensterstroken) uitgevoerd, soms met metalen vensterleuning
(met een sober en functioneel ontwerp, zonder overbodige details, gericht op
het gebruiksgemak). Voor eengezinswoningen wordt vaak gekozen voor de bel?etagetypologie,
aangezien in die periode de auto toegankelijker wordt.
Ludiek modernisme, ook wel Expo 58-stijl genoemd
Periode: ca. 1950 – 1965
Het ludiek modernisme of
de expostijl (soms ook Robbedoesstijl, naar de stripreeks waarin dergelijke
woningen in die periode figureerden),
dankt zijn naam aan de wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel. Het is
een kortstondige tendens binnen het modernisme die zich ontwikkelt eind de
jaren 1950 en verdwijnt begin de jaren 1960.
De Expo 58?stijl weerspiegelt het optimisme van die periode en geeft het
functionalisme een menselijke toets door een nieuwe vormentaal te introduceren,
die onder meer bestaat uit V?kolommen, uitstekende kroonlijsten en luifels,
boemerangvormige deurklinken, zigzagvormige borstweringen, stervormige
motieven, gekleurde sandwichpanelen en decoratief latwerk. De stijl hanteert
graag diagonale lijnen, onregelmatige, hoekige of gebogen vormen. De toegepaste
structuren zijn licht (de draagstructuur wordt vaak zichtbaar gelaten) en de
kleuren zijn dikwijls levendig en contrastrijk. De voorkeur gaat uit naar moderne materialen
zoals beton, metaal en grote glaspartijen. In Brussel kent de tendens een groot
succes in de wijken van de stadsrand die tegen het einde van de jaren 1950
worden ontwikkeld.
Laat modernisme
Periode: ca. 1970-1980
Tijdens de jaren 1970 en 1980 haalt de residentiële architectuur de
mosterd bij de uiteenlopende tendensen van die periode. In het late modernisme
zijn niet alleen de basisprincipes van het modernisme terug te vinden
(rationaliteit, eenvoudige volumes, weinig ornamenten, functionele organisatie
van de ruimte), maar ook elementen van het brutalisme (leesbaarheid van de
structuur en benadrukking van ruwe materialen). Toch worden die principes
verzacht door toegevingen die de wens weerspiegelen om moderniteit te verzoenen
met de verwachtingen van de middenklasse, die geeft om comfort en streeft naar
inpassing in het bestaande stadsweefsel. In die laat modernistische realisaties
staan zichtbare (ruwe) baksteen, het samenspel van open en gesloten vlakken
(blinde muren en glaspartijen), insprongen en hoogteverschillen en sobere
kubusvormige volumes centraal. Bepaalde contextbepalende elementen worden
ingewerkt, zoals hellende daken met dakpannen in residentiële wijken. Ook daken
lenen zich tot spelen met in- en uitsprongen, hoogteverschillen, open en
gesloten vlakken. In appartementsgebouwen krijgen de gevels ritme aan de hand
van prefabmodules en brede balkons met metalen en glazen borstweringen
(rookglas).
Het Brusselse laat modernisme van de jaren 1970-1980 kan dan ook worden gezien
als een fase van rationalisering en verspreiding van het modernisme, toegepast
op een breed scala aan residentiële typologieën. Het getuigt van een periode
waarin architectuur tegelijk praktisch, economisch en modern wilde zijn en zich
tevens wilde verankeren in een lokale materialiteit en in vormen aangepast aan
het dagelijkse gebruik. Dat erfgoed, dat niet spectaculair is en soms als strak
wordt beschouwd, vertegenwoordigt niettemin een essentiële fase in de evolutie
van het Brusselse stadslandschap en luidt de overgang in tussen het naoorlogse
klassieke modernisme en de opkomst van het postmodernisme in de jaren 1980. industrieel en commercieel complex, ontworpen in
1933 door de architecten Alexis Dumont en Marcel Van Goethem, bijgestaan door
de Franse huisarchitect van Citroën, Maurice-Jacques Ravazé, en vanaf 1954
gewijzigd door architect Louis Hoebeke.
Geschiedenis
Het Citroën-complex dat in 1933-1934 aan het IJzerplein werd opgetrokken, was de parel aan de kroon van het Franse automerk in Brussel. Met zijn 16.500 m2 was het vele jaren de grootste autogarage van Europa.
Het was in 1919 dat André Citroën de autoproductie aanvatte. Om zijn nieuwe modellen op de markt te brengen, bouwde het merk grote multifunctionele toonzalen in Amerikaanse stijl, met kantoren, reparatiewerkplaatsen, een servicestation, alsook diverse diensten bestemd voor de wachtende klanten – krantenkiosk, kapsalon, restaurant, enz. Het merk had een eigen architectuurafdeling om zijn toonzalen te ontwerpen, eerst in Frankrijk, later ook in het buitenland. Deze afdeling werd geleid door architect Maurice-Jacques Ravazé.
In 1924 vestigde de Société Belge des Automobiles Citroën zich in Brussel. In 1933 was het noodzakelijk geworden de verschillende functies, die over de hele hoofdstad verspreid lagen, samen te brengen in één centraal punt, dat de vaandeldrager van het merk in België moest worden. Ravazé deed daartoe een beroep op de architecten Dumont en Van Goethem. Zij ontwierpen een modernistischHet modernisme duidt elke architectuur aan die getuigt van een streven naar innovatie door middel van een uitgepuurde vormentaal. De zuiverste vorm, die vaak wordt aangeduid als de internationale stijl, wordt gekenmerkt door een rationele plattegrond, eenvoudige geometrische vormen, een draagstructuur (vaak in beton) met een plat dak, lichte wanden en het gebruik van moderne materialen (industriële materialen zoals gewapend beton, staal, glas). Hoewel maar weinig gebouwen de zuiverheid van de internationale stijl bereiken, drukken vele modernistische bouwwerken toch een duidelijk verlangen tot rationalisering uit. Kenmerkend zijn regelmatige bakstenen bekleding, sobere volumes en sterk gereduceerde decoratie. Het modernisme zal wereldwijd diverse architectuurstromingen beïnvloeden. Modernisme van het interbellum Periode: ca. 1920 – 1940 In Brussel is het modernisme van het interbellum soms moeilijk te onderscheiden van de art deco (zie “pakketbootstijl”), vooral in de beginfase van de stroming: hoewel met nieuwe bouwkundige vormen wordt geëxperimenteerd, blijft er nog een duidelijke gehechtheid aan het ornamentale gebruik van traditionele materialen. De rode draad van het modernisme bestaat uit de soberheid van de vormen, het gebruik van vensterregisters of liggende rechthoekige vensters en de afwezigheid van decoratie. De geaccentueerde horizontale voegen (of schaduwvoegen), de platte daken en de vensters die op het gevelvlak aansluiten zijn evenzeer kenmerkend voor de stijl. Naoorlogs modernisme Periode: ca. 1940 – 1960 Het naoorlogse modernisme (jaren 1940-1960) is herkenbaar aan verschillende karakteristieke elementen: een gevelindeling met een sobere esthetiek (eenvoudige lijnen, geen ornamenten), grote gevelopeningen die door het glas het natuurlijke licht en het gevoel van openheid versterken alsook de keuze en toepassing van materialen, zoals zichtbare baksteen, breuksteen en metaal. Deze architectuur verwerkt in sommige gevallen subtiele details, zoals reliëfspel in het metselwerk, omlijstingen van gevelopeningen in natuursteen en/of uitgevoerd in uitspringend metselwerk, kordons in natuursteen die de verdiepingen benadrukken en soms een decoratief bas-reliëf. Gevelopeningen worden zeer vaak als vensterregisters (vensterstroken) uitgevoerd, soms met metalen vensterleuning (met een sober en functioneel ontwerp, zonder overbodige details, gericht op het gebruiksgemak). Voor eengezinswoningen wordt vaak gekozen voor de bel?etagetypologie, aangezien in die periode de auto toegankelijker wordt. Ludiek modernisme, ook wel Expo 58-stijl genoemd Periode: ca. 1950 – 1965 Het ludiek modernisme of de expostijl (soms ook Robbedoesstijl, naar de stripreeks waarin dergelijke woningen in die periode figureerden), dankt zijn naam aan de wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel. Het is een kortstondige tendens binnen het modernisme die zich ontwikkelt eind de jaren 1950 en verdwijnt begin de jaren 1960. De Expo 58?stijl weerspiegelt het optimisme van die periode en geeft het functionalisme een menselijke toets door een nieuwe vormentaal te introduceren, die onder meer bestaat uit V?kolommen, uitstekende kroonlijsten en luifels, boemerangvormige deurklinken, zigzagvormige borstweringen, stervormige motieven, gekleurde sandwichpanelen en decoratief latwerk. De stijl hanteert graag diagonale lijnen, onregelmatige, hoekige of gebogen vormen. De toegepaste structuren zijn licht (de draagstructuur wordt vaak zichtbaar gelaten) en de kleuren zijn dikwijls levendig en contrastrijk. De voorkeur gaat uit naar moderne materialen zoals beton, metaal en grote glaspartijen. In Brussel kent de tendens een groot succes in de wijken van de stadsrand die tegen het einde van de jaren 1950 worden ontwikkeld. Laat modernisme Periode: ca. 1970-1980 Tijdens de jaren 1970 en 1980 haalt de residentiële architectuur de mosterd bij de uiteenlopende tendensen van die periode. In het late modernisme zijn niet alleen de basisprincipes van het modernisme terug te vinden (rationaliteit, eenvoudige volumes, weinig ornamenten, functionele organisatie van de ruimte), maar ook elementen van het brutalisme (leesbaarheid van de structuur en benadrukking van ruwe materialen). Toch worden die principes verzacht door toegevingen die de wens weerspiegelen om moderniteit te verzoenen met de verwachtingen van de middenklasse, die geeft om comfort en streeft naar inpassing in het bestaande stadsweefsel. In die laat modernistische realisaties staan zichtbare (ruwe) baksteen, het samenspel van open en gesloten vlakken (blinde muren en glaspartijen), insprongen en hoogteverschillen en sobere kubusvormige volumes centraal. Bepaalde contextbepalende elementen worden ingewerkt, zoals hellende daken met dakpannen in residentiële wijken. Ook daken lenen zich tot spelen met in- en uitsprongen, hoogteverschillen, open en gesloten vlakken. In appartementsgebouwen krijgen de gevels ritme aan de hand van prefabmodules en brede balkons met metalen en glazen borstweringen (rookglas). Het Brusselse laat modernisme van de jaren 1970-1980 kan dan ook worden gezien als een fase van rationalisering en verspreiding van het modernisme, toegepast op een breed scala aan residentiële typologieën. Het getuigt van een periode waarin architectuur tegelijk praktisch, economisch en modern wilde zijn en zich tevens wilde verankeren in een lokale materialiteit en in vormen aangepast aan het dagelijkse gebruik. Dat erfgoed, dat niet spectaculair is en soms als strak wordt beschouwd, vertegenwoordigt niettemin een essentiële fase in de evolutie van het Brusselse stadslandschap en luidt de overgang in tussen het naoorlogse klassieke modernisme en de opkomst van het postmodernisme in de jaren 1980. complex dat glas, staal en beton verenigde, en ze bedachten ook een ingenieus nachtverlichtingsconcept voor de toonzaal. Daar het gekozen perceel al gedeeltelijk werd ingenomen door gebouwen die de eigenaars weigerden te verkopen, pasten de architecten hun plan aan door eromheen te bouwen. Op de hoek van de Sainctelettesquare en het IJzerplein vestigden ze de toonzaal, een reusachtige ruimte zonder verdieping, met kantoren, een krantenkiosk, een bar en een wachtzaal. Rechts daarvan werd een klein, lager volume aangebouwd, waarin op de benedenverdieping de recentste modellen zouden worden tentoongesteld, en met kantoren op de verdieping. De twee noordelijke derden van het bouwblok, afgebakend door de Akenkaai, de Ruimingskaai en de Willebroekkaai, werden ingenomen door de grote werkplaatsen zonder verdieping, aangevuld met een vergaderzaal en een sanitaire ruimte. Op nr.1 van de Willebroekkaai werd een smal restperceel ingenomen door een gebouw met een kantoor, een restaurant en de conciërgewoning. De circulatie in de werkplaatsen was strak georganiseerd: de klanten kwamen binnen via de Willebroekkaai, de 220 werknemers via de Akenkaai, en een derde ingang, aan de Ruimingskaai, was voorbehouden voor de leveranciers van reserveonderdelen.
Het bedrijf Blaton-Aubert nam de bouw van de toonzaal voor zijn rekening, terwijl de werkplaatsen werden uitgevoerd door de Société Anonyme des Anciens Etablissements Paul Wurth en, wat de stalen gevelstructuur betreft, door de Société Métallurgique d’Enghien-Saint-Éloi. De werken namen een aanvang op 20.10.1933 en werden in het voorjaar van 1934 voltooid.
Het gebouw werd tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers bezet en gebombardeerd, en nadien diende het als garage voor de gevechtswagens van de Geallieerden. Het complex opende zijn deuren opnieuw in 1947, na ingrijpende renovatiewerken.
In 1954, met het oog op Expo 58, richtte architect Louis Hoebeke een servicestation in op de benedenverdieping van de toonzaal, en daarboven bouwde hij een betonnen tentoonstellingsplatform. Rond 1958 werden vier plateaus toegevoegd, op een structuur van metalen palen die losstond van die van het gebouw. Terzelfder tijd werd het kleine aan de toonzaal palende gebouw vervangen door een volume met dezelfde hoogte als de toonzaal en dat als toegang voor auto’s tot de nieuwe verdiepingen dienstdeed. In 1959 werd een laatste plateau toegevoegd. In 1960 werd een plateau ingericht in de werkplaatsen, waarvan het oppervlak in 1977 werd vervolledigd. Nog in 1960 werd het kleine gebouw op nr.1 Willebroekkaai achteraan verhoogd met het oog op de uitbreiding van het restaurant. Rond 1980 werden de gevels eenvormig gemaakt door ze allemaal in het wit te schilderen.
In 2015 werd het complex aangekocht door het Brussels Hoofdstedelijk Gewest met als doel het om te vormen tot een museum voor hedendaagse kunst en tot woningen, in het kader van de heropleving van de kanaalzone. De opening is gepland in 2023.
Beschrijving
Toonzaal
Lang rechthoekig gebouw, ongeveer 25 meter hoog, onder afgeplat zadeldakDak met twee hellende dakvlakken., dat uitmondt in een halfrond en aan de kant van het IJzerplein wordt aangevuld met een bijpassend bijgebouw met dezelfde hoogte, als draairuimte voor de vrijdragende opritten aan de achtergevel van de toonzaal.
De oorspronkelijke stalen structuur is grotendeels bewaard. De gevel van de toonzaal zelf heeft nog 15 traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), bestaande uit zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. bekleed met amandelvormig geprofileerd plaatstaal en verbonden door acht dwarsverbindingen; de ruiten en hun vier stijlenVerticale zijden van een opening waarop een boog of latei rust. zijn vervangen. Uiterst links, in een vlak met bepleisterdMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen. metselwerk, verlichten vier smalle venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. een klein trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht., waarmee in de tegenoverliggende hoek een lift overeenstemt. De huidige toegangen bevinden zich op de derde en de veertiende traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...). De top, waarop het merk Citroën prijkt, is versierd met een hoge uitspringende friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…)., in bepleisterdMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen. vakwerk van metaal en baksteen, thans bekleed met panelen1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting., onder een platte, breed uitkragende kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement)..
Op de gevel van het bijgebouw, met blindeZonder opening; blind venster, schijnopening. retourmuur naar het aanpalende gebouw, inrijpoort onder impostvensterVenster boven een deur en ervan gescheiden door een stenen dorpel, een entablement of een muurvlak. onder een eveneens gerenoveerde glaspartij met een metalen raster van vier traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) over zes niveaus, bekroond door een verlenging van de friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). van de toonzaal. Achtergevels en uitkragende inritten, in vakwerk van metaal en baksteen.
Binnen, boven de benedenverdieping, opeenvolging van zes tentoonstellings- en opslagplateaus, met een draagstructuur die losstaat van de gevels; het eerste plateau (1954) rust op betonnen pijlers1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…), de volgende hebben een betonnen vloer op metalen liggers en palen met consoleVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief., geplaatst tegen de oorspronkelijke zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd.. Laatste bouwlaag (1959) ingericht op de zolderverdieping, ten koste van het oorspronkelijke gewelf, onder een metalen gebinte met elf Polonceauspanten en vier halve spanten, thans vrijgemaakt.
De eerste twee plateaus zijn bereikbaar via opritten die vanaf de werkplaatsen vertrekken, de volgende via de al vermelde vrijdragende opritten. Metalen diensttrap op de rechterflank van het bijgebouw. De benedenverdieping en het eerste plateau staan met elkaar in verbinding via een centrale koker met trap en lift.
Werkplaatsen
Ingewerkt in de al bestaande bebouwing, groot gebouw met volledig geklonken metalen structuur, met een ongeveer 180 meter lange gang tussen de toonzaal en de ingang aan de Ruimingskaai, waarlangs twee reeksen grote, onderling verbonden open ruimten liggen, aan de oostkant zes en aan de westkant negen; die laatste zijn langer, behalve die welke aan de toneeltoren van het Kaaitheater paalt.
Het geheel wordt bedekt door leien zadeldakenDak met twee hellende dakvlakken. met doorlopende daklichten, steunend op Polonceauspanten die door tralieliggers worden verbonden en rusten op rechthoekige portieken1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert., eveneens in vakwerk. De verbinding tussen het gebinte van de gang en de loodrechte verbindingen van de open ruimten wordt afgesloten door ijzeren vakwerk en bakstenen.
De eerste ruimte aan de Willebroekkaai bevat de inkomhal voor de klanten en, ertegenover, aan de kant van het kanaal, de toegang voor de werknemers.
In de bovenvermelde kleine ruimte bevond zich vroeger de stookinstallatie, waarvan onder meer de hoge bakstenen schoorsteen bewaard is gebleven.
Platform uit 1960 met betonnen vloerplaat op metalen rooster met kokers voor de verlichting van de benedenverdieping. Toegang via twee opritten, waarvan een in de gang. Diverse lokalen met lichte tussenwanden, waaronder enkele technische lokalen en lokalen voor het personeel of voor kantoren, die in de loop der jaren frequent een nieuwe indeling kregen.
Op de drie zijden van het complex, gevel met twee vensterregistersDoorlopende horizontale aaneenschakeling van vensters. tussen een onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen. in bepleisterdMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen. beton (met een dunne pleisterlaag in hardsteen op de ingangen) en een hoge friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…)., die thans met metalen golfplaten is bekleed. Laag eerste registerVensterstrook in een topgevel., belijnd door de halfronde plaatstalen omhulsels van de metalen palen, waarop een doorlopende dwarsverbinding rust. Het gelijkvormige tweede registerVensterstrook in een topgevel. rust op deze dwarsverbinding en springt daardoor lichtjes uit. De hoeken van het gebouw en van de inhammen van de drie ingangen zijn schuin in het eerste registerVensterstrook in een topgevel. en gerond in het tweede. Metalen ramenVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. met oorspronkelijke vleugels, met een raster van liggende rechthoeken onderaan en van vierkanten bovenaan.
Drieledige ingangen: de poort voor de voertuigen wordt geflankeerd door twee voetgangersingangen, allemaal met metalen beglaasde vleugels. De twee hoofdingangen zitten gevat in een hoge, H-vormige structuur met bovenlichtenBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden.; inrijpoort met schuivende vleugels.
Voormalig bediendenrestaurant en conciërgewoning (Willebroekkaai nr. 1)
Smal gebouw met drie bouwlagen onder zadeldakDak met twee hellende dakvlakken., de eerste twee vroeger ingenomen door een kantoor en de kantine, de benedenverdieping doorlopend tot aan de werkplaatsen. Conciërgewoning op de tweede verdieping. Oorspronkelijk paste de gevel bij de andere gevels van het complex. Inspringende eerste bouwlaag met bolronde bepleisterdeMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen. afschuiningSchuine vlakke kant aan een houten of stenen bouwonderdeel., op een onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen. in hardsteen en uitgewassen beton. Gekoppelde deur en vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. met metalen raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn., dat van de deur vervangen. Het doorlopende impostvensterVenster boven een deur en ervan gescheiden door een stenen dorpel, een entablement of een muurvlak. op de benedenverdieping wordt thans aan het oog onttrokken door een uitspringende glaspartij. Op de verdiepingen, één in vakken verdeeld glasraam, zoals dat van het tweede registerVensterstrook in een topgevel. van de werkplaatsen. De bovenste friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). zit verborgen achter glazen panelen1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting..
Geschiedenis
Het Citroën-complex dat in 1933-1934 aan het IJzerplein werd opgetrokken, was de parel aan de kroon van het Franse automerk in Brussel. Met zijn 16.500 m2 was het vele jaren de grootste autogarage van Europa.
Het was in 1919 dat André Citroën de autoproductie aanvatte. Om zijn nieuwe modellen op de markt te brengen, bouwde het merk grote multifunctionele toonzalen in Amerikaanse stijl, met kantoren, reparatiewerkplaatsen, een servicestation, alsook diverse diensten bestemd voor de wachtende klanten – krantenkiosk, kapsalon, restaurant, enz. Het merk had een eigen architectuurafdeling om zijn toonzalen te ontwerpen, eerst in Frankrijk, later ook in het buitenland. Deze afdeling werd geleid door architect Maurice-Jacques Ravazé.
In 1924 vestigde de Société Belge des Automobiles Citroën zich in Brussel. In 1933 was het noodzakelijk geworden de verschillende functies, die over de hele hoofdstad verspreid lagen, samen te brengen in één centraal punt, dat de vaandeldrager van het merk in België moest worden. Ravazé deed daartoe een beroep op de architecten Dumont en Van Goethem. Zij ontwierpen een modernistischHet modernisme duidt elke architectuur aan die getuigt van een streven naar innovatie door middel van een uitgepuurde vormentaal. De zuiverste vorm, die vaak wordt aangeduid als de internationale stijl, wordt gekenmerkt door een rationele plattegrond, eenvoudige geometrische vormen, een draagstructuur (vaak in beton) met een plat dak, lichte wanden en het gebruik van moderne materialen (industriële materialen zoals gewapend beton, staal, glas). Hoewel maar weinig gebouwen de zuiverheid van de internationale stijl bereiken, drukken vele modernistische bouwwerken toch een duidelijk verlangen tot rationalisering uit. Kenmerkend zijn regelmatige bakstenen bekleding, sobere volumes en sterk gereduceerde decoratie. Het modernisme zal wereldwijd diverse architectuurstromingen beïnvloeden. Modernisme van het interbellum Periode: ca. 1920 – 1940 In Brussel is het modernisme van het interbellum soms moeilijk te onderscheiden van de art deco (zie “pakketbootstijl”), vooral in de beginfase van de stroming: hoewel met nieuwe bouwkundige vormen wordt geëxperimenteerd, blijft er nog een duidelijke gehechtheid aan het ornamentale gebruik van traditionele materialen. De rode draad van het modernisme bestaat uit de soberheid van de vormen, het gebruik van vensterregisters of liggende rechthoekige vensters en de afwezigheid van decoratie. De geaccentueerde horizontale voegen (of schaduwvoegen), de platte daken en de vensters die op het gevelvlak aansluiten zijn evenzeer kenmerkend voor de stijl. Naoorlogs modernisme Periode: ca. 1940 – 1960 Het naoorlogse modernisme (jaren 1940-1960) is herkenbaar aan verschillende karakteristieke elementen: een gevelindeling met een sobere esthetiek (eenvoudige lijnen, geen ornamenten), grote gevelopeningen die door het glas het natuurlijke licht en het gevoel van openheid versterken alsook de keuze en toepassing van materialen, zoals zichtbare baksteen, breuksteen en metaal. Deze architectuur verwerkt in sommige gevallen subtiele details, zoals reliëfspel in het metselwerk, omlijstingen van gevelopeningen in natuursteen en/of uitgevoerd in uitspringend metselwerk, kordons in natuursteen die de verdiepingen benadrukken en soms een decoratief bas-reliëf. Gevelopeningen worden zeer vaak als vensterregisters (vensterstroken) uitgevoerd, soms met metalen vensterleuning (met een sober en functioneel ontwerp, zonder overbodige details, gericht op het gebruiksgemak). Voor eengezinswoningen wordt vaak gekozen voor de bel?etagetypologie, aangezien in die periode de auto toegankelijker wordt. Ludiek modernisme, ook wel Expo 58-stijl genoemd Periode: ca. 1950 – 1965 Het ludiek modernisme of de expostijl (soms ook Robbedoesstijl, naar de stripreeks waarin dergelijke woningen in die periode figureerden), dankt zijn naam aan de wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel. Het is een kortstondige tendens binnen het modernisme die zich ontwikkelt eind de jaren 1950 en verdwijnt begin de jaren 1960. De Expo 58?stijl weerspiegelt het optimisme van die periode en geeft het functionalisme een menselijke toets door een nieuwe vormentaal te introduceren, die onder meer bestaat uit V?kolommen, uitstekende kroonlijsten en luifels, boemerangvormige deurklinken, zigzagvormige borstweringen, stervormige motieven, gekleurde sandwichpanelen en decoratief latwerk. De stijl hanteert graag diagonale lijnen, onregelmatige, hoekige of gebogen vormen. De toegepaste structuren zijn licht (de draagstructuur wordt vaak zichtbaar gelaten) en de kleuren zijn dikwijls levendig en contrastrijk. De voorkeur gaat uit naar moderne materialen zoals beton, metaal en grote glaspartijen. In Brussel kent de tendens een groot succes in de wijken van de stadsrand die tegen het einde van de jaren 1950 worden ontwikkeld. Laat modernisme Periode: ca. 1970-1980 Tijdens de jaren 1970 en 1980 haalt de residentiële architectuur de mosterd bij de uiteenlopende tendensen van die periode. In het late modernisme zijn niet alleen de basisprincipes van het modernisme terug te vinden (rationaliteit, eenvoudige volumes, weinig ornamenten, functionele organisatie van de ruimte), maar ook elementen van het brutalisme (leesbaarheid van de structuur en benadrukking van ruwe materialen). Toch worden die principes verzacht door toegevingen die de wens weerspiegelen om moderniteit te verzoenen met de verwachtingen van de middenklasse, die geeft om comfort en streeft naar inpassing in het bestaande stadsweefsel. In die laat modernistische realisaties staan zichtbare (ruwe) baksteen, het samenspel van open en gesloten vlakken (blinde muren en glaspartijen), insprongen en hoogteverschillen en sobere kubusvormige volumes centraal. Bepaalde contextbepalende elementen worden ingewerkt, zoals hellende daken met dakpannen in residentiële wijken. Ook daken lenen zich tot spelen met in- en uitsprongen, hoogteverschillen, open en gesloten vlakken. In appartementsgebouwen krijgen de gevels ritme aan de hand van prefabmodules en brede balkons met metalen en glazen borstweringen (rookglas). Het Brusselse laat modernisme van de jaren 1970-1980 kan dan ook worden gezien als een fase van rationalisering en verspreiding van het modernisme, toegepast op een breed scala aan residentiële typologieën. Het getuigt van een periode waarin architectuur tegelijk praktisch, economisch en modern wilde zijn en zich tevens wilde verankeren in een lokale materialiteit en in vormen aangepast aan het dagelijkse gebruik. Dat erfgoed, dat niet spectaculair is en soms als strak wordt beschouwd, vertegenwoordigt niettemin een essentiële fase in de evolutie van het Brusselse stadslandschap en luidt de overgang in tussen het naoorlogse klassieke modernisme en de opkomst van het postmodernisme in de jaren 1980. complex dat glas, staal en beton verenigde, en ze bedachten ook een ingenieus nachtverlichtingsconcept voor de toonzaal. Daar het gekozen perceel al gedeeltelijk werd ingenomen door gebouwen die de eigenaars weigerden te verkopen, pasten de architecten hun plan aan door eromheen te bouwen. Op de hoek van de Sainctelettesquare en het IJzerplein vestigden ze de toonzaal, een reusachtige ruimte zonder verdieping, met kantoren, een krantenkiosk, een bar en een wachtzaal. Rechts daarvan werd een klein, lager volume aangebouwd, waarin op de benedenverdieping de recentste modellen zouden worden tentoongesteld, en met kantoren op de verdieping. De twee noordelijke derden van het bouwblok, afgebakend door de Akenkaai, de Ruimingskaai en de Willebroekkaai, werden ingenomen door de grote werkplaatsen zonder verdieping, aangevuld met een vergaderzaal en een sanitaire ruimte. Op nr.1 van de Willebroekkaai werd een smal restperceel ingenomen door een gebouw met een kantoor, een restaurant en de conciërgewoning. De circulatie in de werkplaatsen was strak georganiseerd: de klanten kwamen binnen via de Willebroekkaai, de 220 werknemers via de Akenkaai, en een derde ingang, aan de Ruimingskaai, was voorbehouden voor de leveranciers van reserveonderdelen.
Het bedrijf Blaton-Aubert nam de bouw van de toonzaal voor zijn rekening, terwijl de werkplaatsen werden uitgevoerd door de Société Anonyme des Anciens Etablissements Paul Wurth en, wat de stalen gevelstructuur betreft, door de Société Métallurgique d’Enghien-Saint-Éloi. De werken namen een aanvang op 20.10.1933 en werden in het voorjaar van 1934 voltooid.
Het gebouw werd tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers bezet en gebombardeerd, en nadien diende het als garage voor de gevechtswagens van de Geallieerden. Het complex opende zijn deuren opnieuw in 1947, na ingrijpende renovatiewerken.
In 1954, met het oog op Expo 58, richtte architect Louis Hoebeke een servicestation in op de benedenverdieping van de toonzaal, en daarboven bouwde hij een betonnen tentoonstellingsplatform. Rond 1958 werden vier plateaus toegevoegd, op een structuur van metalen palen die losstond van die van het gebouw. Terzelfder tijd werd het kleine aan de toonzaal palende gebouw vervangen door een volume met dezelfde hoogte als de toonzaal en dat als toegang voor auto’s tot de nieuwe verdiepingen dienstdeed. In 1959 werd een laatste plateau toegevoegd. In 1960 werd een plateau ingericht in de werkplaatsen, waarvan het oppervlak in 1977 werd vervolledigd. Nog in 1960 werd het kleine gebouw op nr.1 Willebroekkaai achteraan verhoogd met het oog op de uitbreiding van het restaurant. Rond 1980 werden de gevels eenvormig gemaakt door ze allemaal in het wit te schilderen.
In 2015 werd het complex aangekocht door het Brussels Hoofdstedelijk Gewest met als doel het om te vormen tot een museum voor hedendaagse kunst en tot woningen, in het kader van de heropleving van de kanaalzone. De opening is gepland in 2023.
Beschrijving
Toonzaal
Lang rechthoekig gebouw, ongeveer 25 meter hoog, onder afgeplat zadeldakDak met twee hellende dakvlakken., dat uitmondt in een halfrond en aan de kant van het IJzerplein wordt aangevuld met een bijpassend bijgebouw met dezelfde hoogte, als draairuimte voor de vrijdragende opritten aan de achtergevel van de toonzaal.
De oorspronkelijke stalen structuur is grotendeels bewaard. De gevel van de toonzaal zelf heeft nog 15 traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), bestaande uit zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. bekleed met amandelvormig geprofileerd plaatstaal en verbonden door acht dwarsverbindingen; de ruiten en hun vier stijlenVerticale zijden van een opening waarop een boog of latei rust. zijn vervangen. Uiterst links, in een vlak met bepleisterdMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen. metselwerk, verlichten vier smalle venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. een klein trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht., waarmee in de tegenoverliggende hoek een lift overeenstemt. De huidige toegangen bevinden zich op de derde en de veertiende traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...). De top, waarop het merk Citroën prijkt, is versierd met een hoge uitspringende friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…)., in bepleisterdMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen. vakwerk van metaal en baksteen, thans bekleed met panelen1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting., onder een platte, breed uitkragende kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement)..
Op de gevel van het bijgebouw, met blindeZonder opening; blind venster, schijnopening. retourmuur naar het aanpalende gebouw, inrijpoort onder impostvensterVenster boven een deur en ervan gescheiden door een stenen dorpel, een entablement of een muurvlak. onder een eveneens gerenoveerde glaspartij met een metalen raster van vier traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) over zes niveaus, bekroond door een verlenging van de friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). van de toonzaal. Achtergevels en uitkragende inritten, in vakwerk van metaal en baksteen.
Binnen, boven de benedenverdieping, opeenvolging van zes tentoonstellings- en opslagplateaus, met een draagstructuur die losstaat van de gevels; het eerste plateau (1954) rust op betonnen pijlers1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…), de volgende hebben een betonnen vloer op metalen liggers en palen met consoleVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief., geplaatst tegen de oorspronkelijke zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd.. Laatste bouwlaag (1959) ingericht op de zolderverdieping, ten koste van het oorspronkelijke gewelf, onder een metalen gebinte met elf Polonceauspanten en vier halve spanten, thans vrijgemaakt.
De eerste twee plateaus zijn bereikbaar via opritten die vanaf de werkplaatsen vertrekken, de volgende via de al vermelde vrijdragende opritten. Metalen diensttrap op de rechterflank van het bijgebouw. De benedenverdieping en het eerste plateau staan met elkaar in verbinding via een centrale koker met trap en lift.
Werkplaatsen
Ingewerkt in de al bestaande bebouwing, groot gebouw met volledig geklonken metalen structuur, met een ongeveer 180 meter lange gang tussen de toonzaal en de ingang aan de Ruimingskaai, waarlangs twee reeksen grote, onderling verbonden open ruimten liggen, aan de oostkant zes en aan de westkant negen; die laatste zijn langer, behalve die welke aan de toneeltoren van het Kaaitheater paalt.
Het geheel wordt bedekt door leien zadeldakenDak met twee hellende dakvlakken. met doorlopende daklichten, steunend op Polonceauspanten die door tralieliggers worden verbonden en rusten op rechthoekige portieken1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert., eveneens in vakwerk. De verbinding tussen het gebinte van de gang en de loodrechte verbindingen van de open ruimten wordt afgesloten door ijzeren vakwerk en bakstenen.
De eerste ruimte aan de Willebroekkaai bevat de inkomhal voor de klanten en, ertegenover, aan de kant van het kanaal, de toegang voor de werknemers.
In de bovenvermelde kleine ruimte bevond zich vroeger de stookinstallatie, waarvan onder meer de hoge bakstenen schoorsteen bewaard is gebleven.
Platform uit 1960 met betonnen vloerplaat op metalen rooster met kokers voor de verlichting van de benedenverdieping. Toegang via twee opritten, waarvan een in de gang. Diverse lokalen met lichte tussenwanden, waaronder enkele technische lokalen en lokalen voor het personeel of voor kantoren, die in de loop der jaren frequent een nieuwe indeling kregen.
Op de drie zijden van het complex, gevel met twee vensterregistersDoorlopende horizontale aaneenschakeling van vensters. tussen een onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen. in bepleisterdMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen. beton (met een dunne pleisterlaag in hardsteen op de ingangen) en een hoge friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…)., die thans met metalen golfplaten is bekleed. Laag eerste registerVensterstrook in een topgevel., belijnd door de halfronde plaatstalen omhulsels van de metalen palen, waarop een doorlopende dwarsverbinding rust. Het gelijkvormige tweede registerVensterstrook in een topgevel. rust op deze dwarsverbinding en springt daardoor lichtjes uit. De hoeken van het gebouw en van de inhammen van de drie ingangen zijn schuin in het eerste registerVensterstrook in een topgevel. en gerond in het tweede. Metalen ramenVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. met oorspronkelijke vleugels, met een raster van liggende rechthoeken onderaan en van vierkanten bovenaan.
Drieledige ingangen: de poort voor de voertuigen wordt geflankeerd door twee voetgangersingangen, allemaal met metalen beglaasde vleugels. De twee hoofdingangen zitten gevat in een hoge, H-vormige structuur met bovenlichtenBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden.; inrijpoort met schuivende vleugels.
Voormalig bediendenrestaurant en conciërgewoning (Willebroekkaai nr. 1)
Smal gebouw met drie bouwlagen onder zadeldakDak met twee hellende dakvlakken., de eerste twee vroeger ingenomen door een kantoor en de kantine, de benedenverdieping doorlopend tot aan de werkplaatsen. Conciërgewoning op de tweede verdieping. Oorspronkelijk paste de gevel bij de andere gevels van het complex. Inspringende eerste bouwlaag met bolronde bepleisterdeMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen. afschuiningSchuine vlakke kant aan een houten of stenen bouwonderdeel., op een onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen. in hardsteen en uitgewassen beton. Gekoppelde deur en vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. met metalen raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn., dat van de deur vervangen. Het doorlopende impostvensterVenster boven een deur en ervan gescheiden door een stenen dorpel, een entablement of een muurvlak. op de benedenverdieping wordt thans aan het oog onttrokken door een uitspringende glaspartij. Op de verdiepingen, één in vakken verdeeld glasraam, zoals dat van het tweede registerVensterstrook in een topgevel. van de werkplaatsen. De bovenste friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). zit verborgen achter glazen panelen1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting..
Bronnen
Archieven
SAB/OW 49398 (1933), 50353 (1933), 62837 (1954), 63021 (1955), 64171 (1956), 68152 (1960), 73347-73348 (1960), 81911 (1969), 86464 (1977).
Publicaties en studies
CULOT, M. [o.l.v.], Bruxelles Hors Pentagone. Inventaire visuel de l’architecture industrielle à Bruxelles, AAM, Brussel, 1980, fiche 55.
HUBERTY, C., VALENTE SOARES, P., De Brusselse kanalen, Brussels Hoofdstedelijk Gewest, 1998, pp. 33-34 (Brussel, Stad van Kunst en Geschiedenis, 25).
NIJS, J., STROOBANTS, Th., “De Citroëngarage te Brussel. Modern industrieel erfgoed”, Erfgoed Brussel, 15-16, Directie Monumenten en Landschappen van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, september 2015, pp. 78-91.
Tijdschriften
“Un événement industriel. La plus grande station-service d’Europe s’élève place de l’Yser à Bruxelles”, Bâtir, 14, 15 januari 1934, p. 544.
“A la place de l’Yser, la grande station-service s’achève”, Bâtir, 17, 15 april 1934, p. 659.
Bâtir, 36, november 1935, p. 468.
VIAENE, P., “Het garagegebouw Citroën te Brussel”, Monumenten en Landschappen, 13/4, juli-augustus 1994, pp. 30-42.
Websites
www.kanal.brussels
Opmerkelijke bomen in de nabijheid
Rue du Grand Hospice' class='thumb'>
