![Voormalige Union Coloniale Belge [Belgische Koloniale Unie]](https://monument.heritage.brussels/medias/66/buildings/10500950/10500950_0034_P01_01.JPG)
Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Typologie(ën)
spektakelzaal
appartementsgebouw
café/brasserie/taverne
gelijkvloers met handelszaak
appartementsgebouw
café/brasserie/taverne
gelijkvloers met handelszaak
Ontwerper(s)
Marcel DRIESMANS – architect – 1929-1931
Hubert DRIESMANS – sierschilder – 1929-1931
Juridisch statuut
Ingeschreven in de wettelijke inventaris op 19 augustus 2024
Stijlen
Modernisme
Pakketbootstijl
Art deco
Inventaris(sen)
Dit (deze) goed(eren) bezit(ten) de volgende waarde(n)
- Artistiek Het ontwerp van een onroerend goed (gebouw) door een gerenommeerde kunstenaar (architect) kan maar zeer zelden als criterium worden beschouwd. Om het belang van de selectie van dit onroerend goed te beoordelen, en de plaats dat het inneemt in het oeuvre van een kunstenaar (architect), is dit een criterium dat moet worden afgewogen met de architectonische kwaliteit (compositie en interne structuur), de uitvoering (materialen, technische beheersing), de plaats in de architectuurgeschiedenis dewelke een getuigenis zijn van een fase of aspect van landschapsarchitectuur of de bouwkunst in het verleden. Zodoende gelden koppelingen naar volgende criteria: zeldzaamheid (typologie, stijl, materiaalgebruik, bronnen), representativiteit (idem), authenticiteit (idem + de kwaliteit van de uitvoering) en integriteit (bewaringstoestand, oorspronkelijke elementen)). Een goed bevat ook artistieke waarde als het kunstwerken omvat (beeldhouwwerken, reliëfs ontworpen voor het goed, enz.) of decoratieve elementen uit de oorspronkelijke bouwperiode of met bijzondere kwaliteit (gesigneerd glasramen, sgraffito, lichtbeuk, enz.).
- Esthetisch Historisch gezien werd die waarde aangewend om waardevolle groene ruimten en natuurlijke of halfnatuurlijke gebieden aan te duiden. De waarde kan ook gelden voor grote gehelen van gebouwen in een stedelijk gebied, met of zonder natuurlijke elementen, of monumenten die het stadslandschap markeren. Een afweging met andere waarden dringt zich tevens op: de artistieke, de landschappelijke (integratie van het werk in het stedelijk landschap, oriëntatiepunten in de stad) en de stedenbouwkundige waarde (spontane of rationele stedelijke gehelen). De volgende selectiecriteria worden er eveneens aan gekoppeld: de ensemblewaarde en de contextuele waarde.
- Historisch Het onroerend goed heeft een historische waarde : - als het getuigt van een bijzondere periode in de geschiedenis van de streek of de gemeente; - of als getuigenis van een periode en/of een zeldzame ontwikkeling van een periode (bv. tuinstad die representatief is voor een bouwwijze die werd toegepast in het kader van de grote bouwcampagnes na de Tweede Wereldoorlog; dorpskernen die de eerste gegroepeerde bouwwerken van de gemeenten van de tweede ring illustreren; de Hallepoort als overblijfsel van de tweede omwalling; - of als getuigenis van een bepaalde stedelijke (en/of landschappelijke) ontwikkeling van de stad (bv. gebouwen aan de centrale lanen of in de Leopoldswijk); - of wanneer het een band vertoont met een belangrijke historische figuur – met inbegrip van persoonlijke huizen van architecten en kunstenaarsateliers (bv. het geboortehuis van Constantin Meunier, het huis van Magritte); - of in verband kan worden gebracht met een belangrijke historische gebeurtenis (bv. huizen van de wederopbouw na het bombardement van 1695, de Congreskolom); - of een typologische representativiteit vertoont die kenmerkend is voor een commerciële of culturele beroepsactiviteit (bv. kerken, bioscopen, industriële architectuur, apotheken); - of als het representatief is van het oeuvre van een belangrijke architect in de architectuurgeschiedenis op internationaal, nationaal, regionaal of lokaal niveau (dit betreft zowel befaamde architecten als V. Horta, V. Bourgeois, M. Polak als secundaire architecten, die lokaal verbonden worden aan een gemeente zoals Fernand Lefever in Koekelberg of Emile Hoebeke in Sint-Agatha-Berchem).
Onderzoek en redactie
2016
id
Urban : 36264
Beschrijving
Geheel in modernistischeHet modernisme duidt
elke architectuur aan die getuigt van een streven naar innovatie door middel
van een uitgepuurde vormentaal. De zuiverste vorm, die vaak wordt aangeduid als
de internationale stijl, wordt gekenmerkt door een rationele plattegrond,
eenvoudige geometrische vormen, een draagstructuur (vaak in beton) met een plat
dak, lichte wanden en het gebruik van moderne materialen (industriële
materialen zoals gewapend beton, staal, glas).
Hoewel maar weinig gebouwen de zuiverheid van de internationale stijl bereiken,
drukken vele modernistische bouwwerken toch een duidelijk verlangen tot
rationalisering uit. Kenmerkend zijn regelmatige bakstenen bekleding, sobere
volumes en sterk gereduceerde decoratie.
Het modernisme zal wereldwijd diverse architectuurstromingen beïnvloeden.
Modernisme van het interbellum
Periode: ca. 1920 – 1940
In Brussel is het modernisme van het interbellum
soms moeilijk te onderscheiden van de art deco (zie “pakketbootstijl”), vooral
in de beginfase van de stroming: hoewel met nieuwe bouwkundige vormen wordt
geëxperimenteerd, blijft er nog een duidelijke gehechtheid aan het ornamentale
gebruik van traditionele materialen. De rode draad van het modernisme bestaat
uit de soberheid van de vormen, het gebruik van vensterregisters of liggende
rechthoekige vensters en de afwezigheid van decoratie. De geaccentueerde
horizontale voegen (of schaduwvoegen), de platte daken en de vensters die op
het gevelvlak aansluiten zijn evenzeer kenmerkend voor de stijl.
Naoorlogs modernisme
Periode: ca. 1940 – 1960
Het naoorlogse modernisme (jaren 1940-1960) is herkenbaar aan verschillende
karakteristieke elementen: een gevelindeling met een sobere esthetiek
(eenvoudige lijnen, geen ornamenten), grote gevelopeningen die door het glas
het natuurlijke licht en het gevoel van openheid versterken alsook de keuze en
toepassing van materialen, zoals zichtbare baksteen, breuksteen en metaal. Deze
architectuur verwerkt in sommige gevallen subtiele details, zoals reliëfspel in
het metselwerk, omlijstingen van gevelopeningen in natuursteen en/of uitgevoerd
in uitspringend metselwerk, kordons in natuursteen die de verdiepingen
benadrukken en soms een decoratief bas-reliëf. Gevelopeningen worden zeer vaak
als vensterregisters (vensterstroken) uitgevoerd, soms met metalen vensterleuning
(met een sober en functioneel ontwerp, zonder overbodige details, gericht op
het gebruiksgemak). Voor eengezinswoningen wordt vaak gekozen voor de bel?etagetypologie,
aangezien in die periode de auto toegankelijker wordt.
Ludiek modernisme, ook wel Expo 58-stijl genoemd
Periode: ca. 1950 – 1965
Het ludiek modernisme of
de expostijl (soms ook Robbedoesstijl, naar de stripreeks waarin dergelijke
woningen in die periode figureerden),
dankt zijn naam aan de wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel. Het is
een kortstondige tendens binnen het modernisme die zich ontwikkelt eind de
jaren 1950 en verdwijnt begin de jaren 1960.
De Expo 58?stijl weerspiegelt het optimisme van die periode en geeft het
functionalisme een menselijke toets door een nieuwe vormentaal te introduceren,
die onder meer bestaat uit V?kolommen, uitstekende kroonlijsten en luifels,
boemerangvormige deurklinken, zigzagvormige borstweringen, stervormige
motieven, gekleurde sandwichpanelen en decoratief latwerk. De stijl hanteert
graag diagonale lijnen, onregelmatige, hoekige of gebogen vormen. De toegepaste
structuren zijn licht (de draagstructuur wordt vaak zichtbaar gelaten) en de
kleuren zijn dikwijls levendig en contrastrijk. De voorkeur gaat uit naar moderne materialen
zoals beton, metaal en grote glaspartijen. In Brussel kent de tendens een groot
succes in de wijken van de stadsrand die tegen het einde van de jaren 1950
worden ontwikkeld.
Laat modernisme
Periode: ca. 1970-1980
Tijdens de jaren 1970 en 1980 haalt de residentiële architectuur de
mosterd bij de uiteenlopende tendensen van die periode. In het late modernisme
zijn niet alleen de basisprincipes van het modernisme terug te vinden
(rationaliteit, eenvoudige volumes, weinig ornamenten, functionele organisatie
van de ruimte), maar ook elementen van het brutalisme (leesbaarheid van de
structuur en benadrukking van ruwe materialen). Toch worden die principes
verzacht door toegevingen die de wens weerspiegelen om moderniteit te verzoenen
met de verwachtingen van de middenklasse, die geeft om comfort en streeft naar
inpassing in het bestaande stadsweefsel. In die laat modernistische realisaties
staan zichtbare (ruwe) baksteen, het samenspel van open en gesloten vlakken
(blinde muren en glaspartijen), insprongen en hoogteverschillen en sobere
kubusvormige volumes centraal. Bepaalde contextbepalende elementen worden
ingewerkt, zoals hellende daken met dakpannen in residentiële wijken. Ook daken
lenen zich tot spelen met in- en uitsprongen, hoogteverschillen, open en
gesloten vlakken. In appartementsgebouwen krijgen de gevels ritme aan de hand
van prefabmodules en brede balkons met metalen en glazen borstweringen
(rookglas).
Het Brusselse laat modernisme van de jaren 1970-1980 kan dan ook worden gezien
als een fase van rationalisering en verspreiding van het modernisme, toegepast
op een breed scala aan residentiële typologieën. Het getuigt van een periode
waarin architectuur tegelijk praktisch, economisch en modern wilde zijn en zich
tevens wilde verankeren in een lokale materialiteit en in vormen aangepast aan
het dagelijkse gebruik. Dat erfgoed, dat niet spectaculair is en soms als strak
wordt beschouwd, vertegenwoordigt niettemin een essentiële fase in de evolutie
van het Brusselse stadslandschap en luidt de overgang in tussen het naoorlogse
klassieke modernisme en de opkomst van het postmodernisme in de jaren 1980. stijl en art-decostijl met invloed van de
pakketbootstijl1930 – 1940.
De pakketbootstijl ontwikkelt zich op het einde van het interbellum als een
laatmodernistische architectuurstroming die voortbouwt op de art deco en
geleidelijk evolueert naar een meer functionele, gestroomlijnde vormentaal. De
stijl ontleent haar naam en vormentaal aan de trans-Atlantische oceaanliners,
die in dezelfde periode hun technologische en economische hoogtepunt bereiken.
Iconische rederijen zoals de Red Star Line in Antwerpen en prestigieuze
pakketboten als de Île-de-France en de Normandie belichamen deze moderniteit en
vooruitgangsgedachte.
De pakketbootstijl wordt gekenmerkt door een uitgesproken nadruk op
horizontaliteit en afgeronde volumes. Hoekpartijen worden vaak afgewerkt met
gebogen erkers of afgeronde balkons, wat de indruk van aerodynamiek en beweging
versterkt. De gevels zijn doorgaans uitgevoerd in baksteen met schaduwvoegen,
vaak gecombineerd met bepleisterde gevelvlakken om het lineaire karakter te
benadrukken. Typische elementen zijn: brede, doorlopende vensterregisters of
bandramen, patrijspoortvensters, sterk overkragende betonbanden en daklijsten, platte
daken, soms met dakterras, vlaggenmasten en metalen buisleuningen en afgeronde
hoekramen of -balkons.
Naast de formele gelijkenissen speelt ook het idee van modern comfort een rol:
centrale verwarming, liften, ingebouwde garages en functioneel ingerichte
plattegronden maken deel uit van het vooruitstrevende woonideaal dat de stijl
uitdraagt.
In Brussel vindt de pakketbootstijl vooral ingang in de eerste en tweede kroon,
waar tijdens het interbellum intensieve stadsuitbreiding plaatsvindt. De stijl
is bijzonder populair in de residentiële architectuur, zowel bij
eengezinswoningen als bij grotere appartementsgebouwen, waar hij een modern en
kosmopolitisch imago verleent.
Ook utilitaire gebouwen worden in deze vormentaal gerealiseerd. Een bekend
voorbeeld is het voormalige Nationaal Instituut voor Radio-Omroep (NIR) aan het
Eugène Flageyplein in Elsene ontworpen door Joseph Diongre, dat met zijn
afgeronde hoeken en horizontale geleding een uitgesproken nautische uitstraling
bezit.. Het bestaat uit twee gebouwen, enerzijds een gebouw met
appartementen en een benedenverdieping gebruikt als café, en anderzijds een
toneelzaal, n.o.v. architect Marcel Driesmans, 1929-1931.
Geschiedenis
Het complex werd gevestigd in het bouwblok gevat tussen de Akenkaai en de Willebroekkaai, waar zich tussen 1913 en in de loop van de Eerste Wereldoorlog voor korte tijd een lunapark bevond. Naast roetsjbanen, een toverrivier en een waterval, had dit lunapark ook een eigen zaal met 1000 zitplaatsen, waar onder meer de Ballets Russes met Nijinski kwamen optreden. De eerste plannen voor het geheel werden in 1929 opgemaakt voor rekening van een maatschappij die de naam Luna Park kreeg, verwijzend naar het verdwenen attractiepark; de afgravings- en funderingswerken werden nog aan het einde van dat jaar aangevat. Als gevolg van de economische crisis moesten de werken echter worden stilgelegd. De definitieve plannen werden eind 1931 ingediend, en na werken die in recordtempo werden uitgevoerd, kon het theater zijn deuren openen op 07.10.1932. De zaal, met haar immense toneel – de grootste theaterscène van die tijd in België – zijn brede balkon, zijn decoratie met lichtbruin en mokka als hoofdkleuren, (imitatie)hout, zetels met een bekleding met futuristische motieven en een lichtorgel, werd volledig ingericht door binnenhuisarchitect Huber Driesmans. De pers was een en al lof.
Na het verdwijnen van haar directeur, Ernest Kindermans, die kort na de opening overleed, zette deze zaal bestemd voor de Vlaamse operette haar activiteiten al in 1934 stop. Ze werd toen opeenvolgend gebruikt als variététheater, bioscoop en musichall. In 1938 werd voor de zaal, die L’Empire was gedoopt, een aanvraag tot verbouwing tot hondenrenbaan ingediend (n.o.v. architect Joseph Gilson). Deze nieuwe bestemming was echter een al even kort leven beschoren als de vorige, en al evenzeer als de variétéshows die er tijdens de Tweede Wereldoorlog opnieuw werden opgevoerd. De appartementen aan de square werden een tijdlang door een hotel gebruikt. Na de bouw in 1957-1958 van het Leopold II-viaduct, dat juist voor de venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. passeerde, raakte het gebouw in verval, in die mate dat de Stad in 1962 de renovatie van de gevelbepleistering en het raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. aan de square eiste. In 1968 werd de zaal verbouwd tot tapijtenwinkel (n.o.v. architect J. Van Cauwenbergh). Nadat het nadien bijna volledig leeg bleef staan, werd dit vervallen pand in 1992 gerenoveerd door architect Philippe De Hullu. Hij verwijderde de loges en de zitplaatsen onder het balkon, waarvan hij de helling wijzigde om het gezichtsveld te verbeteren, en zo kon hij er ook een foyer inwerken. Het gebouw werd opnieuw het Luna-Theater en opende zijn deuren in september 1993, voordat het in 2001 tot Kaaitheater werd omgedoopt. De verdiepingen van het gebouw huisvesten thans culturele instellingen.
Beschrijving
Het geheel ligt op een L-vormig terrein en bestaat uit twee gebouwen aan straatzijde die worden verbonden door een evenementenzaal, loodrecht op de square. Oorspronkelijk telde het geheel 42 appartementen. Het gebouw aan de kant van de square bevatte de ingang van het theater en een café, In het gebouw aan de kant van de kaai bevonden zich de uitgang van het theater, een dienstuitgang en een brasserie, evenals vergaderzalen en kantoren.
Op nr.18-20 Sainctelettesquare, symmetrische opstandBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur. van zeven traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) en acht bouwlagen, de laatste als attiekMuur of bouwlaag boven de kroonlijst die meestal het dak aan het gezicht onttrekt., onder plat dak. Op de recent met graniet beklede benedenverdieping, brede muuropeningen onder impostvenstersVenster boven een deur en ervan gescheiden door een stenen dorpel, een entablement of een muurvlak. die per drie zijn gevat tussen uitspringende stroken beton die een luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak. vormen; venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. versierd met glasstenen. In het midden, toegang naar de appartementen onder een zware betonnen luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak.. Oorspronkelijk, links, café met glasdeurDeur waarvan het grootste deel uit glas bestaat. geflankeerd door venstersLicht- en/of luchtopening in een muur.; rechts, inkom van het theater met muuropeningen met schuifhekken en centrale toegang. Opschriften “CAFE”en “THEATER” van recente datum. Op de verdiepingen, zijtraveeën in bruine baksteen met beklemtoonde horizontale voegen, rechtopstaande bakstenen op de traveevlakken. Op de eerste zes verdiepingen vormden de bepleisterdeMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen. centrale traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) een uitspringende compositie onder attiekterras: de inspringende middentravee, die van smalle dubbele venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. is voorzien, wordt geflankeerd door traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met een vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. en een langwerpige muuropening, achter een balkon met een afgeronde hoek en een buisreling; op de zijtraveeën, venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. die ook de hoek vormen. Het hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. wordt thans versierd met de lichtreclame “KAAITHEATER”. Op de attiekverdiepingVerdieping (soms halve verdieping), gelegen net boven de kroonlijst of als terugspringende hoogste verdieping van een gebouw. , uitspringende middentravee met vier fijne venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. en een gewelfde bekroning, aangevuld met een dikke schijfEen wiel waarvan de velg een of meer kabels draagt om beweging over te brengen. De aan de lieras bevestigde tractieschijf (of grijpschijf) brengt de kracht van de motor over op de tractiekabels van de liftkooi en het tegengewicht. Het afleidwiel wordt gebruikt om de kabels in lijn met de liftschacht en/of het tegengewicht af te buigen. De keerschijven boven de schacht ondersteunen de tractiekabels wanneer de machinerie beneden is geplaatst. die een maan evoceert (vernieuwd). Schrijnwerk vervangen; raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. aan de zijkant oorspronkelijk met roedeverdelingDunne houten of metalen staaf in een kozijn waarin glasruiten worden bevestigd..
Op nr.2 Akenkaai, symmetrische opstandBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur. met vijf traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) en vijf bouwlagen onder plat dak. Gekoppelde venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. op de centrale toegangstraveeTravee waarin de toegang is ondergebracht.. Zijtraveeën voorzien van brede venstersLicht- en/of luchtopening in een muur., die op de tweede en vierde traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met vensterregisterDoorlopende horizontale aaneenschakeling van vensters.. Op de eerste traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), twee deuren van ongelijke breedte, met daarnaast thans een etalage. Centrale toegang gevat in een nisUitsparing in de dikte van een muur, kan rechthoekig zijn of onder een boog, achtervlak kan vlak, segmentvormig, halfrond of gebogen zijn; diepe nis voor standbeeld.. Op de laatste twee traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), brede toegangen (de vroegere nooduitgangen van het theater), thans met beglaasde deuren. Benedenverdieping bekleed met grote platen hardsteen. Verdiepingen in bruine baksteen met beklemtoonde horizontale voegen, rechtopstaande bakstenen boven de muuropeningen. Onderdorpels in hardsteen, doorlopend op de zijtraveeën, de centrale onderdorpel in de laatste bouwlaag gewelfd. Schrijnwerk vervangen.
Binnen het bouwblok, theaterzaal met tonvormig dak, achteraan geflankeerd door een hoger volume, blindZonder opening; blind venster, schijnopening. en onder plat dak, waarin zich de scène bevindt. In de volledig gerenoveerde zaal is het balkon met zijn borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. versierd met halve cilinders, die aan de zijkanten een lantaarn1. Bovenste, opengewerkte bekroning van een dakkoepel of toren; schrijlings op nok van een dak gelegen wordt het dakruiter genoemd. - 2. Lichtbron met glazen ruiten. vormen, bewaard gebleven.
Geschiedenis
Het complex werd gevestigd in het bouwblok gevat tussen de Akenkaai en de Willebroekkaai, waar zich tussen 1913 en in de loop van de Eerste Wereldoorlog voor korte tijd een lunapark bevond. Naast roetsjbanen, een toverrivier en een waterval, had dit lunapark ook een eigen zaal met 1000 zitplaatsen, waar onder meer de Ballets Russes met Nijinski kwamen optreden. De eerste plannen voor het geheel werden in 1929 opgemaakt voor rekening van een maatschappij die de naam Luna Park kreeg, verwijzend naar het verdwenen attractiepark; de afgravings- en funderingswerken werden nog aan het einde van dat jaar aangevat. Als gevolg van de economische crisis moesten de werken echter worden stilgelegd. De definitieve plannen werden eind 1931 ingediend, en na werken die in recordtempo werden uitgevoerd, kon het theater zijn deuren openen op 07.10.1932. De zaal, met haar immense toneel – de grootste theaterscène van die tijd in België – zijn brede balkon, zijn decoratie met lichtbruin en mokka als hoofdkleuren, (imitatie)hout, zetels met een bekleding met futuristische motieven en een lichtorgel, werd volledig ingericht door binnenhuisarchitect Huber Driesmans. De pers was een en al lof.
Na het verdwijnen van haar directeur, Ernest Kindermans, die kort na de opening overleed, zette deze zaal bestemd voor de Vlaamse operette haar activiteiten al in 1934 stop. Ze werd toen opeenvolgend gebruikt als variététheater, bioscoop en musichall. In 1938 werd voor de zaal, die L’Empire was gedoopt, een aanvraag tot verbouwing tot hondenrenbaan ingediend (n.o.v. architect Joseph Gilson). Deze nieuwe bestemming was echter een al even kort leven beschoren als de vorige, en al evenzeer als de variétéshows die er tijdens de Tweede Wereldoorlog opnieuw werden opgevoerd. De appartementen aan de square werden een tijdlang door een hotel gebruikt. Na de bouw in 1957-1958 van het Leopold II-viaduct, dat juist voor de venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. passeerde, raakte het gebouw in verval, in die mate dat de Stad in 1962 de renovatie van de gevelbepleistering en het raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. aan de square eiste. In 1968 werd de zaal verbouwd tot tapijtenwinkel (n.o.v. architect J. Van Cauwenbergh). Nadat het nadien bijna volledig leeg bleef staan, werd dit vervallen pand in 1992 gerenoveerd door architect Philippe De Hullu. Hij verwijderde de loges en de zitplaatsen onder het balkon, waarvan hij de helling wijzigde om het gezichtsveld te verbeteren, en zo kon hij er ook een foyer inwerken. Het gebouw werd opnieuw het Luna-Theater en opende zijn deuren in september 1993, voordat het in 2001 tot Kaaitheater werd omgedoopt. De verdiepingen van het gebouw huisvesten thans culturele instellingen.
Beschrijving
Het geheel ligt op een L-vormig terrein en bestaat uit twee gebouwen aan straatzijde die worden verbonden door een evenementenzaal, loodrecht op de square. Oorspronkelijk telde het geheel 42 appartementen. Het gebouw aan de kant van de square bevatte de ingang van het theater en een café, In het gebouw aan de kant van de kaai bevonden zich de uitgang van het theater, een dienstuitgang en een brasserie, evenals vergaderzalen en kantoren.
Op nr.18-20 Sainctelettesquare, symmetrische opstandBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur. van zeven traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) en acht bouwlagen, de laatste als attiekMuur of bouwlaag boven de kroonlijst die meestal het dak aan het gezicht onttrekt., onder plat dak. Op de recent met graniet beklede benedenverdieping, brede muuropeningen onder impostvenstersVenster boven een deur en ervan gescheiden door een stenen dorpel, een entablement of een muurvlak. die per drie zijn gevat tussen uitspringende stroken beton die een luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak. vormen; venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. versierd met glasstenen. In het midden, toegang naar de appartementen onder een zware betonnen luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak.. Oorspronkelijk, links, café met glasdeurDeur waarvan het grootste deel uit glas bestaat. geflankeerd door venstersLicht- en/of luchtopening in een muur.; rechts, inkom van het theater met muuropeningen met schuifhekken en centrale toegang. Opschriften “CAFE”en “THEATER” van recente datum. Op de verdiepingen, zijtraveeën in bruine baksteen met beklemtoonde horizontale voegen, rechtopstaande bakstenen op de traveevlakken. Op de eerste zes verdiepingen vormden de bepleisterdeMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen. centrale traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) een uitspringende compositie onder attiekterras: de inspringende middentravee, die van smalle dubbele venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. is voorzien, wordt geflankeerd door traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met een vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. en een langwerpige muuropening, achter een balkon met een afgeronde hoek en een buisreling; op de zijtraveeën, venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. die ook de hoek vormen. Het hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. wordt thans versierd met de lichtreclame “KAAITHEATER”. Op de attiekverdiepingVerdieping (soms halve verdieping), gelegen net boven de kroonlijst of als terugspringende hoogste verdieping van een gebouw. , uitspringende middentravee met vier fijne venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. en een gewelfde bekroning, aangevuld met een dikke schijfEen wiel waarvan de velg een of meer kabels draagt om beweging over te brengen. De aan de lieras bevestigde tractieschijf (of grijpschijf) brengt de kracht van de motor over op de tractiekabels van de liftkooi en het tegengewicht. Het afleidwiel wordt gebruikt om de kabels in lijn met de liftschacht en/of het tegengewicht af te buigen. De keerschijven boven de schacht ondersteunen de tractiekabels wanneer de machinerie beneden is geplaatst. die een maan evoceert (vernieuwd). Schrijnwerk vervangen; raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. aan de zijkant oorspronkelijk met roedeverdelingDunne houten of metalen staaf in een kozijn waarin glasruiten worden bevestigd..
Op nr.2 Akenkaai, symmetrische opstandBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur. met vijf traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) en vijf bouwlagen onder plat dak. Gekoppelde venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. op de centrale toegangstraveeTravee waarin de toegang is ondergebracht.. Zijtraveeën voorzien van brede venstersLicht- en/of luchtopening in een muur., die op de tweede en vierde traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met vensterregisterDoorlopende horizontale aaneenschakeling van vensters.. Op de eerste traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), twee deuren van ongelijke breedte, met daarnaast thans een etalage. Centrale toegang gevat in een nisUitsparing in de dikte van een muur, kan rechthoekig zijn of onder een boog, achtervlak kan vlak, segmentvormig, halfrond of gebogen zijn; diepe nis voor standbeeld.. Op de laatste twee traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), brede toegangen (de vroegere nooduitgangen van het theater), thans met beglaasde deuren. Benedenverdieping bekleed met grote platen hardsteen. Verdiepingen in bruine baksteen met beklemtoonde horizontale voegen, rechtopstaande bakstenen boven de muuropeningen. Onderdorpels in hardsteen, doorlopend op de zijtraveeën, de centrale onderdorpel in de laatste bouwlaag gewelfd. Schrijnwerk vervangen.
Binnen het bouwblok, theaterzaal met tonvormig dak, achteraan geflankeerd door een hoger volume, blindZonder opening; blind venster, schijnopening. en onder plat dak, waarin zich de scène bevindt. In de volledig gerenoveerde zaal is het balkon met zijn borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. versierd met halve cilinders, die aan de zijkanten een lantaarn1. Bovenste, opengewerkte bekroning van een dakkoepel of toren; schrijlings op nok van een dak gelegen wordt het dakruiter genoemd. - 2. Lichtbron met glazen ruiten. vormen, bewaard gebleven.
Bronnen
Archieven
SAB/OW 32596 (1912-1916), 48471 (1930), 105784 (1931), 49226-49227 (1938), 74930 (1962), 82118 (1968), 91880 (1969), 105190 (1993).
Publicaties en studies
CIDEP asbl, De ringlanen van de Hallepoort tot het Rogierplein, Brussels Hoofdstedelijk Gewest, 2005, pp. 39-41 (Brussel, Stad van Kunst en Geschiedenis, 40).
HEREMANS, S., Van Lunapark tot Kaaitheater (tentoonstellingscatalogus), Kaaitheater vzw, 2004.
Tijdschriften
Almanach du Commerce et de l’Industrie, “Sainctelette (square)”, 1932, 1933.
VAN DER ELST, W., “Het Luna-park voor, tijdens en na de Eerste Wereldoorlog”, Laca Tijdingen, jaargang 25, 2, april-juni 2014, pp. 4-13.
Websites
www.kaaitheater.be
Opmerkelijke bomen in de nabijheid
Rue du Grand Hospice' class='thumb'>
