![Sint-Gisleinsstraat 40, Kindertuin nr 15, [s.d.]](https://monument.heritage.brussels/medias/buildings/10002110/10002110_0040_M02.jpg)
Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Typologie(ën)
school
Ontwerper(s)
Victor HORTA – architect – 1897-1900
Juridisch statuut
Beschermd sinds 30 maart 1976
Stijlen
Art nouveau
Inventaris(sen)
- Permanente actualisatie van de inventaris van het Bouwkundig Erfgoed (DPC-DCE)
- Bouwen door de eeuwen heen in Brussel. Stad Brussel (1989-1993)
Dit (deze) goed(eren) bezit(ten) de volgende waarde(n)
- Artistiek Het ontwerp van een onroerend goed (gebouw) door een gerenommeerde kunstenaar (architect) kan maar zeer zelden als criterium worden beschouwd. Om het belang van de selectie van dit onroerend goed te beoordelen, en de plaats dat het inneemt in het oeuvre van een kunstenaar (architect), is dit een criterium dat moet worden afgewogen met de architectonische kwaliteit (compositie en interne structuur), de uitvoering (materialen, technische beheersing), de plaats in de architectuurgeschiedenis dewelke een getuigenis zijn van een fase of aspect van landschapsarchitectuur of de bouwkunst in het verleden. Zodoende gelden koppelingen naar volgende criteria: zeldzaamheid (typologie, stijl, materiaalgebruik, bronnen), representativiteit (idem), authenticiteit (idem + de kwaliteit van de uitvoering) en integriteit (bewaringstoestand, oorspronkelijke elementen)). Een goed bevat ook artistieke waarde als het kunstwerken omvat (beeldhouwwerken, reliëfs ontworpen voor het goed, enz.) of decoratieve elementen uit de oorspronkelijke bouwperiode of met bijzondere kwaliteit (gesigneerd glasramen, sgraffito, lichtbeuk, enz.).
- Esthetisch Historisch gezien werd die waarde aangewend om waardevolle groene ruimten en natuurlijke of halfnatuurlijke gebieden aan te duiden. De waarde kan ook gelden voor grote gehelen van gebouwen in een stedelijk gebied, met of zonder natuurlijke elementen, of monumenten die het stadslandschap markeren. Een afweging met andere waarden dringt zich tevens op: de artistieke, de landschappelijke (integratie van het werk in het stedelijk landschap, oriëntatiepunten in de stad) en de stedenbouwkundige waarde (spontane of rationele stedelijke gehelen). De volgende selectiecriteria worden er eveneens aan gekoppeld: de ensemblewaarde en de contextuele waarde.
- Historisch Het onroerend goed heeft een historische waarde : - als het getuigt van een bijzondere periode in de geschiedenis van de streek of de gemeente; - of als getuigenis van een periode en/of een zeldzame ontwikkeling van een periode (bv. tuinstad die representatief is voor een bouwwijze die werd toegepast in het kader van de grote bouwcampagnes na de Tweede Wereldoorlog; dorpskernen die de eerste gegroepeerde bouwwerken van de gemeenten van de tweede ring illustreren; de Hallepoort als overblijfsel van de tweede omwalling; - of als getuigenis van een bepaalde stedelijke (en/of landschappelijke) ontwikkeling van de stad (bv. gebouwen aan de centrale lanen of in de Leopoldswijk); - of wanneer het een band vertoont met een belangrijke historische figuur – met inbegrip van persoonlijke huizen van architecten en kunstenaarsateliers (bv. het geboortehuis van Constantin Meunier, het huis van Magritte); - of in verband kan worden gebracht met een belangrijke historische gebeurtenis (bv. huizen van de wederopbouw na het bombardement van 1695, de Congreskolom); - of een typologische representativiteit vertoont die kenmerkend is voor een commerciële of culturele beroepsactiviteit (bv. kerken, bioscopen, industriële architectuur, apotheken); - of als het representatief is van het oeuvre van een belangrijke architect in de architectuurgeschiedenis op internationaal, nationaal, regionaal of lokaal niveau (dit betreft zowel befaamde architecten als V. Horta, V. Bourgeois, M. Polak als secundaire architecten, die lokaal verbonden worden aan een gemeente zoals Fernand Lefever in Koekelberg of Emile Hoebeke in Sint-Agatha-Berchem).
- Stedenbouwkundig Sommige bouwkundige goederen of landschappen hebben in het verleden een prominente rol gespeeld in de planmatige inrichting van de bebouwde ruimte en de stedelijke ruimte. Meestal bepalen zij andere stedenbouwkundige (plan)vormen zodat er zich een wisselwerking voortdoet tussen bebouwde en niet-bebouwde (of open) ruimte. Die inrichting omvat ook de samenhang tussen verschillende schaalniveaus. Een onroerend goed heeft stedenbouwkundige waarde wanneer het daarin een rol speelt, bijvoorbeeld : - hoekgebouwen; - coherente pleinen of homogene huizenrijen (gevels die een ensemble vormen van dezelfde stijl, periode en volume); - tuinwijken, - deskundig ingeplante torens (hoogbouw) en hun relatie tot hun onmiddellijke kwaliteitsvolle omgeving die coherent kan zijn, maar ook contrastrijk, - relicten van stedenbouwkundige concepten en hoe die architecturaal (en typologisch) zijn of werden ingevuld, zoals bijvoorbeeld de nog bewaarde eclectische stadspaleizen en/of herenhuizen in de Leopoldswijk.
Onderzoek en redactie
2016
id
Urban : 31647
Beschrijving
Schoolgebouw art nouveauPeriode: 1890 – 1914
De art
nouveau is een kunststroming die zich in Europa voornamelijk tussen 1890 en
1910 ontwikkelt en een duidelijke breuk met de historische stijlen en de
academische kunst van de 19e eeuw nastreeft.
In België ontstaat de art nouveau in Brussel in 1893 met de bouw van het Huis
Tassel door Victor Horta (1861-1947) en de privéwoning van Paul Hankar
(1859-1901). Door af te stappen van de traditionele typologie met drie
opeenvolgende vertrekken, holt Horta het centrum van de woning uit om er
daglicht naar binnen te brengen. Vanuit die lichtkern ontvouwt zich vervolgens
de binnenruimte. Hij ontwikkelt een esthetiek die vrijelijk is geïnspireerd op
de plantenwereld, terwijl Hankar daar een geometrische vormentaal tegenover
plaatst, waarbij hij sterker inzet op de kleureffecten die voortkomen uit het
gebruik en de afwerking van verschillende materialen. Uit die twee benaderingen
komen twee stromingen voort: de ene is geïnspireerd door de flora, met
vloeiende en organische lijnen, de andere vertrekt van geometrische elementen
en heeft een strakker en repetitiever vormenvocabularium. De art nouveau wordt
toegepast op heel uiteenlopende bouwwerken: burgerwoningen en herenhuizen, schoolgebouwen,
sociale woningen en handelszaken.
Aanvankelijk wordt de art nouveau ontworpen voor een progressieve en
welgestelde burgerij, maar de stijl wordt al snel gedemocratiseerd en groeit
uit tot de modieuze vormentaal van een nieuwe generatie architecten. Zij leggen
minder nadruk op de complexiteit van de binnenruimtes en meer op de uitwerking
van de gevels. De versoepeling van de binnenstructuur van de woning leidt tot
een vrijere gevelcompositie, met vensters in uiteenlopende vormen, verfraaid
met bow-windows of erkers, loggia’s en balkons. Gevels veranderen bovendien
door het gebruik van nieuwe materialen, zoals geglazuurde gekleurde baksteen,
mozaïeken, decoratieve keramiek, zuiltjes en metalen lintelen. Daardoor beperkt
de art nouveau zich vaak tot een toepassing binnen het eclecticisme, waarbij
vooral de zorgvuldig uitgewerkte decoratieve details de geest van de stroming
uitdrukken, zoals sgraffito, glas-in-loodramen, smeedijzerwerk en het artistiek
ontwerp van het schrijnwerk of van allerlei boogvormige vensters.
naar ontwerp van architect Victor Horta, waarvoor opdracht in 1895 en
definitieve plannen in 1897. Bouw aanbesteed in 1898 en opgeleverd in 1900.
De plattegrond, teruggaand op een type-schema voor kleuterscholen, beschrijft een centrale overdekte speelplaats, omgeven door vier klaslokalen op de hoeken, inkom, dienstlokalen en vestiaires ertussen; ten noorden geopend naar een open speelplaats met aan weerszij sanitair onder een omlopende luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak.. Oorspronkelijk bestemd voor 200 leerlingen.
Asymmetrische opstandBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur. met speels silhouet. Samenstel van uiteenlopende volumes die de binnenruimten en hun functie articuleren, evenwichtig verenigd door een subtiel spel van krachtlijnen en verhoudingen. Contrastrijk materiaalgebruik met witte natuursteen en blauwe hardsteenlagen voor het parementGevel- of muurbekleding., verlevendigd met hout-, ijzerwerkVerzameling van alle metalen elementen van een gebouw. en mozaïek, onder pannen en zinken zadelbedaking. Buitenste klasvleugels van één bouwlaag, telkens geopend door een drielichtGroep van drie smalle vensters binnen dezelfde omlijsting, onderling gescheiden door deelzuiltjes of stijlen/monelen; centraal venster soms hoger dan beide andere., rechts verhoogd door een mozaïekfries met opschrift “JARDIN D’ENFANTS – KINDERTUIN”. Hogere middenvleugel met dienstlokalen, van twee bouwlagen en drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...). Centrale inkom met beglaasde ijzeren luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak. en bovenlichtBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden. onder waterlijstVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen., omringd door ongelijke venstersLicht- en/of luchtopening in een muur.; overhoeks links hoekpostament boven de daklijst verhoogd met een opengewerktOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. topstuk. Rechts aansluitend, hoger oplopend en licht vooruitspringend trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht., gemarkeerd door hoekpostamenten en verticale lijsten, een vensternis met mozaïekpaneel op de borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust.; uitkragend zadeldakDak met twee hellende dakvlakken. met windborden voorzien van trekstangen en bekronende overhoekse lantaarn1. Bovenste, opengewerkte bekroning van een dakkoepel of toren; schrijlings op nok van een dak gelegen wordt het dakruiter genoemd. - 2. Lichtbron met glazen ruiten.. Licht korfbogige of getoogdeBoog die minder dan een halve cirkel beschrijft; boog in de vorm van een cirkelsegment. Bij vensters spreekt men dan van een getoogd venster of steekboogvenster. muuropeningen met bewaard houtwerk. Verfijnde detailafwerking, onder meer typisch lijstwerk met floraal motief, consolesVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief., bewerkte dorpelsOnderdorpel van een deur., kordonsUitspringende, horizontale geleding over de hele breedte van een gevel, om verdiepingen te markeren of als verlenging van de (lek)dorpels. en geprofileerde kroonlijstenStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). met ijzeren consolesVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief..
Sober interieur. Speelplaats overdekt door een lichte ijzeren kapconstructie - T-profielen met klinknagelverbindingen en trekstangen - op consolesVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief. of doorlopend in de bovenlichtenBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden. van de tussenwanden; volledig beglaasd bovenlichtBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden., voorts met houtbeschot.
De plattegrond, teruggaand op een type-schema voor kleuterscholen, beschrijft een centrale overdekte speelplaats, omgeven door vier klaslokalen op de hoeken, inkom, dienstlokalen en vestiaires ertussen; ten noorden geopend naar een open speelplaats met aan weerszij sanitair onder een omlopende luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak.. Oorspronkelijk bestemd voor 200 leerlingen.
Asymmetrische opstandBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur. met speels silhouet. Samenstel van uiteenlopende volumes die de binnenruimten en hun functie articuleren, evenwichtig verenigd door een subtiel spel van krachtlijnen en verhoudingen. Contrastrijk materiaalgebruik met witte natuursteen en blauwe hardsteenlagen voor het parementGevel- of muurbekleding., verlevendigd met hout-, ijzerwerkVerzameling van alle metalen elementen van een gebouw. en mozaïek, onder pannen en zinken zadelbedaking. Buitenste klasvleugels van één bouwlaag, telkens geopend door een drielichtGroep van drie smalle vensters binnen dezelfde omlijsting, onderling gescheiden door deelzuiltjes of stijlen/monelen; centraal venster soms hoger dan beide andere., rechts verhoogd door een mozaïekfries met opschrift “JARDIN D’ENFANTS – KINDERTUIN”. Hogere middenvleugel met dienstlokalen, van twee bouwlagen en drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...). Centrale inkom met beglaasde ijzeren luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak. en bovenlichtBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden. onder waterlijstVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen., omringd door ongelijke venstersLicht- en/of luchtopening in een muur.; overhoeks links hoekpostament boven de daklijst verhoogd met een opengewerktOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. topstuk. Rechts aansluitend, hoger oplopend en licht vooruitspringend trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht., gemarkeerd door hoekpostamenten en verticale lijsten, een vensternis met mozaïekpaneel op de borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust.; uitkragend zadeldakDak met twee hellende dakvlakken. met windborden voorzien van trekstangen en bekronende overhoekse lantaarn1. Bovenste, opengewerkte bekroning van een dakkoepel of toren; schrijlings op nok van een dak gelegen wordt het dakruiter genoemd. - 2. Lichtbron met glazen ruiten.. Licht korfbogige of getoogdeBoog die minder dan een halve cirkel beschrijft; boog in de vorm van een cirkelsegment. Bij vensters spreekt men dan van een getoogd venster of steekboogvenster. muuropeningen met bewaard houtwerk. Verfijnde detailafwerking, onder meer typisch lijstwerk met floraal motief, consolesVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief., bewerkte dorpelsOnderdorpel van een deur., kordonsUitspringende, horizontale geleding over de hele breedte van een gevel, om verdiepingen te markeren of als verlenging van de (lek)dorpels. en geprofileerde kroonlijstenStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). met ijzeren consolesVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief..
Sober interieur. Speelplaats overdekt door een lichte ijzeren kapconstructie - T-profielen met klinknagelverbindingen en trekstangen - op consolesVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief. of doorlopend in de bovenlichtenBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden. van de tussenwanden; volledig beglaasd bovenlichtBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden., voorts met houtbeschot.
Bronnen
Archieven
SAB/OW 4916-4925 (1895-1900); A.A., 1898, rep. 4201, 1899, rep. 4443; NPP, P 10.
Tijdschriften
VANDENBREEDEN J., L’Ecole de la rue Saint- Ghislain (Les Marolles, 1983, 2, p. 9-14).
Opmerkelijke bomen in de nabijheid
