Tentoonstellingspaleizen van de Heizel

Geheel van tentoonstellingspaleizen dat tussen 1931 en 1994 door diverse architecten en ingenieurs werd ontworpen.

Inleiding
Het Tentoonstellingspark van Brussel, ook Brussels Expo genoemd, is een uitgestrekt geheel van twaalf tentoonstellingspaleizen boven aan de Heizelvlakte, aan de rand van het Brusselse Gewest. Het complex wordt afgebakend door de Romeinsesteenweg, de Madridlaan, de Esplanade, de Miramarlaan, de Keizerin Charlottelaan en de Magnolialaan, de Jeneverbomenstraat en de Verregatstraat. De site is sinds 1926 eigendom van de Stad Brussel en is momenteel goed voor een tentoonstellingsoppervlakte van bijna 115.000 m². Rond het huidige Belgiëplein werden een eerste groep van vijf paleizen en een administratief gebouw gebouwd om een deel van de Belgische afdeling op de Wereldtentoonstelling van 1935 in onder te brengen. Nadien werd het geheel gebruikt als ruimte voor allerhande tijdelijke tentoonstellingen en manifestaties, ter vervanging van het te krap geworden Jubelparkpaleis. Het complex werd op gezette tijden uitgebreid, onder meer voor Expo 58, inspelend op de groeiende behoefte aan ruimten voor tentoonstellingen, beurzen, salons en congressen. De verschillende paleizen blijven een opmerkelijke getuige van de evolutie van de bouwtechnieken in de 20e eeuw.

Zowel de Wereldtentoonstelling van 1935 als die van 1958 hadden koloniale paviljoenen. Het thema van de Wereldtentoonstelling van 1935 was ‘Transport en kolonisatie’. Het paviljoen van Belgisch Congo en Ruanda-Urundi van de Expo ‘58 werd in Anderlecht heropgebouwd voor het bedrijf EGTA (zie Bergense steenweg 1201-1203). In 1958 konden bezoekers, net als op de Wereldtentoonstelling van 1897, een nagebouwd Congolees dorp ontdekken, dat werd bevolkt door Congolese figuranten. Dit ‘dorp’, dat vandaag de dag als een menselijke dierentuin wordt beschouwd, beweerde een beeld te geven van het traditionelePeriode: 17e-18e eeuw In Brussel verwijst traditionele architectuur naar een specifieke bouwwijze tijdens de periode die de 17e eeuw en de eerste helft van het 18e eeuw omvat. Het betreft een bouwtechniek waarbij bakstenen metselwerk, gemetseld met kalkmortel, wordt gecombineerd met natuursteen (onderbouw of plint, kruisvensters, kroonlijst, enz.) op een draagstructuur die bestaat uit een assemblage van zichtbare hoofdbalken en houten vloerbalken, die de muurvlakken onderling verbinden door middel van smeedijzeren ankers, zichtbaar in de gevel (rechte ankers of lelieankers). De vloeren zijn opgebouwd uit vrij brede planken, en de vertrekken worden soms ontsloten door een houten wenteltrap met centrale kern. De ruimte onder het dakgebinte beschikt over een verhoogde dakvoet en genummerde spanten. Onder het gebouw bevindt zich een stenen kelder, gemetseld met kalkmortel en overdekt door een groot, licht afgeplat tongewelf, dat haaks op de straat is georiënteerd. Die techniek wordt gebruikt voor de bouw van woonhuizen en komt voornamelijk voor in het historische centrum van Brussel. Gezien de woondichtheid en de smalle percelen is het meest voorkomende woningtype het diephuis. Een diephuis heeft een rechthoekig grondplan en bestaat uit drie opeenvolgende delen: een voorhuis, een binnenkoer en een achterbouw (het achterhuis). Beide volumes worden verbonden door een zijvleugel. Dwarshuizen, met een zadeldak evenwijdig met de straat, komen eerder voor buiten de gebieden met hoge dichtheid of langs invalswegen. De gevel blijft trouw aan de middeleeuwse puntgevel, waarvan het prototype in Brussel in de 15e eeuw opduikt. Bij dat type gevel versmallen de bovenzijden trapsgewijs of lopen ze, zij het minder frequent, via doorlopende hellingen uit in een punt. In de loop van de 17e eeuw wordt de topgevel verrijkt met decoratie die aan lokale varianten van de renaissance- en barokstijlen ontleend zijn (gebogen lijnen, voluten, rechte of omgekeerde consoles). Het fronton wordt pas courant toegepast vanaf de jaren 1730–1740. Afrikaanse leven. Het was echter vooral een impliciete demonstratie van de vermeende Europese superioriteit ten opzichte van Afrika.

Geschiedenis

Wereldtentoonstelling van 1935
Het terrein dat met het oog op de tentoonstelling van 1935 “Heizel” werd gedoopt, was aan het begin van de eeuw slechts een uitgestrekte landelijkePeriode: 18e – 19e – begin 20e eeuw De landelijke architectuur verwijst naar een kenmerkende bouwwijze die voornamelijk bestaat uit boerderijen en landelijke woningen, opgetrokken tussen de 18e eeuw en het begin van de 20e eeuw. Tot het midden van de 19e eeuw was dit type bebouwing wijdverspreid in de Brusselse voorsteden, die toen nog een overwegend landelijk landschap kenden. De bebouwing concentreerde zich vooral rond parochiekerken, in gehuchten, en langs de belangrijkste verkeersassen. Deze bouwwijze, die binnen de vernaculaire architectuur valt, vertoont specifieke architecturale en materiële kenmerken die getuigen van lokale grondstoffen en traditionele vakkennis. De boerderijen komen doorgaans overeen met kleinschalige landbouwbedrijven. Ze bestaan uit een rechthoekige woning, laag en zonder verdieping, die parallel of loodrecht op de weg is geplaatst. De ruimte tussen de weg en de boerderij fungeert als erf. Tot het einde van de 19e eeuw was de stal rechtstreeks verbonden met de woning en vormde zo één geheel. Bijgebouwen (schuur, berging, werkplaats, hooizolder) konden dit geheel aanvullen, afhankelijk van de middelen van de eigenaar. De vierkanthoeve is een variant van dit type, georganiseerd als een gesloten vierhoek of U-vorm rond een centrale binnenplaats. Deze binnenplaats bevatte vaak een mestput, een waterput, een drinkbak of een duiventil. Soms werd de straatzijde van de vleugel monumentaler vormgegeven met een poortgebouw. De constructietechniek maakt voornamelijk gebruik van lokale materialen: baksteen, kalkmortel, pleister en natuursteen (vooral voor sokkels en omlijstingen van openingen). De daken, rustend op een houten gebinte, zijn bedekt met riet, pannen of soms leien. De openingen zijn, indien later niet aangepast, zelden uitgelijnd en vaak van verschillende afmetingen. Sommige behouden hun oorspronkelijke houten latei. Ook zijn ijzeren muurankers zichtbaar in hoefijzer-, I- of X-vorm in de gevels en/of zijgevels. De landelijke woningen (vaak verbonden met tuinbouw) volgen een herkenbare typologie: een eenvoudig, compact bakstenen volume, een gepleisterde of geschilderde gevel, een indeling in traveeën over één niveau met attiek, en een poortdeur die toegang geeft tot een achterliggende berging. vlakte, Ossegem. Koning Leopold II was er de belangrijkste eigenaar van. In 1909 legateerde hij dit 123 hectare grote domein aan de Belgische Staat, die het op haar beurt in 1926 aan de Stad Brussel overdroeg in het vooruitzicht van de tentoonstelling die de honderdste verjaardag van de Belgische Onafhankelijkheid in 1930 moest herdenken. Uiteindelijk waren het Luik en Antwerpen die toen elk een tentoonstelling mochten organiseren, terwijl Brussel de hare tot in 1935 uitstelde. Het idee van “honderdste verjaardag” is echter bewaard gebleven in de benaming “Eeuwfeestpaleis”. Dit omvat de vijf paleizen in art-decostijl met invloed van het classicismeVan 1775 tot jaren 1840. Het neoclassicisme – voor interieur ook Lodewijk XVI-stijl genoemd, naar Lodewijk XVI – ontstaat in Frankrijk in de tweede helft van de 18e eeuw en verspreidt zich snel over Europa. In Brussel bestrijkt de stijl hoofdzakelijk de periode 1775 tot de jaren 1840, al blijft zij tot aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog opduiken. In het Vlaamse landsgedeelte wordt doorgaans een onderscheid gemaakt tussen het 18e-eeuwse classicisme (ontstaan tijdens het Ancien Régime) en het neoclassicisme van de vroege 19e eeuw, dat hier geleidelijk uit voortvloeit. Na de Franse Revolutie en tijdens de Franse en Nederlandse periode evolueert de samenleving naar een burgerlijke maatschappij, wat zich vertaalt in een aangepaste architectuur en een nieuw cliënteel. Typologisch evolueert de bebouwing van 18e-eeuwse huizen met twee à drie bouwlagen (waarbij de derde vaak een mezzanine is) naar 19e-eeuwse gevels met drie à vier volwaardige niveaus. Naast grootschalige stadsuitbreidingen worden bestaande woningen regelmatig verbouwd tot classicistische herenhuizen met een nieuwe, symmetrische lijstgevel. Deze gevels beantwoorden aan de proportieregels van de antieke bouwkunst en functioneren soms als schermgevel, los van de achterliggende structuur. Het neoclassicisme vindt zijn theoretische basis in een hernieuwde belangstelling voor de Griekse en Romeinse oudheid, gestimuleerd door de opgravingen in Pompeï en Herculaneum en door de culturele praktijk van de Grand Tour. Onder invloed van de Verlichting streeft men naar harmonie, eenvoud, rationaliteit en een sobere ornamentiek, als reactie op barok en rococo. De stijl is meer dan een vormentaal: zij gaat gepaard met een rationele herinrichting van de stad (embellissement), waarbij esthetische, hygiënische en praktische aspecten samenkomen. Rechte straten, perspectieven en uniforme gevelwanden bepalen het stadsbeeld. In Brussel leidt dit tot een doorgedreven uniformisering van bepleisterde en beschilderde gevels. Vanaf 1812 worden enkel lichte tinten toegestaan; vanaf 1818 verplicht de stad de zogenaamde pierre-de-france-kleur, wat bijdraagt tot het beeld van de 19e-eeuwse “witte” stad. Kenmerkend is de bepleisterde en beschilderde lijstgevel, vaak wit of licht gekleurd, soms gecombineerd met hard- of witsteen. De compositie is strikt symmetrisch opgebouwd. Muuropeningen zijn meestal rechthoekig, soms steekboogvormig; rondbogen komen voor als accent, bijvoorbeeld in een toegangstravee. De gevel wordt horizontaal geleed door cordonlijsten en bekroond met een vooruitspringende kroonlijst, vaak voorzien van modillons en/of tandlijst. Samen met fries en architraaf vormt dit het klassiek geïnspireerde hoofdgestel. Decoratieve elementen – indien aanwezig – verwijzen naar de antieke vormentaal: pilasters, kolommen, frontons, trigliefen, medaillons, guirlandes of urnen. Toch zijn vele gevels, vooral in het begin van de 19e eeuw, opvallend sober. In prestigieuzere woningen verschijnt een balkon, aanvankelijk met smeedijzeren borstwering en vanaf het midden van de 19e eeuw steeds vaker in gietijzer. In Brussel wordt het neoclassicisme toegepast in zowel grootschalige stedenbouwkundige projecten als in particuliere woningbouw, publieke gebouwen en religieuze architectuur, en draagt het in sterke mate bij tot de coherentie en homogeniteit van het straatbeeld. Voorbeelden van dergelijke projecten zijn het Martelarenplein (het vroegere Sint-Michielsplein, 1774–1776), de Koningswijk (1774–1782), de Nieuwe Graanmarkt (1787), de omgeving van De Munt (1817–1822), het Barricadenplein (het vroegere Oranjeplein, 1825) en het Groot Godshuis met de omliggende wijk (1827), evenals de heraanleg van de omgeving van de vroegere stadspoorten. Naast gewone woningen en herenhuizen leent de stijl zich uitstekend voor monumentale en representatieve gebouwen, zoals publieke en religieuze instellingen, kastelen, paleizen en academies. In Brussel worden bovendien talrijke oudere dwarshuizen aangepast aan de nieuwe smaak: hun puntgevel wordt vervangen door een sobere, symmetrische lijstgevel. Ook in de omliggende dorpskernen blijkt het neoclassicisme bijzonder geschikt voor de oprichting of vernieuwing van bescheiden woningen, dankzij zijn heldere opbouw en ingetogen vormentaal., aangevuld met een administratief gebouw in pakketbootstijl1930 – 1940. De pakketbootstijl ontwikkelt zich op het einde van het interbellum als een laatmodernistische architectuurstroming die voortbouwt op de art deco en geleidelijk evolueert naar een meer functionele, gestroomlijnde vormentaal. De stijl ontleent haar naam en vormentaal aan de trans-Atlantische oceaanliners, die in dezelfde periode hun technologische en economische hoogtepunt bereiken. Iconische rederijen zoals de Red Star Line in Antwerpen en prestigieuze pakketboten als de Île-de-France en de Normandie belichamen deze moderniteit en vooruitgangsgedachte. De pakketbootstijl wordt gekenmerkt door een uitgesproken nadruk op horizontaliteit en afgeronde volumes. Hoekpartijen worden vaak afgewerkt met gebogen erkers of afgeronde balkons, wat de indruk van aerodynamiek en beweging versterkt. De gevels zijn doorgaans uitgevoerd in baksteen met schaduwvoegen, vaak gecombineerd met bepleisterde gevelvlakken om het lineaire karakter te benadrukken. Typische elementen zijn: brede, doorlopende vensterregisters of bandramen, patrijspoortvensters, sterk overkragende betonbanden en daklijsten, platte daken, soms met dakterras, vlaggenmasten en metalen buisleuningen en afgeronde hoekramen of -balkons. Naast de formele gelijkenissen speelt ook het idee van modern comfort een rol: centrale verwarming, liften, ingebouwde garages en functioneel ingerichte plattegronden maken deel uit van het vooruitstrevende woonideaal dat de stijl uitdraagt. In Brussel vindt de pakketbootstijl vooral ingang in de eerste en tweede kroon, waar tijdens het interbellum intensieve stadsuitbreiding plaatsvindt. De stijl is bijzonder populair in de residentiële architectuur, zowel bij eengezinswoningen als bij grotere appartementsgebouwen, waar hij een modern en kosmopolitisch imago verleent. Ook utilitaire gebouwen worden in deze vormentaal gerealiseerd. Een bekend voorbeeld is het voormalige Nationaal Instituut voor Radio-Omroep (NIR) aan het Eugène Flageyplein in Elsene ontworpen door Joseph Diongre, dat met zijn afgeronde hoeken en horizontale geleding een uitgesproken nautische uitstraling bezit., die vanaf 1931 werden ontworpen door de hoofdarchitect van de tentoonstelling, Joseph Van Neck, in samenwerking met ingenieur Louis Baes en de Technische Dienst van de Tentoonstelling. Ze werden tussen 1933 en 1935 gebouwd. Het was de bedoeling dat zij de enige gebouwen zouden zijn die na het evenementen werden bewaard. Ze lagen rond een Ereplein (het Belgiëplein) dat de basis moest vormen van een toekomstige wijk, de Eeuwfeestwijk of Ossegemwijk, die echter nooit tot stand kwam.
Het Groot Paleis, ook de Grote Hal, de Centrale Hal of het Centrale Paleis genaamd, staat thans bekend als Paleis 5. Uit vrees voor een herhaling van de brand die de tentoonstelling van 1910 had geteisterd, werd het geraamte volledig van gewapend beton gemaakt. Als apotheose van de Wereldtentoonstelling sloot dit paleis het perspectief van de Eeuwfeestlaan af. Het is getooid met een heel academische beeldhouwkunst waarvan het programma werd opgesteld door Egide Rombaux, die zelf één beeldengroep voor zijn rekening nam en de uitvoering van de 17 overige beeldhouwwerken aan verschillende befaamde Belgische kunstenaars toevertrouwde. De structuur van het paleis werd vanaf oktober 1932 uitgewerkt door ingenieur Baes, die Van Necks voorontwerp wijzigde door het aantal bogenConstructie waarvan de beschrijvende lijnen delen van cirkels of gebogen lijnen zijn en waarin alle drukkrachten optreden. van 11 tot 12 op te trekken. Daarenboven waren die bogenConstructie waarvan de beschrijvende lijnen delen van cirkels of gebogen lijnen zijn en waarin alle drukkrachten optreden. niet langer parabolisch en vrijstaand, zoals oorspronkelijk gepland, maar korfboogvormig, met drie middelpunten en gekoppeldTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd.. Deze samenwerking mondde uit in een combinatie van monumentaleZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. en decoratieve architectuur en uitgekiende engineering. Na twee voorontwerpen werd het bestek voor de bouw van het Groot Paleis in maart 1933 ingediend. Het was de maatschappij ENGEMA (Entreprise Générale des Matériaux) die de opdracht in de wacht sleepte, en de werken begonnen in september van datzelfde jaar. De indrukwekkende afmetingen van het paleis – bijna 165 lang en 90 meter breed – maakten er het grootste van de 182 paviljoenen van de tentoonstelling van 1935 van.
Zijn vernieuwende structuur en de spectaculaire uitvoering lokten talrijke bezoekers naar de bouwplaats. Met zijn ongemeen grote bogenConstructie waarvan de beschrijvende lijnen delen van cirkels of gebogen lijnen zijn en waarin alle drukkrachten optreden. beschikte het Groot Paleis toen over ’s werelds grootste gebinte in gewapend beton en vormde het de grootste overdekte ruimte van België. Ook de uitvoering van de bogenConstructie waarvan de beschrijvende lijnen delen van cirkels of gebogen lijnen zijn en waarin alle drukkrachten optreden. was vernieuwend. Elk paar werd gebouwd op een mobiele metalen boogformeel van 600 ton. De ontkisting gebeurde volgens de “Freyssinet”-methode, waarbij het formeel niet werd neergelaten maar de boogConstructie waarvan de beschrijvende lijnen delen van cirkels of gebogen lijnen zijn en waarin alle drukkrachten optreden. werd opgevijzeld. Het formeel werd dan op rails verplaatst om het volgende paar bogenConstructie waarvan de beschrijvende lijnen delen van cirkels of gebogen lijnen zijn en waarin alle drukkrachten optreden. te monteren. Zo kon de voorgeschreven termijn van 17 maanden voor de bouw perfect worden nageleefd.
Voor de tentoonstelling van 1935, die de honderdste verjaardag van de eerste Belgische spoorlijn herdacht, werd het interieur van het Groot Paleis door Victor Bourgeois als Modelstation ingericht, met twaalf 85 meter lange sporen.
De linker laterale Hal (het huidige Paleis 4) huisvestte diverse afdelingen, waaronder die van het leger, de zeemacht, de sociale economie, openbare werken, sport, binnenvaart, luchtvaart, onderwijs en toerisme. De Hal aan de rechterkant (het huidige Paleis 6) omvatte de afdelingen metallurgie, machine-industrie, elektriciteit en mijnbouw. Het huidige Paleis 2, dat voor deze twee Hallen lag, was gewijd aan de oude kunst, terwijl Paleis 10 een feestzaal bevatte.

1949
De eerste belangrijke uitbreiding werd in 1949 uitgevoerd door architect Van Neck, die Paleis3 bouwde ten westen van de linker laterale Hal (Paleis 4). Dit gebouw in modernistischeHet modernisme duidt elke architectuur aan die getuigt van een streven naar innovatie door middel van een uitgepuurde vormentaal. De zuiverste vorm, die vaak wordt aangeduid als de internationale stijl, wordt gekenmerkt door een rationele plattegrond, eenvoudige geometrische vormen, een draagstructuur (vaak in beton) met een plat dak, lichte wanden en het gebruik van moderne materialen (industriële materialen zoals gewapend beton, staal, glas). Hoewel maar weinig gebouwen de zuiverheid van de internationale stijl bereiken, drukken vele modernistische bouwwerken toch een duidelijk verlangen tot rationalisering uit. Kenmerkend zijn regelmatige bakstenen bekleding, sobere volumes en sterk gereduceerde decoratie. Het modernisme zal wereldwijd diverse architectuurstromingen beïnvloeden. Modernisme van het interbellum Periode: ca. 1920 – 1940 In Brussel is het modernisme van het interbellum soms moeilijk te onderscheiden van de art deco (zie “pakketbootstijl”), vooral in de beginfase van de stroming: hoewel met nieuwe bouwkundige vormen wordt geëxperimenteerd, blijft er nog een duidelijke gehechtheid aan het ornamentale gebruik van traditionele materialen. De rode draad van het modernisme bestaat uit de soberheid van de vormen, het gebruik van vensterregisters of liggende rechthoekige vensters en de afwezigheid van decoratie. De geaccentueerde horizontale voegen (of schaduwvoegen), de platte daken en de vensters die op het gevelvlak aansluiten zijn evenzeer kenmerkend voor de stijl. Naoorlogs modernisme Periode: ca. 1940 – 1960 Het naoorlogse modernisme (jaren 1940-1960) is herkenbaar aan verschillende karakteristieke elementen: een gevelindeling met een sobere esthetiek (eenvoudige lijnen, geen ornamenten), grote gevelopeningen die door het glas het natuurlijke licht en het gevoel van openheid versterken alsook de keuze en toepassing van materialen, zoals zichtbare baksteen, breuksteen en metaal. Deze architectuur verwerkt in sommige gevallen subtiele details, zoals reliëfspel in het metselwerk, omlijstingen van gevelopeningen in natuursteen en/of uitgevoerd in uitspringend metselwerk, kordons in natuursteen die de verdiepingen benadrukken en soms een decoratief bas-reliëf. Gevelopeningen worden zeer vaak als vensterregisters (vensterstroken) uitgevoerd, soms met metalen vensterleuning (met een sober en functioneel ontwerp, zonder overbodige details, gericht op het gebruiksgemak). Voor eengezinswoningen wordt vaak gekozen voor de bel?etagetypologie, aangezien in die periode de auto toegankelijker wordt. Ludiek modernisme, ook wel Expo 58-stijl genoemd Periode: ca. 1950 – 1965 Het ludiek modernisme of de expostijl (soms ook Robbedoesstijl, naar de stripreeks waarin dergelijke woningen in die periode figureerden), dankt zijn naam aan de wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel. Het is een kortstondige tendens binnen het modernisme die zich ontwikkelt eind de jaren 1950 en verdwijnt begin de jaren 1960. De Expo 58?stijl weerspiegelt het optimisme van die periode en geeft het functionalisme een menselijke toets door een nieuwe vormentaal te introduceren, die onder meer bestaat uit V?kolommen, uitstekende kroonlijsten en luifels, boemerangvormige deurklinken, zigzagvormige borstweringen, stervormige motieven, gekleurde sandwichpanelen en decoratief latwerk. De stijl hanteert graag diagonale lijnen, onregelmatige, hoekige of gebogen vormen. De toegepaste structuren zijn licht (de draagstructuur wordt vaak zichtbaar gelaten) en de kleuren zijn dikwijls levendig en contrastrijk. De voorkeur gaat uit naar moderne materialen zoals beton, metaal en grote glaspartijen. In Brussel kent de tendens een groot succes in de wijken van de stadsrand die tegen het einde van de jaren 1950 worden ontwikkeld. Laat modernisme Periode: ca. 1970-1980 Tijdens de jaren 1970 en 1980 haalt de residentiële architectuur de mosterd bij de uiteenlopende tendensen van die periode. In het late modernisme zijn niet alleen de basisprincipes van het modernisme terug te vinden (rationaliteit, eenvoudige volumes, weinig ornamenten, functionele organisatie van de ruimte), maar ook elementen van het brutalisme (leesbaarheid van de structuur en benadrukking van ruwe materialen). Toch worden die principes verzacht door toegevingen die de wens weerspiegelen om moderniteit te verzoenen met de verwachtingen van de middenklasse, die geeft om comfort en streeft naar inpassing in het bestaande stadsweefsel. In die laat modernistische realisaties staan zichtbare (ruwe) baksteen, het samenspel van open en gesloten vlakken (blinde muren en glaspartijen), insprongen en hoogteverschillen en sobere kubusvormige volumes centraal. Bepaalde contextbepalende elementen worden ingewerkt, zoals hellende daken met dakpannen in residentiële wijken. Ook daken lenen zich tot spelen met in- en uitsprongen, hoogteverschillen, open en gesloten vlakken. In appartementsgebouwen krijgen de gevels ritme aan de hand van prefabmodules en brede balkons met metalen en glazen borstweringen (rookglas). Het Brusselse laat modernisme van de jaren 1970-1980 kan dan ook worden gezien als een fase van rationalisering en verspreiding van het modernisme, toegepast op een breed scala aan residentiële typologieën. Het getuigt van een periode waarin architectuur tegelijk praktisch, economisch en modern wilde zijn en zich tevens wilde verankeren in een lokale materialiteit en in vormen aangepast aan het dagelijkse gebruik. Dat erfgoed, dat niet spectaculair is en soms als strak wordt beschouwd, vertegenwoordigt niettemin een essentiële fase in de evolutie van het Brusselse stadslandschap en luidt de overgang in tussen het naoorlogse klassieke modernisme en de opkomst van het postmodernisme in de jaren 1980. stijl met invloed van het classicismeVan 1775 tot jaren 1840. Het neoclassicisme – voor interieur ook Lodewijk XVI-stijl genoemd, naar Lodewijk XVI – ontstaat in Frankrijk in de tweede helft van de 18e eeuw en verspreidt zich snel over Europa. In Brussel bestrijkt de stijl hoofdzakelijk de periode 1775 tot de jaren 1840, al blijft zij tot aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog opduiken. In het Vlaamse landsgedeelte wordt doorgaans een onderscheid gemaakt tussen het 18e-eeuwse classicisme (ontstaan tijdens het Ancien Régime) en het neoclassicisme van de vroege 19e eeuw, dat hier geleidelijk uit voortvloeit. Na de Franse Revolutie en tijdens de Franse en Nederlandse periode evolueert de samenleving naar een burgerlijke maatschappij, wat zich vertaalt in een aangepaste architectuur en een nieuw cliënteel. Typologisch evolueert de bebouwing van 18e-eeuwse huizen met twee à drie bouwlagen (waarbij de derde vaak een mezzanine is) naar 19e-eeuwse gevels met drie à vier volwaardige niveaus. Naast grootschalige stadsuitbreidingen worden bestaande woningen regelmatig verbouwd tot classicistische herenhuizen met een nieuwe, symmetrische lijstgevel. Deze gevels beantwoorden aan de proportieregels van de antieke bouwkunst en functioneren soms als schermgevel, los van de achterliggende structuur. Het neoclassicisme vindt zijn theoretische basis in een hernieuwde belangstelling voor de Griekse en Romeinse oudheid, gestimuleerd door de opgravingen in Pompeï en Herculaneum en door de culturele praktijk van de Grand Tour. Onder invloed van de Verlichting streeft men naar harmonie, eenvoud, rationaliteit en een sobere ornamentiek, als reactie op barok en rococo. De stijl is meer dan een vormentaal: zij gaat gepaard met een rationele herinrichting van de stad (embellissement), waarbij esthetische, hygiënische en praktische aspecten samenkomen. Rechte straten, perspectieven en uniforme gevelwanden bepalen het stadsbeeld. In Brussel leidt dit tot een doorgedreven uniformisering van bepleisterde en beschilderde gevels. Vanaf 1812 worden enkel lichte tinten toegestaan; vanaf 1818 verplicht de stad de zogenaamde pierre-de-france-kleur, wat bijdraagt tot het beeld van de 19e-eeuwse “witte” stad. Kenmerkend is de bepleisterde en beschilderde lijstgevel, vaak wit of licht gekleurd, soms gecombineerd met hard- of witsteen. De compositie is strikt symmetrisch opgebouwd. Muuropeningen zijn meestal rechthoekig, soms steekboogvormig; rondbogen komen voor als accent, bijvoorbeeld in een toegangstravee. De gevel wordt horizontaal geleed door cordonlijsten en bekroond met een vooruitspringende kroonlijst, vaak voorzien van modillons en/of tandlijst. Samen met fries en architraaf vormt dit het klassiek geïnspireerde hoofdgestel. Decoratieve elementen – indien aanwezig – verwijzen naar de antieke vormentaal: pilasters, kolommen, frontons, trigliefen, medaillons, guirlandes of urnen. Toch zijn vele gevels, vooral in het begin van de 19e eeuw, opvallend sober. In prestigieuzere woningen verschijnt een balkon, aanvankelijk met smeedijzeren borstwering en vanaf het midden van de 19e eeuw steeds vaker in gietijzer. In Brussel wordt het neoclassicisme toegepast in zowel grootschalige stedenbouwkundige projecten als in particuliere woningbouw, publieke gebouwen en religieuze architectuur, en draagt het in sterke mate bij tot de coherentie en homogeniteit van het straatbeeld. Voorbeelden van dergelijke projecten zijn het Martelarenplein (het vroegere Sint-Michielsplein, 1774–1776), de Koningswijk (1774–1782), de Nieuwe Graanmarkt (1787), de omgeving van De Munt (1817–1822), het Barricadenplein (het vroegere Oranjeplein, 1825) en het Groot Godshuis met de omliggende wijk (1827), evenals de heraanleg van de omgeving van de vroegere stadspoorten. Naast gewone woningen en herenhuizen leent de stijl zich uitstekend voor monumentale en representatieve gebouwen, zoals publieke en religieuze instellingen, kastelen, paleizen en academies. In Brussel worden bovendien talrijke oudere dwarshuizen aangepast aan de nieuwe smaak: hun puntgevel wordt vervangen door een sobere, symmetrische lijstgevel. Ook in de omliggende dorpskernen blijkt het neoclassicisme bijzonder geschikt voor de oprichting of vernieuwing van bescheiden woningen, dankzij zijn heldere opbouw en ingetogen vormentaal. werd ontworpen in samenwerking met studiebureau Robert & Musette.

Wereldtentoonstelling van 1958
Een tweede grote uitbreiding, met 33.000 m², vond plaats met het oog op Expo 58: in 1956 werden Paleizen 7, 8 en 9 gebouwd, vergezeld van een patio. Ze werden in modernistischeHet modernisme duidt elke architectuur aan die getuigt van een streven naar innovatie door middel van een uitgepuurde vormentaal. De zuiverste vorm, die vaak wordt aangeduid als de internationale stijl, wordt gekenmerkt door een rationele plattegrond, eenvoudige geometrische vormen, een draagstructuur (vaak in beton) met een plat dak, lichte wanden en het gebruik van moderne materialen (industriële materialen zoals gewapend beton, staal, glas). Hoewel maar weinig gebouwen de zuiverheid van de internationale stijl bereiken, drukken vele modernistische bouwwerken toch een duidelijk verlangen tot rationalisering uit. Kenmerkend zijn regelmatige bakstenen bekleding, sobere volumes en sterk gereduceerde decoratie. Het modernisme zal wereldwijd diverse architectuurstromingen beïnvloeden. Modernisme van het interbellum Periode: ca. 1920 – 1940 In Brussel is het modernisme van het interbellum soms moeilijk te onderscheiden van de art deco (zie “pakketbootstijl”), vooral in de beginfase van de stroming: hoewel met nieuwe bouwkundige vormen wordt geëxperimenteerd, blijft er nog een duidelijke gehechtheid aan het ornamentale gebruik van traditionele materialen. De rode draad van het modernisme bestaat uit de soberheid van de vormen, het gebruik van vensterregisters of liggende rechthoekige vensters en de afwezigheid van decoratie. De geaccentueerde horizontale voegen (of schaduwvoegen), de platte daken en de vensters die op het gevelvlak aansluiten zijn evenzeer kenmerkend voor de stijl. Naoorlogs modernisme Periode: ca. 1940 – 1960 Het naoorlogse modernisme (jaren 1940-1960) is herkenbaar aan verschillende karakteristieke elementen: een gevelindeling met een sobere esthetiek (eenvoudige lijnen, geen ornamenten), grote gevelopeningen die door het glas het natuurlijke licht en het gevoel van openheid versterken alsook de keuze en toepassing van materialen, zoals zichtbare baksteen, breuksteen en metaal. Deze architectuur verwerkt in sommige gevallen subtiele details, zoals reliëfspel in het metselwerk, omlijstingen van gevelopeningen in natuursteen en/of uitgevoerd in uitspringend metselwerk, kordons in natuursteen die de verdiepingen benadrukken en soms een decoratief bas-reliëf. Gevelopeningen worden zeer vaak als vensterregisters (vensterstroken) uitgevoerd, soms met metalen vensterleuning (met een sober en functioneel ontwerp, zonder overbodige details, gericht op het gebruiksgemak). Voor eengezinswoningen wordt vaak gekozen voor de bel?etagetypologie, aangezien in die periode de auto toegankelijker wordt. Ludiek modernisme, ook wel Expo 58-stijl genoemd Periode: ca. 1950 – 1965 Het ludiek modernisme of de expostijl (soms ook Robbedoesstijl, naar de stripreeks waarin dergelijke woningen in die periode figureerden), dankt zijn naam aan de wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel. Het is een kortstondige tendens binnen het modernisme die zich ontwikkelt eind de jaren 1950 en verdwijnt begin de jaren 1960. De Expo 58?stijl weerspiegelt het optimisme van die periode en geeft het functionalisme een menselijke toets door een nieuwe vormentaal te introduceren, die onder meer bestaat uit V?kolommen, uitstekende kroonlijsten en luifels, boemerangvormige deurklinken, zigzagvormige borstweringen, stervormige motieven, gekleurde sandwichpanelen en decoratief latwerk. De stijl hanteert graag diagonale lijnen, onregelmatige, hoekige of gebogen vormen. De toegepaste structuren zijn licht (de draagstructuur wordt vaak zichtbaar gelaten) en de kleuren zijn dikwijls levendig en contrastrijk. De voorkeur gaat uit naar moderne materialen zoals beton, metaal en grote glaspartijen. In Brussel kent de tendens een groot succes in de wijken van de stadsrand die tegen het einde van de jaren 1950 worden ontwikkeld. Laat modernisme Periode: ca. 1970-1980 Tijdens de jaren 1970 en 1980 haalt de residentiële architectuur de mosterd bij de uiteenlopende tendensen van die periode. In het late modernisme zijn niet alleen de basisprincipes van het modernisme terug te vinden (rationaliteit, eenvoudige volumes, weinig ornamenten, functionele organisatie van de ruimte), maar ook elementen van het brutalisme (leesbaarheid van de structuur en benadrukking van ruwe materialen). Toch worden die principes verzacht door toegevingen die de wens weerspiegelen om moderniteit te verzoenen met de verwachtingen van de middenklasse, die geeft om comfort en streeft naar inpassing in het bestaande stadsweefsel. In die laat modernistische realisaties staan zichtbare (ruwe) baksteen, het samenspel van open en gesloten vlakken (blinde muren en glaspartijen), insprongen en hoogteverschillen en sobere kubusvormige volumes centraal. Bepaalde contextbepalende elementen worden ingewerkt, zoals hellende daken met dakpannen in residentiële wijken. Ook daken lenen zich tot spelen met in- en uitsprongen, hoogteverschillen, open en gesloten vlakken. In appartementsgebouwen krijgen de gevels ritme aan de hand van prefabmodules en brede balkons met metalen en glazen borstweringen (rookglas). Het Brusselse laat modernisme van de jaren 1970-1980 kan dan ook worden gezien als een fase van rationalisering en verspreiding van het modernisme, toegepast op een breed scala aan residentiële typologieën. Het getuigt van een periode waarin architectuur tegelijk praktisch, economisch en modern wilde zijn en zich tevens wilde verankeren in een lokale materialiteit en in vormen aangepast aan het dagelijkse gebruik. Dat erfgoed, dat niet spectaculair is en soms als strak wordt beschouwd, vertegenwoordigt niettemin een essentiële fase in de evolutie van het Brusselse stadslandschap en luidt de overgang in tussen het naoorlogse klassieke modernisme en de opkomst van het postmodernisme in de jaren 1980. stijl ontworpen door architecten Robert Puttemans, Prudent Laenen en Charles Malcause, in samenwerking met ingenieurs Verdeyen en Moenaert. Paleis 7 werd opgetrokken ten oosten van het huidige Paleis 6, terwijl Paleizen 8 en 9, verbonden door de patio, achter Paleizen 3 tot 7 verrezen. Ze vervingen een voorlopig paleis uit 1937, dat in 1948-1949 aan de achterkant van Paleizen 4 tot 6 was vergroot met de bedoeling ze samen te voegen. Een technisch complex met cirkelboogvormige plattegrond vergezelde deze nieuwe constructies op de noordoostelijke hoek van de site.
De centrale patio, die Paleizen 8 en 9 verbindt, was een 58 meter breed volume met een centrale muuropening behandeld als compluvium. Dit werd de hoofdingang van de Expo, zogenaamde Grote Paleizenpoort. Langs de Romeinsesteenweg werd het aangevuld met een station voor autocars en autobussen, en met een helihaven (thans speelplein Jeneverboomlaan), waarvan de vertrekhal aan het plein van het huidige Paleis 1 lag.
Tijdens de Expo werd het Belgiëplein het middelpunt van de Belgische afdeling. De klassieke gevel van Paleis 5, dat als ontvangsthal dienstdeed, werd verborgen achter een parabolisch masker ontworpen door architect Jacques Dupuis in samenwerking met architect Albert Bontridder en ingenieur André Paduart. Deze tijdelijke gevel werd versierd met 94 bronzen sterren en een bijna 20 meter lange duif.
Aan weerszijden van het plein werd Paleis 2, het voormalige Paleis voor Oude Kunst, omgevormd tot het International Paleis voor Schone Kunsten, terwijl Paleis 10, de voormalige feestzaal, door architect Raymond Moenaert werd heringericht tot een Auditorium met 2.500 plaatsen. Achteraan, aan de kant van de Esplanade, werd een voorlopige portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert. gebouwd die als koninklijke ingang diende, met een monumentaleZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. trap die rechtstreeks naar de vorstelijke loge leidde.

Van de jaren 1970 tot heden
Nadien verrezen aan weerszijden van de vijf historische paleizen nog verschillende andere paleizen. In 1974 ontwierpen architecten André en Jean Polak Paleis 11, in een brutalistischePeriode: ca. 1950 – 1980. Het brutalisme is een stroming die voortkomt uit het modernisme en ontstaat na de Tweede Wereldoorlog. In België ontwikkelt de stroming zich vanaf ca. 1960. Het brutalisme laat zich inspireren door de late werken van Le Corbusier, gekenmerkt door expressieve en rauwe vormen. De stijl benadrukt de eerlijkheid van de architectuur door bouwmaterialen zichtbaar en onafgewerkt te tonen. Kenmerkend zijn zichtbaar metselwerk en ruw beton, waarin vaak de afdruk van de bekisting behouden blijft. De gebouwen hebben doorgaans een massieve en monumentale uitstraling, met repetitieve geometrische vormen en een sober, soms streng karakter. De architectuur is functioneel opgevat en gericht op eenvoud en structurele leesbaarheid. In Brussel wordt de stijl vooral toegepast op kantoor- en appartementsgebouwen, vaak opgevat als grootschalige gehelen, maar ook in kerken - onder meer in de context van het Tweede Vaticaans Concilie - en openbare gebouwen. Het brutalisme kadert in de naoorlogse stedelijke expansie van de tweede kroon van het Gewest, die gepaard ging met een sterke vraag naar moderne en functionele infrastructuur. Hoewel het brutalisme minder vaak voorkomt in individuele woningen en kleinschalige gebouwen, heeft de stijl een belangrijk bijdrage geleverd aan het Brusselse architectuurlandschap van de tweede helft van de 20e eeuw. esthetiek, dat tussen 1975 en 1977 werd gebouwd. Dankzij overdekte doorgangen die in 1980 werden gebouwd, konden Paleizen 3, 4, 5, 6, 7 en 11 in rechte lijn met elkaar worden verbonden. In 1988 tekende architect Jean van Pottelsberghe de la Potterie de plannen voor Paleis 12. In 1992-1993 werd de Groupe Structures (Philippe Van Halteren en Jean van Pottelsberghe de la Potterie) belast met de bouw van Paleis 1, een betonnen constructie met een schuine glaspartij op de voorgevel, en in 1993-1994 van het Auditorium, een rond volume met gordijngevelsNiet dragende gevel, meestal bestaande uit een opeenstapeling van vensterregisters. dat tegen de achterzijde van Paleis 10 werd aangebouwd. Langs de Romeinsesteenweg werden in 1999 een gebouw met parkeerruimten, evenals een voetgangersbrug over de steenweg ontworpen door het bureau Philippe Samyn & Partners architects & engineers, in samenwerking met de studiebureaus Setesco en M. & A. Van Wetter. De recentste grootschalige ingrepen waren renovatiewerken, onder meer aan Paleis 3 in 2007 door architect François Cordier, in samenwerking met studiebureau M. & A. Van Wetter, en de verbouwing in 2013 van Paleis 12 tot concert- en spektakelzaal door het bureau Alliage Architectes.

Beschrijving

Paleis uit 1935 (architect Joseph Van Neck, ingenieur Louis Baes, 1935)
Paleis 5 of Groot Paleis

Achter zijn monumentaleZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. hardstenen gevel bevat dit imposante complex een tentoonstellingshal van 15.000 m². Ze heeft een structuur van gewapend beton bestaande uit 12 korfbogenBoog samengesteld uit een aantal ineenvloeiende cirkelbogen die samen nagenoeg een liggende ellips vormen. die op 12 meter van elkaar liggen en op 31 meter hoogte culmineren, met een spanwijdte van 86 meter. Ze zijn verankerd op schuine palen en draaien om metalen scharnieren, twee aan de basis en een aan de top. Ze worden per twee verbonden door horizontale kruisbanden waarop een licht hellend terrasdak rust dat hoeken vormt op de voorgevel met boven elkaar geplaatste doorlopende  banden van betonnen en metalen ramenVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn., onder koperen dakgoten. Daar elk bogenpaar en de twee gevels autostabiel zijn, bestaat het gebouw uit acht onafhankelijke elementen. Centraal op de hoofdgevel bevindt zich een monumentaalZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. portaalvolume met een grote glaspartij met zijvlakken voorzien van gerasterd maaswerk. Dit volume wordt belijnd door vier getrapteGevel met een driehoekige bekroning die trapsgewijs versmalt. pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. bekroond door 4,3 meter hoge bronzen beelden die de Transportmiddelen verzinnebeelden: de Scheepvaart door Adolphe Wansart, de Paardentrekkracht door Jacques Marin, de Stoomtrekkracht door Marnix d’Haveloose, en de Luchtvaart door Ernest Wynants.
Eronder, achter een trappenpartij, bevindt zich een terugwijkende portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert. met drie vrije muuropeningen onder een bewerkte bronzen lateiBalkvormig element van hout, steen, beton of metaal dat een muuropening overspant en bovenliggend metselwerk steunt.. Die portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert. geeft, tussen een reeks pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel., toegang tot evenveel beglaasde bronzen deuren onder impostvenstersVenster boven een deur en ervan gescheiden door een stenen dorpel, een entablement of een muurvlak. met metalen kruiskozijnen; deze venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. verlichten een mezzanine boven de vestibule die aan de zijkant toegankelijk is via twee korte trapdelen. Het plafond is bekleed met gestructureerde bronzen platen. De vestibule, met lichtgevende caissons in gewapend beton, geeft toegang tot de hal via beglaasde deuren die identiek zijn aan die van de portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert..
Zijvolumes van één bouwlaag onder een zware gesculpteerde kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). waarop een in steen gesneden jaartal prijkt: “1830” voor het linkervolume, “1930” voor het rechtervolume. Aan elke zijde, rij van zeven lage vierkante venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. gescandeerd door zes harstenen standbeelden vergezeld van een dito beeldengroep op de hoek. De twaalf standbeelden stellen de “nationale activiteiten” voor: De landbouw door Maurice De Korte, De zeevisserij door Godefroid Devreese, De weefkunst door Mathieu Desmaré, De mijnbouw door F. Van Hoof, De metallurgie door Alfred Courtens, Het technisch onderwijs door Pierre Theunis, De kolonisatie en De handel door Léandre Grandmoulin, De industrie door Maurice De Korte, De wetenschap door Joseph-Gérard Van Goolen, en De studie door Fernand Ghysen en de Kunsten door Georges Verbanck. De twee beeldengroepen herinneren aan de honderdste verjaardag van België: links Groep 1830 door Pierre Braecke en rechts Groep 1930 door Egide Rombaux. Op de zijgevels en tussen twee pijlers1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…), deur naar een verbindingsgalerij met de aanpalende paleizen, onder een plat dak op gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. stenen kolommenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd..
Een centrale glaspartij doorbreekt de vlakke, met een betonnen raster versierde achtergevel van het paleis. Op de lage bakstenen zijgevels, fijn vensterregisterDoorlopende horizontale aaneenschakeling van vensters. en drie deuren, de centrale sinds 1980 verbonden met de overdekte doorgangen naar Paleizen 4 en 6.

Paleizen 4 en 6

Geheel van twee paleizen met eenzelfde compositie. Deze vrij lage rechthoekige paviljoenen hebben een metalen gebinte en een overwegend van baksteen gemaakte mantelHouten of natuurstenen bekleding rond de opening of mond van een schouw. die wordt afgesneden op de hoek aan de kant van het plein. Hun dertien traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) worden bekroond door een zadeldakvormig daklicht.
De hoofdingang bevindt zich in de schuine hoek en is ingewerkt in een monumentaleZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. compositie achter een trappenpartij die wordt bekroond door een tandlijst en een gladde attiekMuur of bouwlaag boven de kroonlijst die meestal het dak aan het gezicht onttrekt.. De lateiBalkvormig element van hout, steen, beton of metaal dat een muuropening overspant en bovenliggend metselwerk steunt. van een hoge muuropening met geprofileerde dagkantBinnenkant (tussen muurvlak en kozijn) van de stijlen van een muuropeningen; soms geprofileerd of afgeschuind. met visgraatmotief wordt doorbroken door een imitatiesleutel die is versierd met een kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). doorbrekend bas-reliëf dat een in een antiek gewaad gehulde vrouw tegen een achtergrond van golven voorstelt. Op Paleis 6 gaat het om de allegorie van De telefoon door Charles Samuel. Deze muuropeningen bevatten een dubbele deur met moneelStenen vensterstijl. en de glaspartij van een mezzanine, allebei met metalen raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn.. Op twee zijvlakken, laag vierkant vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. met bewerkt traliewerk.
De voorgevels hebben nog drie andere vlakken: die aan de zijkant, volledig in baksteen en opengewerktOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. met een deur die op een galerijOverdekte gang, aan één of beide zijden geritmeerd door zuilen, kolommen of pijlers, bogengang genoemd indien geritmeerd door arcaden. uitgeeft, en een centraal vlak, breder en in steen, met dezelfde bekroning als de schuine hoek en met een drieledige glaspartij over twee bouwlagen en monelenStenen vensterstijl., geritmeerd door geprofileerde bakstenen pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel.. Een laatste vlak, in baksteen, dat even hoog is en door een galerijdeur wordt opengewerktOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen., vormt de aanzet van de zijgevels. Alle hier beschreven composities worden verlevendigd door vlaggenmasten op een stenen steun.
De zijgevels worden gekenmerkt door een insprong op halve hoogte en worden belijnd door vensterregistersDoorlopende horizontale aaneenschakeling van vensters. met betonnen kruiskozijnen, het onderste onderbroken door drie deuren.
De twee paviljoenen zijn verbonden met Paleis 5, net als met respectievelijk Paleis 2 en Paleis10 via een open galerijOverdekte gang, aan één of beide zijden geritmeerd door zuilen, kolommen of pijlers, bogengang genoemd indien geritmeerd door arcaden. met plat dak op paren stenen kolommenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd.; de doorgangen naar Paleizen 2 en 10 worden aangevuld met een tweede, parallelle doorgang.
Binnen, grote hal van 10.000 m² (160 x 64 x 9,2 m) met zes pijlers1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…), verlicht door daklichten.

Paleis 2 en Administratief gebouw
Oorspronkelijk was Paleis 2 het Paleis voor Oude Kunst. Het Administratief gebouw van de tentoonstelling werd aanvankelijk als een afzonderlijke entiteit ontworpen maar werd uiteindelijk aangebouwd tegen en gedeeltelijk ingewerkt in de architecturale compositie van Paleis 2.

Paleis 2

Net als zijn tegenhanger, Paleis 10, is dit Paleis aan de kant van het plein, achter een trappenpartij, voorzien van een monumentaleZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. hardstenen portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert. met negen traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met rechthoekige muuropeningen op de gevel en één traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) op de flanken. De gevel wordt geritmeerd door acht pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. op een basis met visgraatmotief die de hanenkamVlakke samengestelde latei, waarvan de stenen als boogstenen functioneren; in ruime zin slaat de term ook op een boog met een getrapte (pseudo-) boogrug. van de algemene omlijsting doorbreken; ze zijn versierd met voorstevenvormige uitsprongen die een kapiteelKopstuk van een zuil, pijler of pilaster; algemeen om de gedragen last op een smaller draagvlak over te brengen. vormen. De drie zijden van de portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert. worden bekroond door een hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. met geometrische friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). en een attiekMuur of bouwlaag boven de kroonlijst die meestal het dak aan het gezicht onttrekt. met vooraan zes vlaggenmasten. Op de flanken is deze attiekMuur of bouwlaag boven de kroonlijst die meestal het dak aan het gezicht onttrekt. verhoogd; aan de zuidkant is hij versierd met een paneel1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting. met het jaartal “1935”, tussen twee bronzen beelden van Victoria. De flank die naar Paleis 4 is gekeerd, heeft enkel een opening naar de verbindingsgalerij.
Op de binnengevel van de volledig in witsteen uitgevoerde portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert. omkadert een reeks pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. de lage muuropeningen: drie deuren en vier venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. met metalen raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn.. Het betonnen plafond wordt gevormd door een opeenvolging van grote caissons, terwijl de vloer is gemaakt van hardsteen en witsteen versierd met geometrische motieven.
De tentoonstellingshal is een rechthoekig gebouw van 4500 m², met achteraan een grote, even hoge uitbouw die als ingang dient. De hal heeft een sheddakOpeenvolging van parallelle daken met afwisselend een steil beglaasd dakvlak (vaak noordelijk geörienteerd) en een flauw hellend dakvlak., met metalen gebinte, met vijf overlangse traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...).
De gevels zijn overwegend in baksteen opgetrokken; de linkerzijgevel wordt gedeeltelijk aan het oog onttrokken door het Administratief gebouw. De achtergevel en linkergevel hebben een hardstenen onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen. met een registerVensterstrook in een topgevel. van deuren en venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. met monelenStenen vensterstijl.. Achteringang met twee brede gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. deuren in een geriemde stenen omlijsting en een centrale pijler1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…) met daarop een lantaarn1. Bovenste, opengewerkte bekroning van een dakkoepel of toren; schrijlings op nok van een dak gelegen wordt het dakruiter genoemd. - 2. Lichtbron met glazen ruiten.; deze ingang wordt bekroond door vulwerk met bakstenen monelenStenen vensterstijl. dat slechts tot op halve hoogte ruiten omsluit. De andere helft is blindZonder opening; blind venster, schijnopening. en zit gevat in het hoge registerVensterstrook in een topgevel. gemaakt van bakstenen in een schuin zigzagpatroon dat de twee gevels omsluit. Links van het toegangsvolume bevindt zich, in de hoek, een lage annex die vóór 1953 werd toegevoegd, in dezelfde stijl als het geheel, waarin een transformator werd geplaatst. Alle raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. is in metaal.


Administratief gebouw

Dit gebouw in baksteen en hardsteen heeft een plattegrond in een U die naar Paleis 2 is gekeerd; het rechterdeel wordt aangevuld met een lange loodrecht geplaatste vleugel met afgerond uiteinde dat als “oriëntatiepaviljoen” diende. Het hoofdvolume heeft vier bouwlagen en een lange gestapelde erkerRechthoekig of veelhoekig uitbouwsel, als het ware op de gevel geplakt en daardoor deel uitmakend van de achterliggende ruimte; vaak over één of meer verdiepingen gestapeld. en sluit harmonieus aan bij de architecturale benadering van het paleis. De onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen. van dit paleis wordt verlengd op de twee zijden van het volume, tot aan de aanzet van de loodrecht geplaatste vleugel; zo ook keert het registerVensterstrook in een topgevel. van zigzags weer tot waar het aansluit op de erkerRechthoekig of veelhoekig uitbouwsel, als het ware op de gevel geplakt en daardoor deel uitmakend van de achterliggende ruimte; vaak over één of meer verdiepingen gestapeld. van het al vermelde volume, op de plaats waar drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met kleine vierkante venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. beginnen.
De erkerRechthoekig of veelhoekig uitbouwsel, als het ware op de gevel geplakt en daardoor deel uitmakend van de achterliggende ruimte; vaak over één of meer verdiepingen gestapeld. is opengewerktOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. met vensterregistersDoorlopende horizontale aaneenschakeling van vensters. met zonweringen, tussen een doorlopende  vensterbank in steen en een doorlopende  lateiBalkvormig element van hout, steen, beton of metaal dat een muuropening overspant en bovenliggend metselwerk steunt. in met koper bekleed beton. Achter de loodrecht geplaatste vleugel heeft het hoofdvolume, hier zonder erkerRechthoekig of veelhoekig uitbouwsel, als het ware op de gevel geplakt en daardoor deel uitmakend van de achterliggende ruimte; vaak over één of meer verdiepingen gestapeld., een afgeronde hoektraveeTravee op de hoek (meestal 45°) van een gebouw. met een beglaasde deur en gebombeerdeGebold; welvend oppervlak dat een gelijkmatige boogwerking vertoont. venstersLicht- en/of luchtopening in een muur.. Dan volgt, achter een terras en trappen en in een brede stenen omlijsting, de drieledige ingang van het trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. met zijn hoge glaspartij. Rechts, ten slotte, is er een laatste traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met drie gestapelde venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. met moneelStenen vensterstijl., waarvan het onderste vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. op de muur van het paleis wordt hernomen.
Op de loodrechte vleugel rust de ene hoge verdieping op een rij kolommenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd.; de kolommenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. aan de rechte zijkanten zijn ingewerkt in uitspringende vitrines met afgeronde hoeken, de overige bevinden zich aan de buitenkant, rond een portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert. met uitkragende lateiBalkvormig element van hout, steen, beton of metaal dat een muuropening overspant en bovenliggend metselwerk steunt. en achter een trappenpartij. Hier wordt de compositie door de kromme overheerst: de zijvlakken van de vitrines, de cilindervormige stenen mantelHouten of natuurstenen bekleding rond de opening of mond van een schouw. van de centrale ingang, de gekoofdeConvex gebogen lijst. caissons van het plafond. Alle hogere uitsprongen zijn met koper bekleed.
De grote lage zaal op de begane grond vindt een echo in de ruime zaal op de verdieping, die zijdelings wordt verlicht door twee registersVensterstrook in een topgevel. van hoge muuropeningen met monelenStenen vensterstijl. en een lage stenen tussendorpelStenen dorpel die een deur of venster horizontaal in tweeën deelt.. In de ronding, bijpassend centraal vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. met twee monelenStenen vensterstijl. en een zware lateiBalkvormig element van hout, steen, beton of metaal dat een muuropening overspant en bovenliggend metselwerk steunt. versierd met gebeeldhouwd visgraatmotief. Op de vleugel rust een terras met buisreling, toegankelijk via een uitspringende ingang op de derde verdieping van het hoofdvolume.
Alle raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. is in metaal.
Binnen, trap in marmer en granitoBedekking met veelkleurige (marmer)stukjes, gebed in cementmortel, die na verharding glanzend wordt geschuurd. en met buisreling. Hallen in marmer met geometrisch motief, ronde plafondlampen. Administratieve gangen met visgraatparket. De ontvangstzaal op de benedenverdieping is betegeld met een geometrisch motief en het plafond heeft dwarse tongewelven met lichtlijsten. Conferentiezaal op de eerste verdieping met dezelfde afmetingen en identiek plafond.

Paleis 10

Dit paleis, waarin zich oorspronkelijk de feestzaal bevond, heeft dezelfde monumentaleZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert. als zijn tegenhanger, Paleis 2. Op de linkerhoek van het gebouw is de eerste steen van de Grote Paleizen ingemetseld: “AEDES.ANNUM.C.AB.LIBERTATE / PATRIAE.VINDICATA.COMMEMORANTES / REX.BELGARUM.LEOPOLDUS.III / D.XXIII.M.APRILIS.A.MCMXXXIIII.INCHOAVIT”. De pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. van de binnengevel van de portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert. omsluiten hoge muuropeningen met twee niveaus, allemaal beglaasd en met metalen raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn.; hun bovenste, hogere niveau verlicht een mezzanine (de voormalige tribune van de koren).
Om plaats te bieden aan meer dan 3.500 personen, zonder inwendige steunen, had de feestzaal oorspronkelijk een in die tijd heel innovatieve overkapping: twaalf metalen traliespanten met grote mazen en vier scharnieren die, stevig geschoord, een horizontaal getraptGevel met een driehoekige bekroning die trapsgewijs versmalt. plafond ondersteunden; de dakbedekking combineerde verticaal beglaasd raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. met dakschilden in Eternit. Tussen 1971 en 1996 werd deze dakbedekking gewijzigd, en later zelfs door een zadeldakDak met twee hellende dakvlakken. vervangen. Enkel twee bewaarde bakstenen topgevelsHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. met zeven trappen zijn hiervan nog zichtbaar.
Langs de zaal lopen twee zijbeuken met gevels in baksteen en hardsteen. De gevel van de rechterzijbeuk bevat, palend aan de portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert. en in een onafhankelijk gevelvlak, een toegangstraveeTravee waarin de toegang is ondergebracht. met, binnen eenzelfde brede stenen omlijsting met afgeronde dagkantenBinnenkant (tussen muurvlak en kozijn) van de stijlen van een muuropeningen; soms geprofileerd of afgeschuind., een deur met twee pijlers1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…) en de glaspartij met kruiskozijnen van een trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht.. Dan volgt een secundaire deur, met centrale pijler1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…), in het midden van een gevel die is opengewerktOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. met enkele keldervensters en met twee vensterregistersDoorlopende horizontale aaneenschakeling van vensters. met monelenStenen vensterstijl., geritmeerd door zware muurdammenParement tussen twee muuropeningen (vensters of deuren) in dezelfde bouwlaag. en met lateienBalkvormig element van hout, steen, beton of metaal dat een muuropening overspant en bovenliggend metselwerk steunt. in het tweede registerVensterstrook in een topgevel. doe door een kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). worden afgeboord; deze venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. verlichten de doorgangen van de zaal. Recente inrijpoort uiterst rechts. Tussen de vensterregistersDoorlopende horizontale aaneenschakeling van vensters. bevinden zich decoratieve stenen panelen1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting., een op twee figuratief; drie ervan zijn gebeeldhouwd door Albert De Raed (Visserij, Oogst en Tropische Flora), twee door Joseph Van Hamme (Landbouw en Veeteelt).
De analoge gevel van de linkerzijbeuk werd niet van ingangen voorzien, gezien de helling van het terrein. Zo is het gevelvlak naast de portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert., die ook een trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. bevat, enkel met een glaspartij opengewerktOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen..
Sinds 1993-1994 wordt de achtergevel aan het zicht onttrokken door het Auditorium, maar oorspronkelijk werd hij opengewerktOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. door een ingang die naar de achterzijde van de scène en naar de loges leidde.
Al het raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. is in metaal.