Kerkhof van Laken

Begraafplaats met onregelmatige plattegrond en een oppervlakte van meer dan zes hectare, afgebakend door het Onze-Lieve-Vrouwvoorplein, het Kardinaal Cardijnplantsoen, de Kunstenaarsstraat en de Leopold I-straat.

Geschiedenis

Het kerkhof van Laken is de oudste begraafplaats van het Brusselse Gewest. De aanleg ervan gaat terug naar de periode toen een eerste parochiekerk werd gebouwd, waarrond een kleine begraafplaats lag. Nadat keizer Jozef II begraafplaatsen in de stad had verboden in 1784, lieten tal van Brusselaars zich begraven op de toen nog landelijkePeriode: 18e – 19e – begin 20e eeuw De landelijke architectuur verwijst naar een kenmerkende bouwwijze die voornamelijk bestaat uit boerderijen en landelijke woningen, opgetrokken tussen de 18e eeuw en het begin van de 20e eeuw. Tot het midden van de 19e eeuw was dit type bebouwing wijdverspreid in de Brusselse voorsteden, die toen nog een overwegend landelijk landschap kenden. De bebouwing concentreerde zich vooral rond parochiekerken, in gehuchten, en langs de belangrijkste verkeersassen. Deze bouwwijze, die binnen de vernaculaire architectuur valt, vertoont specifieke architecturale en materiële kenmerken die getuigen van lokale grondstoffen en traditionele vakkennis. De boerderijen komen doorgaans overeen met kleinschalige landbouwbedrijven. Ze bestaan uit een rechthoekige woning, laag en zonder verdieping, die parallel of loodrecht op de weg is geplaatst. De ruimte tussen de weg en de boerderij fungeert als erf. Tot het einde van de 19e eeuw was de stal rechtstreeks verbonden met de woning en vormde zo één geheel. Bijgebouwen (schuur, berging, werkplaats, hooizolder) konden dit geheel aanvullen, afhankelijk van de middelen van de eigenaar. De vierkanthoeve is een variant van dit type, georganiseerd als een gesloten vierhoek of U-vorm rond een centrale binnenplaats. Deze binnenplaats bevatte vaak een mestput, een waterput, een drinkbak of een duiventil. Soms werd de straatzijde van de vleugel monumentaler vormgegeven met een poortgebouw. De constructietechniek maakt voornamelijk gebruik van lokale materialen: baksteen, kalkmortel, pleister en natuursteen (vooral voor sokkels en omlijstingen van openingen). De daken, rustend op een houten gebinte, zijn bedekt met riet, pannen of soms leien. De openingen zijn, indien later niet aangepast, zelden uitgelijnd en vaak van verschillende afmetingen. Sommige behouden hun oorspronkelijke houten latei. Ook zijn ijzeren muurankers zichtbaar in hoefijzer-, I- of X-vorm in de gevels en/of zijgevels. De landelijke woningen (vaak verbonden met tuinbouw) volgen een herkenbare typologie: een eenvoudig, compact bakstenen volume, een gepleisterde of geschilderde gevel, een indeling in traveeën over één niveau met attiek, en een poortdeur die toegang geeft tot een achterliggende berging. begraafplaats van Laken. In 1804 maakte een keizerlijk decreet de aankoop van concessies en de bouw van grafmonumenten op de begraafplaatsen mogelijk. Deze machtiging verzekerde meteen het succes van het kerkhof van Laken, want, zoals Alphonse Wauters in 1855 schreef, tout ce qui avait brillé dans le monde prétendit dormir du sommeil de la tombe au pied de l’église de Laeken [al wie tot de beau monde behoorde, meende aanspraak te mogen maken op een laatste rustplaats aan de voet van de kerk van Laken].
In 1832 werd het kerkhof voor het eerst uitgebreid en werd zijn oppervlakte verdubbeld tot meer dan een hectare. In 1850 werd de aantrekkingskracht van het kerkhof nog vergroot door het overlijden van koningin Louise-Marie en haar wens om in de parochiekerk van Laken te worden begraven. Nieuwe uitbreidingen brachten de oppervlakte van de begraafplaats naar 2hectare 46 are in 1855 en 4 hectare 3 are in 1886. Wegens de bouw, vanaf 1854, van de nieuwe Onze-Lieve-Vrouwkerk moest de oorspronkelijke ingang van het kerkhof worden verwijderd; hij werd verplaatst naar de aslijn van de Sint-Annadreef (A). Later, rond eind 19e eeuw, werd een tweede ingang aangelegd in de noordwestelijke hoek van het Onze-Lieve-Vrouwvoorplein, op het oude tracé van de Leopoldstraat (B).
De 13e-eeuwse gotische kerk werd in 1872 buiten gebruik gesteld en in 1884 met de grond gelijk gemaakt, behalve het koor (C). In 1874 mocht, krachtens een overeenkomst tussen de kerkfabriek en de gemeente, enkel die laatste nog grafconcessies verlenen en verkopen, middels een provisie aan de kerkfabriek, die eigenares van het terrein bleef.
In 1876 vatte ingenieur Emile Bockstael, toenmalig schepen van Openbare Werken, het idee op om grafgalerijen (D) aan te leggen om het plaatsgebrek op het kerkhof op te vangen en tegemoet te komen aan de steeds strengere eisen inzake hygiëne. Zich inspirerend op de grafgalerijen uit Zuid-Europa, en met name die van Italië, koos hij voor boven elkaar geplaatste cellen afgesloten door een steen waarop het epitaaf stond. Zo werd de eerste grafgalerij van België en Noord-Europa, uitgevoerd in baksteen, in 1878 in Laken ingehuldigd. In datzelfde jaar werd beslist bijkomende galerijenOverdekte gang, aan één of beide zijden geritmeerd door zuilen, kolommen of pijlers, bogengang genoemd indien geritmeerd door arcaden. uit te graven (D1), die bereikbaar waren via een centrale trap bekroond door een paviljoen in eclectischePeriode: ca. 1840-1914. Het eclecticisme is een architectuurstroming die stijlen afkomstig uit verschillende tijdperken en plaatsen combineert. Architecten vermengen historische referenties om nieuwe composities te creëren. Die tendens ontwikkelt zich in Brussel kort na de onafhankelijkheid van België in het kader van de grootschalige verstedelijkingsprogramma’s. Tijdens de jaren 1840 en 1850 ontstaat immers de behoefte aan een nationale architectuur, terwijl de stad tot dan toe vooral het neoclassicisme had benadrukt met symmetrische, ordelijke en rationele stedenbouwkundige gehelen. Terwijl sommige architecten kiezen voor eenheid van stijl, zoals de neogotische of neo-Vlaamse renaissancestijl, ontwikkelt zich ook een tendens om vormtalen uit het verleden te mengen en daarbij lokale materialen en nieuwe technieken (onder meer voortgekomen uit de industriële revolutie) in te zetten. Dat eclecticisme maakt het mogelijk om flexibeler in te spelen op een veelheid aan typologieën en stedelijke voorzieningen. De stad breidt immers volop uit: het eclecticisme past zich zowel toe op kerken als op grootwarenhuizen, hotels, stations, scholen, fabrieken, maar eveneens op de woonarchitectuur. Dat verklaart waarom het eclecticisme de dominante architecturale tendens is in de eerste kroon van Brussel (de Brusselse voorsteden). In de openbare architectuur is die menging niet willekeurig: elke stijl wordt gekozen om een idee over te brengen. Zo kan het neogotische verwijzen naar de middeleeuwse geschiedenis van de stad of naar de spiritualiteit van een religieus (katholiek) gebouw; het neoclassicisme suggereert orde en autoriteit voor een gerechtsgebouw of een administratief gebouw; de renaissance symboliseert burgerschap of cultureel prestige. Architectuur wordt op die manier een visuele taal, ontworpen om de waarden van een instelling te weerspiegelen. In de woonarchitectuur is het eclecticisme een kenmerk van de bourgeoisie en herkenbaar aan een gevarieerde en dynamische gevel, waarin architecten spelen met vormen, materialen en kleuren. Baksteen, natuursteen, smeed- of gietijzer, keramiek of sgraffiti worden gecombineerd om een rijk en gepersonaliseerd decor te creëren. Elk detail – balkon, kroonlijst, gebeeldhouwd linteel, dakkapel, erker, voordeur – wordt aangegrepen om de smaak van de eigenaar uit te drukken, zijn status in de verf te zetten of zijn culturele aspiraties te benadrukken. De stijl situeert zich in een periode waarin Brussel moderniteit waardeert en tegelijk zijn geschiedenis viert. Het eclecticisme vormt dan ook een compromis: een hedendaagse architectuur geïnspireerd door het verleden, aangepast aan het burgerlijke, stedelijke en moderne leven. Achter de gevel worden de interieurs ingericht met oog voor comfort: een praktischer indeling, een decoratieve trap, vertrekken gericht op specifieke functies (salon, rookvertrek, eetkamer) en soms technische innovaties (beter verwarmingssysteem, water, gas). De periode van het eclecticisme zet het basismodel van de burgerwoning op punt: een gevel met een symmetrische compositie (drie gelijke traveeën op drie bouwlagen) of een asymmetrische compositie (twee traveeën – één smalle en één brede – op drie bouwlagen); een plattegrond met een gang die naar de trap leidt in de toegangstravee en twee of drie opeenvolgende vertrekken, overeenkomend met de breedte van de andere travee(ën). De gevel krijgt ook een driedimensionale uitwerking door de toevoeging van balkons, erkers of bow-windows. Tijdens de tweede helft van de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw is de stedenbouwkundige ontwikkeling zodanig groot dat het niet ongewoon is dat hele straatdelen in enkele jaren tijd uit de grond worden gestampt. Dat resulteert in bijzonder homogene en samenhangende stedenbouwkundige gehelen: de enfilade of gevelrij. Die samenhang is soms het werk van één architect in het kader van een kleinschalig vastgoedproject. Meestal worden de woningen echter gebouwd door verschillende architecten, voor verschillende eigenaars: ze verschillen dan onderling, maar vormen toch homogene gevelrijen van gebouwen in dezelfde stijl, met dezelfde materialen en/of hetzelfde bouwprofiel. De representatieve elementen van de residentiële bouwkunde in eclecticistische stijl zijn: het bouwprofiel (asymmetrische of symmetrische compositie), de polychromie van de materialen (hardsteen, natuursteen, bakstenen in uiteenlopende kleuren, pleisterwerk), het gebruik van smeed- en/of gietijzerwerk, uitspringende elementen (balkons, erkers, bow-windows), dakkapellen en stedenbouwkundige enfilades. Die gevels worden vaak benadrukt door elementen met diverse inspiratiebronnen: neoclassicistisch (pleisterwerk, soberheid), neogotisch (spitsboogvensters of drielobbige vensters, kruisvensters in steen), neo-Vlaamse renaissancestijl (dakkapel, trapgevel, muurankers), art nouveau (sgraffiti, keramiektegels, zweepslagmotieven, glasramen met florale motieven), pittoresk (schilddak of wolfdak, torentje, houten of pseudo-houten elementen: borstweringen, vakwerk, zichtbare spanten), enz. Het is algemeen aanvaard dat de periode van het eclecticisme eindigt met de Eerste Wereldoorlog, al blijft het basismodel van het burgerhuis ook nadien nog lang bestaan. Gemeenten en wijken die later, tijdens het interbellum, werden verstedelijkt op basis van stedenbouwkundige plannen die in de 19e eeuw waren uitgetekend, bouwen voort op het model van het eclecticisme en vormen gevelrijen met een gelijkaardig bouwprofiel. Die woningen worden als laateclectisch bestempeld. Zij nemen alle kenmerken van de eclecticistische woonarchitectuur over, maar worden doorgaans geaccentueerd met elementen geïnspireerd door de Beaux-Arts, art deco, art nouveau, pittoreske of regionalistische architectuur (zie laat eclecticisme). stijl (J). Het geheel was toegankelijk via een dubbel hellend vlak. Tussen 1899 en 1911, en nogmaals tussen 1919 en 1928, werd meer westwaarts een tweede zone met galerijenOverdekte gang, aan één of beide zijden geritmeerd door zuilen, kolommen of pijlers, bogengang genoemd indien geritmeerd door arcaden. in niet-gewapend beton uitgegraven, haaks op die van de eerste zone (D2). In 1931 werd het noordelijke hellend vlak verbouwd tot grafgalerij. Na de Eerste Wereldoorlog werd in het noordelijke deel van de begraafplaats een ereperk 1914-1918 aangelegd (E).
Van 1933 tot 1935 verlengde François Malfait, stadsarchitect van Brussel, de grafgalerijen nogmaals in westelijke richting, met drie evenwijdige galerijen in gewapend beton die aan hun uiteinde verbonden waren met een vierde, gebogen galerijOverdekte gang, aan één of beide zijden geritmeerd door zuilen, kolommen of pijlers, bogengang genoemd indien geritmeerd door arcaden.. Het geheel omvatte toen 4061 nissenUitsparing in de dikte van een muur, kan rechthoekig zijn of onder een boog, achtervlak kan vlak, segmentvormig, halfrond of gebogen zijn; diepe nis voor standbeeld. voor lijkkisten en 70 voor urnen. Bovengronds legde de architect een uitgestrekte esplanade aan die in een cirkelboogvormig peristilium (D3) uitmondde. Hij verbouwde tevens de ingang van het kerkhof aan de kant van het voorplein en voegde er twee volumes aan toe, bestemd voor openbare toiletten en voor administratieve lokalen (portiersloge, archieven, de kantoren van de hoofdgrafdelver en de inspecteur).
De laatste uitbreiding van het kerkhof vond in de jaren 1930 plaats, op het oude buitengoed Matthieu, dat aan de zuidkant van het kerkhof lag, langs de Leopoldstraat. Na 1953 werd er een memoriaal 1940-1945 (F) opgericht, naar een ontwerp van stadsarchitect Jean Rombaux. In 1954 verbouwde L. Crosiers een gebouw waarin zich het mortuarium, het magazijn en de werkplaats van de betonwerker bevonden; dit gebouw stond in het noordelijke deel van de begraafplaats (G) en had een puntgevelGevel waarvan de top driehoekig is. versierd met een gerecupereerd barokportaal.

Beschrijving

Het kerkhof is opgedeeld in drie grote zones. Aan de oostkant ligt de oudste zone. Ze wordt in het noorden door het koor van de oude kerk gedomineerd en vermengt rechte en gebogen dreven. In het midden bevindt zich een viersprong met concentrische lanen. Deze twee zones worden afgeboord door een grote laan die de twee ingangen van het kerkhof met elkaar verbindt en het tracé volgt van de wegen die vroeger langs de site liepen, waaronder de bocht van het oude tracé van de Leopoldstraat. Een derde zone, met de ondergrondse galerijenOverdekte gang, aan één of beide zijden geritmeerd door zuilen, kolommen of pijlers, bogengang genoemd indien geritmeerd door arcaden., neemt het zuidelijke deel van de viersprong in en loopt in westelijke richting tot voorbij de grote laan.

Het kerkhof wordt afgesloten door verschillende soorten muren, de meeste in baksteen en hardsteen. Aan het Onze-Lieve-Vrouwvoorplein en langs de Leopold I-straat, afsluiting geritmeerd door pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. en panelen1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting.. Aan de Kunstenaarsstraat, afsluiting met pijlers1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…) die een op de drie door een vuurpotOrnament in de vorm van een vuurpot. worden bekroond, tussen smeedijzerenTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… traliewerk. Aan de koorafsluiting van de kerk is de omheining verzorgder: op een hardstenen sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel., traliewerk tussen pijlers1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…) die witsteen en hardsteen afwisselen, allemaal bekroond door een vuurpotOrnament in de vorm van een vuurpot.. Analoge compositie in de verlenging van de bocht, langs het Kardinaal Cardijnplantsoen, maar dan op een hoge bakstenen sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel..

In de noordwestelijke hoek van het voorplein, monumentaleZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. hardstenen hoofdingang (B) in art-decostijl. Geflankeerd door muurvakken met getandeLijst met kleine repetitieve kubusvormige elementen (tanden); guttae hebben de vorm van een afgeknotte kegel en bevinden zich eerder onder aan een console of triglief. kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement)., twee massieve veelhoekige pijlers1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…) onder lantaarnvormig topstuk. SmeedijzerenTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… traliewerk met volutenSpiraalvormig ornament; meestal gebruikt als aanzetstuk van topgevels, bij deur- en vensteromlijstingen of als steunbeer..

Aan het Kardinaal Cardijnplantsoen, vroegere hoofdingang (A), in eclectischePeriode: ca. 1840-1914. Het eclecticisme is een architectuurstroming die stijlen afkomstig uit verschillende tijdperken en plaatsen combineert. Architecten vermengen historische referenties om nieuwe composities te creëren. Die tendens ontwikkelt zich in Brussel kort na de onafhankelijkheid van België in het kader van de grootschalige verstedelijkingsprogramma’s. Tijdens de jaren 1840 en 1850 ontstaat immers de behoefte aan een nationale architectuur, terwijl de stad tot dan toe vooral het neoclassicisme had benadrukt met symmetrische, ordelijke en rationele stedenbouwkundige gehelen. Terwijl sommige architecten kiezen voor eenheid van stijl, zoals de neogotische of neo-Vlaamse renaissancestijl, ontwikkelt zich ook een tendens om vormtalen uit het verleden te mengen en daarbij lokale materialen en nieuwe technieken (onder meer voortgekomen uit de industriële revolutie) in te zetten. Dat eclecticisme maakt het mogelijk om flexibeler in te spelen op een veelheid aan typologieën en stedelijke voorzieningen. De stad breidt immers volop uit: het eclecticisme past zich zowel toe op kerken als op grootwarenhuizen, hotels, stations, scholen, fabrieken, maar eveneens op de woonarchitectuur. Dat verklaart waarom het eclecticisme de dominante architecturale tendens is in de eerste kroon van Brussel (de Brusselse voorsteden). In de openbare architectuur is die menging niet willekeurig: elke stijl wordt gekozen om een idee over te brengen. Zo kan het neogotische verwijzen naar de middeleeuwse geschiedenis van de stad of naar de spiritualiteit van een religieus (katholiek) gebouw; het neoclassicisme suggereert orde en autoriteit voor een gerechtsgebouw of een administratief gebouw; de renaissance symboliseert burgerschap of cultureel prestige. Architectuur wordt op die manier een visuele taal, ontworpen om de waarden van een instelling te weerspiegelen. In de woonarchitectuur is het eclecticisme een kenmerk van de bourgeoisie en herkenbaar aan een gevarieerde en dynamische gevel, waarin architecten spelen met vormen, materialen en kleuren. Baksteen, natuursteen, smeed- of gietijzer, keramiek of sgraffiti worden gecombineerd om een rijk en gepersonaliseerd decor te creëren. Elk detail – balkon, kroonlijst, gebeeldhouwd linteel, dakkapel, erker, voordeur – wordt aangegrepen om de smaak van de eigenaar uit te drukken, zijn status in de verf te zetten of zijn culturele aspiraties te benadrukken. De stijl situeert zich in een periode waarin Brussel moderniteit waardeert en tegelijk zijn geschiedenis viert. Het eclecticisme vormt dan ook een compromis: een hedendaagse architectuur geïnspireerd door het verleden, aangepast aan het burgerlijke, stedelijke en moderne leven. Achter de gevel worden de interieurs ingericht met oog voor comfort: een praktischer indeling, een decoratieve trap, vertrekken gericht op specifieke functies (salon, rookvertrek, eetkamer) en soms technische innovaties (beter verwarmingssysteem, water, gas). De periode van het eclecticisme zet het basismodel van de burgerwoning op punt: een gevel met een symmetrische compositie (drie gelijke traveeën op drie bouwlagen) of een asymmetrische compositie (twee traveeën – één smalle en één brede – op drie bouwlagen); een plattegrond met een gang die naar de trap leidt in de toegangstravee en twee of drie opeenvolgende vertrekken, overeenkomend met de breedte van de andere travee(ën). De gevel krijgt ook een driedimensionale uitwerking door de toevoeging van balkons, erkers of bow-windows. Tijdens de tweede helft van de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw is de stedenbouwkundige ontwikkeling zodanig groot dat het niet ongewoon is dat hele straatdelen in enkele jaren tijd uit de grond worden gestampt. Dat resulteert in bijzonder homogene en samenhangende stedenbouwkundige gehelen: de enfilade of gevelrij. Die samenhang is soms het werk van één architect in het kader van een kleinschalig vastgoedproject. Meestal worden de woningen echter gebouwd door verschillende architecten, voor verschillende eigenaars: ze verschillen dan onderling, maar vormen toch homogene gevelrijen van gebouwen in dezelfde stijl, met dezelfde materialen en/of hetzelfde bouwprofiel. De representatieve elementen van de residentiële bouwkunde in eclecticistische stijl zijn: het bouwprofiel (asymmetrische of symmetrische compositie), de polychromie van de materialen (hardsteen, natuursteen, bakstenen in uiteenlopende kleuren, pleisterwerk), het gebruik van smeed- en/of gietijzerwerk, uitspringende elementen (balkons, erkers, bow-windows), dakkapellen en stedenbouwkundige enfilades. Die gevels worden vaak benadrukt door elementen met diverse inspiratiebronnen: neoclassicistisch (pleisterwerk, soberheid), neogotisch (spitsboogvensters of drielobbige vensters, kruisvensters in steen), neo-Vlaamse renaissancestijl (dakkapel, trapgevel, muurankers), art nouveau (sgraffiti, keramiektegels, zweepslagmotieven, glasramen met florale motieven), pittoresk (schilddak of wolfdak, torentje, houten of pseudo-houten elementen: borstweringen, vakwerk, zichtbare spanten), enz. Het is algemeen aanvaard dat de periode van het eclecticisme eindigt met de Eerste Wereldoorlog, al blijft het basismodel van het burgerhuis ook nadien nog lang bestaan. Gemeenten en wijken die later, tijdens het interbellum, werden verstedelijkt op basis van stedenbouwkundige plannen die in de 19e eeuw waren uitgetekend, bouwen voort op het model van het eclecticisme en vormen gevelrijen met een gelijkaardig bouwprofiel. Die woningen worden als laateclectisch bestempeld. Zij nemen alle kenmerken van de eclecticistische woonarchitectuur over, maar worden doorgaans geaccentueerd met elementen geïnspireerd door de Beaux-Arts, art deco, art nouveau, pittoreske of regionalistische architectuur (zie laat eclecticisme). stijl. Drie ingangen, de centrale als inrijpoort, die aan de zijkanten voor voetgangers, in hardsteen en witsteen, met twee pijlers1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…) onder een vuurpotOrnament in de vorm van een vuurpot. en een poort met omlijsting onder entablementHoofdgestel of onderdeel ervan (vb. kroonlijst) als bekroning van muuropening; entablement vaak op consoles.. SmeedijzerenTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… traliewerk. Analoge pijlers1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…) aan de uiteinden.

Koor van de oude Onze-Lieve-Vrouwekerk (C)

Koor van een gebouw in gotischeDe Neogotische stijl in Brussel is een van de meest invloedrijke en langdurige neostijlen van de negentiende eeuw, en vormt een essentieel hoofdstuk in de geschiedenis van het Belgische eclecticisme en de katholieke heropleving na 1830. Deze stijl herneemt en herinterpreteert de vormen, constructieprincipes en symboliek van de middeleeuwse gotiek, en kreeg in Brussel zowel een religieuze, ideologische als nationale dimensie. De neogotiek ontstond in België in de context van het romantische nationalisme en de restauratie van religieuze architectuur, geïnspireerd door voorbeelden uit Engeland (Pugin, Ruskin) en Frankrijk (Viollet-le-Duc). In Brussel vond de stijl vruchtbare grond dankzij de samenwerking tussen de katholieke kerk, de overheid en invloedrijke architecten die de gotiek beschouwden als de ware christelijke bouwstijl van het middeleeuwse Europa. Tussen 1830 en 1914 ontwikkelde de Brusselse neogotiek zich van een restauratiestijl naar een volwaardig scheppende stroming, toegepast op kerken, scholen, kloosters en zelfs burgerlijke gebouwen. De Brusselse neogotiek herneemt de structurele en esthetische principes van de oorspronkelijke gotiek, maar vertaalt deze met negentiende-eeuwse middelen en materialen. Typische kenmerken zijn: verticalisme en sterke opwaartse dynamiek; spitsbogen, kruisribgewelven en pinakels; gebruik van natuursteen en baksteen, soms gecombineerd in polychrome patronen; rijk uitgewerkte venstertraceringen en maaswerk; toepassing van iconografische programma’s (beelden, glasramen) met religieuze of symbolische betekenis; nadruk op ambachtelijke detaillering en het expressieve karakter van de constructie. Daarnaast werden talloze interieurs, altaren, glasramen en meubilair in neogotische stijl ontworpen door kunstenaars en ateliers zoals dat van Jean-Baptiste Bethune, die de stijl vanuit Vlaanderen in Brussel hielp verspreiden. De neogotiek in Brussel omvat verschillende varianten: een romantisch geïnspireerde vroege fase, een wetenschappelijk-constructieve richting als restauratie-architectuur onder invloed van Viollet-le-Duc (vb: Broodhuis, Onze-Lieve-Vrouw ter Zavelkerk), in parallel met een creatieve scheppende stijl (vb: Sint-Bonifaaskerk), en een laat-eclectische fase waarin gotische motieven worden gecombineerd met neoromaanse of neorenaissance-elementen (vb: Redemptoristenklooster en de Sint-Magdalenakerk, Jette). De Neogotische stijl vertegenwoordigt in Brussel niet enkel een historische revival, maar ook een cultureel programma dat de identiteit van de hoofdstad mede vormgaf. Zij beïnvloedde de stedelijke morfologie, de beeldtaal van de religieuze architectuur en zelfs de decoratieve kunsten (glasramen, meubilair, smeedwerk). stijl gebouwd in de 13e eeuw en vanaf 1884 grotendeels gesloopt.

Geschiedenis

De oprichtingsdatum van de parochie Laken blijft onbekend. Ter vervanging van een oratorium, waarvan geen enkel spoor is bewaard, werd in de 13e eeuw een gotischeDe Neogotische stijl in Brussel is een van de meest invloedrijke en langdurige neostijlen van de negentiende eeuw, en vormt een essentieel hoofdstuk in de geschiedenis van het Belgische eclecticisme en de katholieke heropleving na 1830. Deze stijl herneemt en herinterpreteert de vormen, constructieprincipes en symboliek van de middeleeuwse gotiek, en kreeg in Brussel zowel een religieuze, ideologische als nationale dimensie. De neogotiek ontstond in België in de context van het romantische nationalisme en de restauratie van religieuze architectuur, geïnspireerd door voorbeelden uit Engeland (Pugin, Ruskin) en Frankrijk (Viollet-le-Duc). In Brussel vond de stijl vruchtbare grond dankzij de samenwerking tussen de katholieke kerk, de overheid en invloedrijke architecten die de gotiek beschouwden als de ware christelijke bouwstijl van het middeleeuwse Europa. Tussen 1830 en 1914 ontwikkelde de Brusselse neogotiek zich van een restauratiestijl naar een volwaardig scheppende stroming, toegepast op kerken, scholen, kloosters en zelfs burgerlijke gebouwen. De Brusselse neogotiek herneemt de structurele en esthetische principes van de oorspronkelijke gotiek, maar vertaalt deze met negentiende-eeuwse middelen en materialen. Typische kenmerken zijn: verticalisme en sterke opwaartse dynamiek; spitsbogen, kruisribgewelven en pinakels; gebruik van natuursteen en baksteen, soms gecombineerd in polychrome patronen; rijk uitgewerkte venstertraceringen en maaswerk; toepassing van iconografische programma’s (beelden, glasramen) met religieuze of symbolische betekenis; nadruk op ambachtelijke detaillering en het expressieve karakter van de constructie. Daarnaast werden talloze interieurs, altaren, glasramen en meubilair in neogotische stijl ontworpen door kunstenaars en ateliers zoals dat van Jean-Baptiste Bethune, die de stijl vanuit Vlaanderen in Brussel hielp verspreiden. De neogotiek in Brussel omvat verschillende varianten: een romantisch geïnspireerde vroege fase, een wetenschappelijk-constructieve richting als restauratie-architectuur onder invloed van Viollet-le-Duc (vb: Broodhuis, Onze-Lieve-Vrouw ter Zavelkerk), in parallel met een creatieve scheppende stijl (vb: Sint-Bonifaaskerk), en een laat-eclectische fase waarin gotische motieven worden gecombineerd met neoromaanse of neorenaissance-elementen (vb: Redemptoristenklooster en de Sint-Magdalenakerk, Jette). De Neogotische stijl vertegenwoordigt in Brussel niet enkel een historische revival, maar ook een cultureel programma dat de identiteit van de hoofdstad mede vormgaf. Zij beïnvloedde de stedelijke morfologie, de beeldtaal van de religieuze architectuur en zelfs de decoratieve kunsten (glasramen, meubilair, smeedwerk). kerk gebouwd die aan Maria was toegewijd. Het gebouw, in de vorm van een Latijns kruis, had een kruistoren. In 1438 werd het aangevuld met een aan de heilige Barbara toegewijde kapel tegen de oostvleugel van het dwarsschip aangebouwd ter gelegenheid van de schenking van haar relikwieën. Dankzij de legende dat Maria zelf de plaats van de kerk zou hebben aangeduid met een askleurige draad die sindsdien devoot is bewaard, en ook dankzij de aanwezigheid als koster van de toekomstige heilige Guido, ontstond hier een populair bedevaartsoord. In december 1581 werd de kerk door de calvinisten geplunderd, maar dankzij de vrijgevigheid van aartshertogin Isabella werd ze hersteld.

Op 17.10.1850 werd koningin Louise-Marie volgens haar eigen wens begraven in de Sint-Barbarakapel. In afwachting van de door de regering uitgevaardigde bouw van een nieuwe mausoleumkerk, kreeg het stoffelijk overschot van de koningin in de kapel het gezelschap van dat van Leopold I in 1865 en van prins Leopold, de enige zoon van LeopoldII, in 1869. Voor de teraardebestelling van eerstgenoemde werd in de kapel een deur met een neogotischeDe Neogotische stijl in Brussel is een van de meest invloedrijke en langdurige neostijlen van de negentiende eeuw, en vormt een essentieel hoofdstuk in de geschiedenis van het Belgische eclecticisme en de katholieke heropleving na 1830. Deze stijl herneemt en herinterpreteert de vormen, constructieprincipes en symboliek van de middeleeuwse gotiek, en kreeg in Brussel zowel een religieuze, ideologische als nationale dimensie. De neogotiek ontstond in België in de context van het romantische nationalisme en de restauratie van religieuze architectuur, geïnspireerd door voorbeelden uit Engeland (Pugin, Ruskin) en Frankrijk (Viollet-le-Duc). In Brussel vond de stijl vruchtbare grond dankzij de samenwerking tussen de katholieke kerk, de overheid en invloedrijke architecten die de gotiek beschouwden als de ware christelijke bouwstijl van het middeleeuwse Europa. Tussen 1830 en 1914 ontwikkelde de Brusselse neogotiek zich van een restauratiestijl naar een volwaardig scheppende stroming, toegepast op kerken, scholen, kloosters en zelfs burgerlijke gebouwen. De Brusselse neogotiek herneemt de structurele en esthetische principes van de oorspronkelijke gotiek, maar vertaalt deze met negentiende-eeuwse middelen en materialen. Typische kenmerken zijn: verticalisme en sterke opwaartse dynamiek; spitsbogen, kruisribgewelven en pinakels; gebruik van natuursteen en baksteen, soms gecombineerd in polychrome patronen; rijk uitgewerkte venstertraceringen en maaswerk; toepassing van iconografische programma’s (beelden, glasramen) met religieuze of symbolische betekenis; nadruk op ambachtelijke detaillering en het expressieve karakter van de constructie. Daarnaast werden talloze interieurs, altaren, glasramen en meubilair in neogotische stijl ontworpen door kunstenaars en ateliers zoals dat van Jean-Baptiste Bethune, die de stijl vanuit Vlaanderen in Brussel hielp verspreiden. De neogotiek in Brussel omvat verschillende varianten: een romantisch geïnspireerde vroege fase, een wetenschappelijk-constructieve richting als restauratie-architectuur onder invloed van Viollet-le-Duc (vb: Broodhuis, Onze-Lieve-Vrouw ter Zavelkerk), in parallel met een creatieve scheppende stijl (vb: Sint-Bonifaaskerk), en een laat-eclectische fase waarin gotische motieven worden gecombineerd met neoromaanse of neorenaissance-elementen (vb: Redemptoristenklooster en de Sint-Magdalenakerk, Jette). De Neogotische stijl vertegenwoordigt in Brussel niet enkel een historische revival, maar ook een cultureel programma dat de identiteit van de hoofdstad mede vormgaf. Zij beïnvloedde de stedelijke morfologie, de beeldtaal van de religieuze architectuur en zelfs de decoratieve kunsten (glasramen, meubilair, smeedwerk). stenen omlijsting opengewerktOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen., n.o.v. architect Louis De Curte en gebeeldhouwd door Georges Houtstont.

De kerk, die in 1872 buiten gebruik werd gesteld, raakte geleidelijk in verval. In 1884 werd ze met de grond gelijk gemaakt, met uitzondering van het koor, en dit ondanks het verzet van de Koninklijke Commissie voor Monumenten. Volgens de plannen van architect Auguste Van Aasche werd het koor in 1894-1896 omsloten door een nieuwe gevel waarin het door De Curte ontworpen portaal1. In muur uitgespaarde ruimte voor een deur of toegang; - 2. Meer gesloten, voor of achter een gebouw geplaatste beschutting (voorbouw, vestibule). werd geïntegreerd. In 1895 werden tijdens het afkappen van de muren muurschilderingen ontdekt die door Léon Bressers werden opgetekend. Het is op basis van deze tekeningen dat de schilderijen in 1900-1901 werden hersteld.

Beschrijving

Zuidwaarts gericht, oud koor van twee rechte traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), uitmondend in een vijfzijdige abside.

Gevels in breuksteenMetselwerk bestaande uit brokken onregelmatige natuursteen. van ledesteen, met een hoge onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen. met dubbele uitsprong bekroond door een waterlijstVooruitspringende rand in het gevelvlak die regenwater buiten gevel laat afdruppelen.. De gevels, gescandeerd door schraagpijlers, worden verlevendigd door pinakelsSlanke beëindiging in de vorm van een gotisch torentje. en waterspuwersUitstekende buis of gooteinde voor de afvoer van hemelwater, vaak in de vorm van een dierlijk of diabolisch monster. die een fijne kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). met kwartrond profiel doorbreken.
Gootmuren met negen smalle spitsboogvormige  venstersLicht- en/of luchtopening in een muur., inspringend in een arcadeEén of meerdere bogen, steunend op zuilen of pijlers; kan ook blind zijn. met zuiltjes met knopkapiteel en halfronde boogConstructie waarvan de beschrijvende lijnen delen van cirkels of gebogen lijnen zijn en waarin alle drukkrachten optreden.. Op de westflank, dichtgemetselde deur geflankeerd door zuiltjes met knopkapiteel onder rondboogvormigBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft. gewelf.
Hoofdgevel met uitkragende geveltop en een stenen kruis, aansluitend op de gootmuren. Oostelijk portaal1. In muur uitgespaarde ruimte voor een deur of toegang; - 2. Meer gesloten, voor of achter een gebouw geplaatste beschutting (voorbouw, vestibule). in neogotischeDe Neogotische stijl in Brussel is een van de meest invloedrijke en langdurige neostijlen van de negentiende eeuw, en vormt een essentieel hoofdstuk in de geschiedenis van het Belgische eclecticisme en de katholieke heropleving na 1830. Deze stijl herneemt en herinterpreteert de vormen, constructieprincipes en symboliek van de middeleeuwse gotiek, en kreeg in Brussel zowel een religieuze, ideologische als nationale dimensie. De neogotiek ontstond in België in de context van het romantische nationalisme en de restauratie van religieuze architectuur, geïnspireerd door voorbeelden uit Engeland (Pugin, Ruskin) en Frankrijk (Viollet-le-Duc). In Brussel vond de stijl vruchtbare grond dankzij de samenwerking tussen de katholieke kerk, de overheid en invloedrijke architecten die de gotiek beschouwden als de ware christelijke bouwstijl van het middeleeuwse Europa. Tussen 1830 en 1914 ontwikkelde de Brusselse neogotiek zich van een restauratiestijl naar een volwaardig scheppende stroming, toegepast op kerken, scholen, kloosters en zelfs burgerlijke gebouwen. De Brusselse neogotiek herneemt de structurele en esthetische principes van de oorspronkelijke gotiek, maar vertaalt deze met negentiende-eeuwse middelen en materialen. Typische kenmerken zijn: verticalisme en sterke opwaartse dynamiek; spitsbogen, kruisribgewelven en pinakels; gebruik van natuursteen en baksteen, soms gecombineerd in polychrome patronen; rijk uitgewerkte venstertraceringen en maaswerk; toepassing van iconografische programma’s (beelden, glasramen) met religieuze of symbolische betekenis; nadruk op ambachtelijke detaillering en het expressieve karakter van de constructie. Daarnaast werden talloze interieurs, altaren, glasramen en meubilair in neogotische stijl ontworpen door kunstenaars en ateliers zoals dat van Jean-Baptiste Bethune, die de stijl vanuit Vlaanderen in Brussel hielp verspreiden. De neogotiek in Brussel omvat verschillende varianten: een romantisch geïnspireerde vroege fase, een wetenschappelijk-constructieve richting als restauratie-architectuur onder invloed van Viollet-le-Duc (vb: Broodhuis, Onze-Lieve-Vrouw ter Zavelkerk), in parallel met een creatieve scheppende stijl (vb: Sint-Bonifaaskerk), en een laat-eclectische fase waarin gotische motieven worden gecombineerd met neoromaanse of neorenaissance-elementen (vb: Redemptoristenklooster en de Sint-Magdalenakerk, Jette). De Neogotische stijl vertegenwoordigt in Brussel niet enkel een historische revival, maar ook een cultureel programma dat de identiteit van de hoofdstad mede vormgaf. Zij beïnvloedde de stedelijke morfologie, de beeldtaal van de religieuze architectuur en zelfs de decoratieve kunsten (glasramen, meubilair, smeedwerk). stijl, met pinakelsSlanke beëindiging in de vorm van een gotisch torentje. en vorstkamKamvormige, geajoureerde bekroning in steen of metaal op de nok van een dak., versierd met de wapenschilden van de families Saksen-Coburg-Gotha en d’Orléans. Centraal, oculusKlein rond, ovaal of polygonaal venster. en twee venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. in de geveltop, het eerste analoog aan dat van de gootmuren, het kleinere tweede vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. in de geveltop, onder een drielobbigeVoorzien van het aantal lobben dat door het telwoord wordt aangegeven (vb. tweelobbig, drielobbig, …) lateiBalkvormig element van hout, steen, beton of metaal dat een muuropening overspant en bovenliggend metselwerk steunt..
Met leien bedekt zadeldakDak met twee hellende dakvlakken. met ingesnoerde dakgoot en twee dakkappelen.

Binnen, abside verhoogd met één trede. AfgeschuindeSchuine vlakke kant aan een houten of stenen bouwonderdeel. venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. met omlijstingen die analoog zijn aan die aan de buitenzijde. Kruisribgewelven tussen gordelbogen die neerdalen op halve pijlers1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…), met zuiltjes met knopkapiteel; de sokkelsHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel. van de pijlers1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…) lopen door in zitbanken en ringen op de zuiltjes, die in een kordonlijstUitspringende, horizontale geleding over de hele breedte van een gevel, om verdiepingen te markeren of als verlenging van de (lek)dorpels. worden verlengd onder de schuine vlakken van de venstersLicht- en/of luchtopening in een muur.. Gehistorieerde gewelfsleutels met een voorstelling van het Lam Gods, een pelikaan die haar jongen voedt met twee fabeldieren, en een engel die een banderol en een bijbel vasthoudt, allemaal versierd met wijnranken en ­-trossen.
Bekleding met keramiektegels met geometrische motieven.
NeogotischDe Neogotische stijl in Brussel is een van de meest invloedrijke en langdurige neostijlen van de negentiende eeuw, en vormt een essentieel hoofdstuk in de geschiedenis van het Belgische eclecticisme en de katholieke heropleving na 1830. Deze stijl herneemt en herinterpreteert de vormen, constructieprincipes en symboliek van de middeleeuwse gotiek, en kreeg in Brussel zowel een religieuze, ideologische als nationale dimensie. De neogotiek ontstond in België in de context van het romantische nationalisme en de restauratie van religieuze architectuur, geïnspireerd door voorbeelden uit Engeland (Pugin, Ruskin) en Frankrijk (Viollet-le-Duc). In Brussel vond de stijl vruchtbare grond dankzij de samenwerking tussen de katholieke kerk, de overheid en invloedrijke architecten die de gotiek beschouwden als de ware christelijke bouwstijl van het middeleeuwse Europa. Tussen 1830 en 1914 ontwikkelde de Brusselse neogotiek zich van een restauratiestijl naar een volwaardig scheppende stroming, toegepast op kerken, scholen, kloosters en zelfs burgerlijke gebouwen. De Brusselse neogotiek herneemt de structurele en esthetische principes van de oorspronkelijke gotiek, maar vertaalt deze met negentiende-eeuwse middelen en materialen. Typische kenmerken zijn: verticalisme en sterke opwaartse dynamiek; spitsbogen, kruisribgewelven en pinakels; gebruik van natuursteen en baksteen, soms gecombineerd in polychrome patronen; rijk uitgewerkte venstertraceringen en maaswerk; toepassing van iconografische programma’s (beelden, glasramen) met religieuze of symbolische betekenis; nadruk op ambachtelijke detaillering en het expressieve karakter van de constructie. Daarnaast werden talloze interieurs, altaren, glasramen en meubilair in neogotische stijl ontworpen door kunstenaars en ateliers zoals dat van Jean-Baptiste Bethune, die de stijl vanuit Vlaanderen in Brussel hielp verspreiden. De neogotiek in Brussel omvat verschillende varianten: een romantisch geïnspireerde vroege fase, een wetenschappelijk-constructieve richting als restauratie-architectuur onder invloed van Viollet-le-Duc (vb: Broodhuis, Onze-Lieve-Vrouw ter Zavelkerk), in parallel met een creatieve scheppende stijl (vb: Sint-Bonifaaskerk), en een laat-eclectische fase waarin gotische motieven worden gecombineerd met neoromaanse of neorenaissance-elementen (vb: Redemptoristenklooster en de Sint-Magdalenakerk, Jette). De Neogotische stijl vertegenwoordigt in Brussel niet enkel een historische revival, maar ook een cultureel programma dat de identiteit van de hoofdstad mede vormgaf. Zij beïnvloedde de stedelijke morfologie, de beeldtaal van de religieuze architectuur en zelfs de decoratieve kunsten (glasramen, meubilair, smeedwerk). hoofdaltaar tussen twee grafstenen uit de 18e eeuw. NisUitsparing in de dikte van een muur, kan rechthoekig zijn of onder een boog, achtervlak kan vlak, segmentvormig, halfrond of gebogen zijn; diepe nis voor standbeeld. van het ciborium onder drielobbigeVoorzien van het aantal lobben dat door het telwoord wordt aangegeven (vb. tweelobbig, drielobbig, …) boogConstructie waarvan de beschrijvende lijnen delen van cirkels of gebogen lijnen zijn en waarin alle drukkrachten optreden..
Aan de oostzijde, thans dichtgemetselde deur van de oude sacristie.
Middeleeuws stenen wijwatervat ingewerkt in de hoofdgevel.

Calvarie (H)

Geplaatst in 1875 op de rotonde van de viersprong, monumentaleZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. houten calvarie op achthoekige hardstenen sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel. met opeenvolgende insprongen.

Grafmonumenten

De meeste grafmonumenten zijn uitgevoerd door het atelier Salu, dat werkzaam was tussen 1872 en 1983 en zich aan de zuidelijke ingang van de begraafplaats had gevestigd (zie Onze-Lieve-Vrouwvoorplein nr. 16). De meeste monumenten staan in het oostelijke deel van het kerkhof, vooral rond de oude kerk. Vijftien ervan werden in 1994 en 1997 als monument beschermd.

Monument van de familie Ghémar (I) (leraressen en fotografe). Beeldengroep in witsteen, uitgevoerd in 1872 door Albert-Ernest Carrier-Belleuse, op een monumentaleZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. hardstenen sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel.. Allegorie van de Wetenschappen en het Onderwijs.

Monument van Emile Bockstael (J) (burgemeester van Laken van 1877 tot 1920). In 1924 herbestemd door François Malfait, oud toegangspaviljoen tot de grafgalerijen, met een hardstenen arcadeEén of meerdere bogen, steunend op zuilen of pijlers; kan ook blind zijn. met de wapenen van de gemeente Laken. Glas-in-loodraam van L. De Contini. Borstbeeld van Bockstael gebeeldhouwd door P. Theunis.

Monument van André Van Hasselt (K) (letterkundige). Kolomvormig monument in Bentheimer zandsteen met zwart patina, uitgevoerd door Charles-Auguste Fraikin.

Monument van Joseph Poelaert (L) (architect van de Kerk Onze-Lieve-Vrouw van Laken). Memoriaal uit 1880 boven het familiegraf in de ondergrondse grafgalerijen. Ontworpen door zijn medewerker Joachim Benoît, klassieke open kapel met frontonDriehoekige of segmentvormige bekroning van een gevel of muuropening., herinnerend aan de portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert. van het Brusselse Justitiepaleis. Bostbeeld van Poelaert op een sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel. versierd met de attributen van de architect.

Monument van de familie Suys (M) (architecten). Monument in witsteen ontworpen door architect Léon-Pierre voor zijn vader, Tilman-François, die is afgebeeld op een medaillonRonde of ovale cartouche. van J. Jaquet.

Monument van Ernest Salu I(N) (grafbeeldhouwer). Monument uit 1927 in carraramarmer, met het borstbeeld van Ernest Salu I uitgevoerd door zijn zoon, Ernest Salu II.

Monument van de familie Vaxelaire (O) (handelaarsfamilie die aan het hoofd stond van het warenhuis “Au Bon Marché”). NeogotischeDe Neogotische stijl in Brussel is een van de meest invloedrijke en langdurige neostijlen van de negentiende eeuw, en vormt een essentieel hoofdstuk in de geschiedenis van het Belgische eclecticisme en de katholieke heropleving na 1830. Deze stijl herneemt en herinterpreteert de vormen, constructieprincipes en symboliek van de middeleeuwse gotiek, en kreeg in Brussel zowel een religieuze, ideologische als nationale dimensie. De neogotiek ontstond in België in de context van het romantische nationalisme en de restauratie van religieuze architectuur, geïnspireerd door voorbeelden uit Engeland (Pugin, Ruskin) en Frankrijk (Viollet-le-Duc). In Brussel vond de stijl vruchtbare grond dankzij de samenwerking tussen de katholieke kerk, de overheid en invloedrijke architecten die de gotiek beschouwden als de ware christelijke bouwstijl van het middeleeuwse Europa. Tussen 1830 en 1914 ontwikkelde de Brusselse neogotiek zich van een restauratiestijl naar een volwaardig scheppende stroming, toegepast op kerken, scholen, kloosters en zelfs burgerlijke gebouwen. De Brusselse neogotiek herneemt de structurele en esthetische principes van de oorspronkelijke gotiek, maar vertaalt deze met negentiende-eeuwse middelen en materialen. Typische kenmerken zijn: verticalisme en sterke opwaartse dynamiek; spitsbogen, kruisribgewelven en pinakels; gebruik van natuursteen en baksteen, soms gecombineerd in polychrome patronen; rijk uitgewerkte venstertraceringen en maaswerk; toepassing van iconografische programma’s (beelden, glasramen) met religieuze of symbolische betekenis; nadruk op ambachtelijke detaillering en het expressieve karakter van de constructie. Daarnaast werden talloze interieurs, altaren, glasramen en meubilair in neogotische stijl ontworpen door kunstenaars en ateliers zoals dat van Jean-Baptiste Bethune, die de stijl vanuit Vlaanderen in Brussel hielp verspreiden. De neogotiek in Brussel omvat verschillende varianten: een romantisch geïnspireerde vroege fase, een wetenschappelijk-constructieve richting als restauratie-architectuur onder invloed van Viollet-le-Duc (vb: Broodhuis, Onze-Lieve-Vrouw ter Zavelkerk), in parallel met een creatieve scheppende stijl (vb: Sint-Bonifaaskerk), en een laat-eclectische fase waarin gotische motieven worden gecombineerd met neoromaanse of neorenaissance-elementen (vb: Redemptoristenklooster en de Sint-Magdalenakerk, Jette). De Neogotische stijl vertegenwoordigt in Brussel niet enkel een historische revival, maar ook een cultureel programma dat de identiteit van de hoofdstad mede vormgaf. Zij beïnvloedde de stedelijke morfologie, de beeldtaal van de religieuze architectuur en zelfs de decoratieve kunsten (glasramen, meubilair, smeedwerk). kapel ontworpen in 1925 door architect F.Willemaers, in Euvillesteen, met een bronzen deur en een glas-in-loodraam dat de heilige Franciscus voorstelt. Ze staat boven het familiegraf, dat zich aan het uiteinde van de grote laan van ondergrondse grafgalerijen bevindt.

Monument van Joseph Léon Dillen (P) (kunstcriticus en -handelaar). Authentiek exemplaar in brons van Rodins De denker, dat Dillen van het Musée Rodin had gekocht om het graf van de Franse beeldhouwer te imiteren. Het werd in 1927 op de begraafplaats geplaatst maar al in 1930 verplaatst, tegenover de ingang aan het Kardinaal Cardijnplantsoen, om het beter tot zijn recht te laten komen.

Monument van Alphonse Balat (Q) (architect van de koninklijke serresBroeikast. van Laken). Monument in hardsteen in de vorm van een sarcofaag met hellend bovenvlak.

Monument van La Malibran (R) (zangeres en echtgenote van violist Charles de Bériot, die ook op het kerkhof begraven ligt). Grafkapel met invloed van de antieke stijl, ontworpen in 1838 door Tilman-François Suys. Vierkant paviljoen, onder koepelBolvormig gewelf op cirkelvormige, elliptische, vierkante of veelhoekige basis., in witsteen en hardsteen. OpengewerkteOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. bronzen deur. Beeld, in wit marmer, van de zangeres in het kostuum van Norma, gebeeldhouwd door Guillaume Geefs, op een hardstenen sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel. versierd met een kwatrijn van Lamartine opgedragen aan de zangeres.

Monument van Georges De Ro (S) (burgemeester van Neder-Over-Heembeek). Groep in wit marmer gebeeldhouwd door Isidore de Rudder, met een voorstelling van de drie leeftijden van de mens.

Monument van Ferdinand Nicolay (T) (filantroop). Op een hoge hardstenen sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel., beeld in wit marmer van de beeldhouwer Charles-Auguste Fraikin, met een voorstelling van de zittende overledene.

Monument van Ferdinand Moselli (U) (wisselagent). Monument vroeger bekroond door Le génie de la mort, een bronzen beeldhouwwerk van Julien Dillens.

Monument van graaf Coghen (V) (politicus). NeoromaanseDe Neoromaanse stijl behoort tot de vroegste uitingen van het negentiende-eeuwse historisme in België en kende zijn bloeiperiode tussen circa 1840 en 1900, met een heropleving tijdens het interbellum (cfr. oeuvre van architect Chrétien Veraart). Deze stijl grijpt terug op de architectuur van de romaanse periode (11e–12e eeuw). Hoewel de Neogotiek al snel de dominante religieuze stijl werd, bleef de Neoromaanse richting in Brussel aanwezig in kerkelijke, educatieve en institutionele gebouwen, vaak in combinatie met andere neostijlen binnen het eclecticisme. De Neoromaanse stijl onderscheidt zich door haar massieve, sobere en plastisch gedefinieerde architectuur, waarin de constructie en de decoratie een duidelijke eenheid vormen. Typische kenmerken zijn: gebruik van rondbogen voor vensters, portalen en arcades; zware pijlers en zuilen met eenvoudige kapitelen; symmetrische, gesloten gevelcomposities; cilindrische torens of vierkante westtorens met schilddak; kleine vensteropeningen die een robuust muurvlak behouden; gevels in natuursteen of baksteen, vaak in combinatie met witte steenaccenten; decoratieve banden in baksteen of mozaïek, verwijzend naar de Lombardische of Rijnlandse romaanse tradities. De stijl evoceert een gevoel van stevigheid, rust en spirituele concentratie, wat hem bijzonder geschikt maakte voor religieuze architectuur en instellingen met een morele of educatieve functie. De Neoromaanse stijl moet in Brussel worden begrepen binnen het bredere ideologische kader van de katholieke herleving in de negentiende eeuw. In de nasleep van de Belgische onafhankelijkheid (1830) ontstond een hernieuwde belangstelling voor het christelijke erfgoed van de middeleeuwen, dat men beschouwde als een bron van morele stabiliteit en nationale continuïteit. De Neoromaanse stijl werd gezien als een oorspronkelijke en sobere architectuur, die een authentieke spiritualiteit uitdrukte, in contrast met de meer emotionele gotiek of de wereldse classicistische stijlen. Daarnaast werd de stijl ook in eclectische contexten gebruikt, met name voor scholen, kazernes, ziekenhuizen en kloosters. Daar bood hij een symboliek van discipline, orde en eenvoud, die goed aansloot bij de waarden van de negentiende-eeuwse burgerlijke maatschappij. kapel in hardsteen, toegeschreven aan Jean-Pierre Cluysenaer. Gisant van de graaf, in carraramarmer, gebeeldhouwd door Guillaume Geefs in 1864.

Monument van Marie Pleyel (W) (pianiste). Monument met invloed van de antieke stijl, ontworpen in 1876 door Henry Pickery, met de voorstelling van een vrouw leunend tegen een sarcofaag die rust op een sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel. waarin het portret van de pianiste is gehouwen.

Grafgalerijen (D)

Uitgestrekt geheel van ondergrondse grafgalerijen van meer dan anderhalve hectare, met in totaal 300 meter gangen, onder tongewelf en verlicht door lichtschachten, met bovengrondse herdenkingsmonumenten. Enkele grafmonumenten doorbreken de regelmaat van de rijen nissenUitsparing in de dikte van een muur, kan rechthoekig zijn of onder een boog, achtervlak kan vlak, segmentvormig, halfrond of gebogen zijn; diepe nis voor standbeeld., die per vijf boven elkaar liggen in de eerste twee zones (D1 en 2) en per vier in de recentere zone (D3).
Rondom het monument Bockstael (J) is de oudste zone (D1) gedeeltelijk in baksteen en gedeeltelijk in ongewapend beton uitgevoerd. Dit deel is toegankelijk via een hellend vlak.
De tweede zone (D2) is toegankelijk via een trap uitgevoerd door aannemer Blaton-Aubert; ze is volledig van ongewapend beton gemaakt en loopt haaks op de grote galerijOverdekte gang, aan één of beide zijden geritmeerd door zuilen, kolommen of pijlers, bogengang genoemd indien geritmeerd door arcaden.. De laatste zone (D3) omvat drie evenwijdige galerijenOverdekte gang, aan één of beide zijden geritmeerd door zuilen, kolommen of pijlers, bogengang genoemd indien geritmeerd door arcaden. die onderling worden verbonden door een vierde galerijOverdekte gang, aan één of beide zijden geritmeerd door zuilen, kolommen of pijlers, bogengang genoemd indien geritmeerd door arcaden., die gebogen is en waaruit drie rechte trappen naar het bovengrondse peristilium vertrekken.

Bovengronds staan de namen van de overledenen die in de grafgalerijen rusten, gegraveerd op stèles die voor rekening van de stad werden gemaakt. Tussen deze stèles staan enkele grafmonumenten. In de derde zone (D3), hardstenen cirkelboogvormig peristilium, ontworpen door François Malfait, in art-decostijl, met daarin de trappen naar de galerijenOverdekte gang, aan één of beide zijden geritmeerd door zuilen, kolommen of pijlers, bogengang genoemd indien geritmeerd door arcaden..

Bescherming van het koor van de oude kerk op 09.03.1936.
Bescherming van het monument van Ferdinand Nicolay op 14.04.1994.
Bescherming van 14 grafmonumenten op 06.02.1997.
Bescherming als geheel van de eerste grafgalerij en van de bovengrondse monumenten op 06.02.1997.