Typologie(ën)

kerk/kathedraal/basiliek

Ontwerper(s)

INCONNU - ONBEKEND1708-1730

Juridisch statuut

Beschermd sinds 24 december 1958

Stijlen

Barok
Neoclassicisme

Inventaris(sen)

Dit (deze) goed(eren) bezit(ten) de volgende waarde(n)

Onderzoek en redactie

2016

id

Urban : 33745
lees meer

Beschrijving

Kerk in classicerende barokstijl, uit het begin van de 18e eeuw, gelegen aan een pleinvormige verbreding van de Nieuwstraat. Opgetrokken ter vervanging van een kleinere kerk, die begin 18e eeuw bij de aanleg van de Nieuwstraat was gebouwd om er een miraculeus Mariabeeld in onder te brengen.

Eerder bevond zich op deze plaats, te midden van de landerijen in het noordwestelijk deel van de stad, reeds een kapel, «de capelle in de Coolhoven», «Finis Terrae» of «VensterSterre» genaamd, vanwaar de toewijding aan Onze-Lieve-Vrouw van de Finistère van de nieuwe kerk. Verheven tot parochiekerk in 1646, bediend door de Oratorianen van de orde van Philippus Neri. De Finistèrekerk werd tijdens de Franse overheersing gesloten en voor de eredienst heropend in 1804.

Bouw van de huidige kerk aangevat in 1708 met het koor, voortgezet in 1713 met het schip, toegeschreven aan bouwmeester W. De Bruyn en H.-F. Verbruggen, en stopgezet in 1730. Het kerkinterieur en de onderste geleding van de oostgevel zijn dan voltooid. Bovenbouw van de oostgevel en klokkentoren opgetrokken in 1828. Portaal en doksaal aangepast in 1848 voor plaatsing van het orgel. Aanbouw van de kapel van Onze-Lieve-Vrouw van Goed Succes aan de noordelijke zijbeuk in 1852, voor het gelijknamige Mariabeeld, dat in 1625 uit Aberdeen (Schotland) werd overgebracht naar de Augustijnenkerk te Brussel en in 1814, na omvorming van de Augustijnenkerk tot protestantse tempel, naar de Finistèrekerk. De tegenoverliggende doopkapel en de beide schermgevels dateren vermoedelijk uit dezelfde periode. Oostgevel gerestaureerd in 1963-1968, naar ontwerp van architecten J. Rombaux en A. Renouprez, met gebruik van Massangis; bovendeel - koepel en klokkentoren - na brand wederopgebouwd in 1970. Volledige en grondige restauratie van de kerk, naar ontwerp van architecten M. en P. Mignot van 1983, aangevat in 1988.

Nieuwstraat, hoek Finisterraestraat, Onze-Lieve-Vrouw van de Finistèrekerk (foto [s.d.]).

Driebeukige basilicale kerk met schip van vijf traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), de middenbeuk beëindigd door een westelijk georiënteerd koor van drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met halfronde absis, de zijbeuken door zijkapellen met rechte sluiting ter hoogte van de eerste koortravee.
Portaal in de middenas. Kapel Onze-Lieve - Vrouw van Goed Succes van vijf traveeën aanleunend bij de noordelijke zijbeuk. Doopkapel van één travee aanleunend bij de eerste zuidelijke zijbeuktravee. Sacristie in de hoek gevormd door het koor en de noordelijke zijbeuk, toegankelijk vanuit het koor en door middel van een beglaasde ijzeren rondbooggalerij (midden 19e eeuw) verbonden met de pastorie (zie Nieuwbrug nr. 45). Koorabsis ingekapseld in de voormalige nieuwe sacristie (zie Adolphe Maxlaan nr. 55).

Oostgevel. SchermgevelSchijngevel die de achterliggende constructie van een gebouw wil verbergen. van zandsteen met twee duidelijk onderscheiden, gedisproportioneerde geledingen, in het midden convex uitgebogen. Onderste geleding met vijf traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...). Vooruitspringend rechthoekige portaal in kwartholle omlijsting onder entablementHoofdgestel of onderdeel ervan (vb. kroonlijst) als bekroning van muuropening; entablement vaak op consoles. en paneel met opschrift «laus tua in fines terrae», geflankeerd door Dorische driekwartzuilen. Zijtraveeën met rechthoekige venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. boven verdiepte panelen en samengestelde Dorische pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel.. Doorlopend  entablement met architraafHoofdbalk; het onderste, dragende deel van een klassiek hoofdgestel, meestal geleed door banden., trigliefenfries en geprofileerde kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement)., boven het portaal bekroond door een driehoekig frontonDriehoekige of segmentvormige bekroning van een gevel of muuropening.. Bovenste geleding met drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), vanaf een met verdiepte panelen versierde basis, geflankeerd door vleugelstukken en hoektoortsen. Middenpartij in het verlengde van het portaal1. In muur uitgespaarde ruimte voor een deur of toegang; - 2. Meer gesloten, voor of achter een gebouw geplaatste beschutting (voorbouw, vestibule)., versierd met een rechthoekige nis waarin sinds 1843 een reliëf van de Heilige Maagd gedragen door engelen. Gebogen zijtraveeën met rechthoekig vensterLicht- en/of luchtopening in een muur..
Bekronende balustradeHekwerk van spijlen of balusters., doorlopend  over de achterliggende bak- en zandstenen torenromp. Achtzijdige koepelBolvormig gewelf op cirkelvormige, elliptische, vierkante of veelhoekige basis.
en octogonale klokkentoren met galmgaten en uurwerken en helm, met koperbekleding, bekroond met een vergulde sfeer en kruis. Aan weerszijden lage schermgevels van de zijkapellen. Bovenaan ingesnoerd, met rechthoekige deur onder beglaasd spiegelboogvormig bovenlichtBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden., waarop entablement en sokkel. Eertijds bekroond door beeldengroepen van de Heilige Anna en Maria en Heilige Jozef, heden in het interieur.

Zijgevels van middenbeuk en koor in bepleisterdeMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen. baksteenbouw, met respectievelijk vijf steek- en drie rondboogvensters ; zadeldakDak met twee hellende dakvlakken. (leien) met afgewolfde dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. met spits. Zijbeukgevels van baksteen, gedeeltelijk verborgen achter woningen, versterkt door middel van steunberen, waartussen zes steekboogvensters; lessenaarsdakenDak bestaande uit één hellend dakvlak.. Sacristie van baksteen en cement onder schilddak (leien).

Nieuwstraat, hoek Finisterraestraat ; binnenopname, Onze-Lieve-Vrouw van de Finistèrekerk (foto [s.d.]).

Interieur met tweeledige opstand. Rondboogarcaden op twee rijen van zes zuilen met vierkante sokkel en composiet kapiteelKopstuk van een zuil, pijler of pilaster; algemeen om de gedragen last op een smaller draagvlak over te brengen., de uiterste ingewerkt.
Entablement met architraaf, friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). en geprononceerde kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement)., doorlopend  rond het koor, aldaar achteraan opgevangen door vier composiete pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel.. BovenlichtenBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden. van schip en koor met doorzichtig glas-in-lood, lage venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. van zijbeuken, koor en oostgevel met gebrandschilderd glas-in-lood. Overwelving van middenschip, koor en zijbeuken door kruisribgewelven met rondbogige gordels op consolesVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief.; van de koorabsis door een half koepelgewelf met vier ribben. Volledig bepleisterd met overvloedige laatbarokke ornamentatie, in contrast met de klassieke ordonnantie van de oostgevel. Rijk stucdecor met voornamelijk loofwerkVersiering van beeld- en houtsnijwerk in de vorm van bladeren., guirlandes, schelpen en rozetten, uitgespreid over de gehele kerk : in het middenschip in de friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). van het entablementHoofdgestel of onderdeel ervan (vb. kroonlijst) als bekroning van muuropening; entablement vaak op consoles., zwikkenHoekstuk tussen een boog en de omlijsting waarin de boog gevat is. en binnenboog- vlakken van de arcaden, op de gordelbogen en rond de venstersLicht- en/of luchtopening in een muur.; in het koor op de penanten, panelen en ribben van de absis; in de zijbeuken op de penanten, ter omlijsting van medaillonsRonde of ovale cartouche. met heiligenbuste; in de zijkapellen op pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. en boogConstructie waarvan de beschrijvende lijnen delen van cirkels of gebogen lijnen zijn en waarin alle drukkrachten optreden. van de altaarwand. Heden egaal beschilderd; reconstructie van een polychrome kleurstelling met marmerschildering, op basis van nog aangetroffen sporen, wordt overwogen. Bevloering van zwarte en witte marmer.
Voormalige doopkapel onder koepelBolvormig gewelf op cirkelvormige, elliptische, vierkante of veelhoekige basis. met lantaarn. Kapel van Onze-Lieve -Vrouw van Goed Succes met travee-indeling door de steunberen van de zijbeuken, onder tongewelf met gordelbogen en bovenlichtenBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden., volledig bepleisterdMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen. en beschilderd.

Meubilair
Onze-Lieve-Vrouw verschijnt aan Heilige Philippus Neri (17e eeuw) door C. De Crayer; Elia in de woestijn (17e eeuw); Maaltijd met Emmaüsgangers (begin 18e eeuw); Jezus ondervraagt de schriftgeleerden (begin 18e eeuw); Vermenigvuldiging der broden en vissen (begin 18e eeuw); Bruiloft te Kana (eerste helft 18e eeuw); Jezus verdrijft de kooplieden uit de tempel (eerste helft 18e eeuw); Barmhartige Samaritaan (einde 18e eeuw). Kruiswegstaties (1850-1852) door Ch.-A. Wauters, A. Roberti, F. Houzé, J. Van Severdonck, J.- linker Bonnet, E. Bouillont, Ch. Degroux, E. Leclercq en S.linker Tiberghien.
Houten 0nze-Lieve-Vrouw van Goed Succes (16e eeuw); houten Onze-Lieve-Vrouw van de Finistère (1628); houten Heilige Anna en Maria en Heilige Jozef en Kind (tweede helft 18e eeuw), kopieën naar H. Duquesnoy de Jonge.
Marmeren hoofdaltaar met Onbevlekte Ontvangenis (1853) en noordelijk zij-altaar (1853) door A.J. Leclercq; marmeren zij-altaar (midden 19e eeuw); eiken koorgestoelte met medaillonsRonde of ovale cartouche. met twaalf apostelen in Lodewijk XIV-stijl (begin 18e eeuw), toegeschreven aan J.-B. Van der Haeghen; eiken lambrisering met ingewerkte deuren, kasten en biechtstoelen in Lodewijk XIV-stijl (begin 18e eeuw) in de zijbeuken; eiken preekstoel (1758) door I. Duray (vader); eiken communiebanken (midden 18e eeuw) afkomstig van de voormalige Augustijnenkerk; eiken broederschapslijsten in Lodewijk XV-stijl (midden 18e eeuw); eiken portaal1. In muur uitgespaarde ruimte voor een deur of toegang; - 2. Meer gesloten, voor of achter een gebouw geplaatste beschutting (voorbouw, vestibule)., doksaal en orgelkast (1848) met orgel (1848) door H. Loret.
Reeks glasramen (1852-1870) door J.F. en L. Pluys en R. Bems.

Bronnen

Archieven
Archief K.C.M.L, dossier 3791.

Publicaties en studies
DES MAREZ G, 1979, p. 289-292.