Sint-Teresia van Avilakerk

Kerk in neoromaanseDe Neoromaanse stijl behoort tot de vroegste uitingen van het negentiende-eeuwse historisme in België en kende zijn bloeiperiode tussen circa 1840 en 1900, met een heropleving tijdens het interbellum (cfr. oeuvre van architect Chrétien Veraart). Deze stijl grijpt terug op de architectuur van de romaanse periode (11e–12e eeuw). Hoewel de Neogotiek al snel de dominante religieuze stijl werd, bleef de Neoromaanse richting in Brussel aanwezig in kerkelijke, educatieve en institutionele gebouwen, vaak in combinatie met andere neostijlen binnen het eclecticisme. De Neoromaanse stijl onderscheidt zich door haar massieve, sobere en plastisch gedefinieerde architectuur, waarin de constructie en de decoratie een duidelijke eenheid vormen. Typische kenmerken zijn: gebruik van rondbogen voor vensters, portalen en arcades; zware pijlers en zuilen met eenvoudige kapitelen; symmetrische, gesloten gevelcomposities; cilindrische torens of vierkante westtorens met schilddak; kleine vensteropeningen die een robuust muurvlak behouden; gevels in natuursteen of baksteen, vaak in combinatie met witte steenaccenten; decoratieve banden in baksteen of mozaïek, verwijzend naar de Lombardische of Rijnlandse romaanse tradities. De stijl evoceert een gevoel van stevigheid, rust en spirituele concentratie, wat hem bijzonder geschikt maakte voor religieuze architectuur en instellingen met een morele of educatieve functie. De Neoromaanse stijl moet in Brussel worden begrepen binnen het bredere ideologische kader van de katholieke herleving in de negentiende eeuw. In de nasleep van de Belgische onafhankelijkheid (1830) ontstond een hernieuwde belangstelling voor het christelijke erfgoed van de middeleeuwen, dat men beschouwde als een bron van morele stabiliteit en nationale continuïteit. De Neoromaanse stijl werd gezien als een oorspronkelijke en sobere architectuur, die een authentieke spiritualiteit uitdrukte, in contrast met de meer emotionele gotiek of de wereldse classicistische stijlen. Daarnaast werd de stijl ook in eclectische contexten gebruikt, met name voor scholen, kazernes, ziekenhuizen en kloosters. Daar bood hij een symboliek van discipline, orde en eenvoud, die goed aansloot bij de waarden van de negentiende-eeuwse burgerlijke maatschappij. stijl, n.o.v. architect-aannemer J. Coomans, ontworpen in 1928 en gebouwd in 1931-1932.

Geschiedenis

De kerk werd gebouwd om de aanzienlijke bevolkingstoename in de Sint-Theresia en Aleyadis parochie op te vangen waarvan de kerk in 1905 in de Daillylaan was gebouwd. In 1943 werd deze parochie in twee gesplitst, met enerzijds de kerk aan de Daillylaan toegewijd aan de heilige Aleydis van Schaarbeek, die in 1952 werd heropgebouwd (zie Daillylaan nr. 136-142), en anderzijds de kerk aan de Rogierlaan, toegewijd aan de heilige Theresia van Avila.

Plan

Hallenkerk met drie beuken onder zadeldakDak met twee hellende dakvlakken.. Twee vierkante torens aan de voorgevel, een schip van drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), een transept met halfronde apsissen, en een koor met een halfronde afsluiting. Het koor wordt geflankeerd door twee eveneens halfronde kapellen en door een rechthoekige sacristie rechts. WenteltrapTrap die rond een centrale, verticale as of opening spiraalvormig omhoog loopt. aan de buitenkant tegen de linker apsis van het transept.

Buitenkant

Bakstenen gevel in gele, groene en oranje tinten met hardstenen elementen, gescandeerd door bepleisterdeMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen. pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. en steunberen. Rondbogige muuropeningen, sommige onder archivoltGeprofileerde of versierde omlijsting van een boog.. Deuren en raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. met glas-in-loodramen bewaard.
Hoofdgevel van twee bouwlagen onder topgevelHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt., met drie portieken1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert. tussen stijlenVerticale zijden van een opening waarop een boog of latei rust. met ingewerkte zuiltjes. Vierledig hoog vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. gevat in een grote arcadeEén of meerdere bogen, steunend op zuilen of pijlers; kan ook blind zijn.. Bouwlagen beklemtoond door een balustradeHekwerk van spijlen of balusters., in de tweede op boogfriesReeks van kleine (decoratieve) bogen, vaak steunend op kraagstenen. en centraal onderbroken door een vierkant bas-reliëf met Christus in mandorla tussen zijn evangelisten. TopgevelHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. met drie arcadesEén of meerdere bogen, steunend op zuilen of pijlers; kan ook blind zijn. met venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. en twee oculiKlein rond, ovaal of polygonaal venster.; stenen kruisvormig topstuk met het monogram van Jezus, “IHS”.


Torens van vier bouwlagen, aan elke zijde met twee kleine gekoppeldeTwee of meerdere identieke bouwelementen (vensters, zuilen, pilasters) die tot een groter (symmetrisch) geheel zijn samengevoegd. venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. in de eerste bouwlaag, een rozetvenster in de tweede en drievoudige arcadesEén of meerdere bogen, steunend op zuilen of pijlers; kan ook blind zijn. in de hogere bouwlagen, de eerste blindZonder opening; blind venster, schijnopening. met smalle venstersLicht- en/of luchtopening in een muur., de tweede met galmborden. TentdakenDak met vier dakvlakken die in één punt samenkomen (tentdak); onttopt tot een vierzijdig plat dak vormt het een paviljoendak. bekroond door een metalen kruis, links met een windhaan.
Zijgevels met oculiKlein rond, ovaal of polygonaal venster. onder hoge venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. met dezelfde compositie als vooraan.
Apsissen van het transept en het koor voorzien van smalle venstersLicht- en/of luchtopening in een muur., die van het transept ook boven een registerVensterstrook in een topgevel. van oculiKlein rond, ovaal of polygonaal venster..

Interieur

Bepleisterd interieur geritmeerd door rondbogige arcadesEén of meerdere bogen, steunend op zuilen of pijlers; kan ook blind zijn. met zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. gevormd door pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel.. Muren met een friesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). van claustra's, doorlopend  op de stenen borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. van de tribunes. Lage lambriseringWandbetimmering, meestal bestaande uit paneelwerk, aangebracht tegen een binnenmuur (vaak het onderste gedeelte ervan); later ook in marmer, stucwerk, … in rood marmer met een plintHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel. in zwart marmer. Meubilair met invloed van art decoPeriode: 1920-1940 De art?decostijl ontstaat in de nasleep van de Eerste Wereldoorlog en sluit aan bij de geometrische tendens van de art nouveau. De stijl ontleent zijn naam aan de Exposition internationale des Arts décoratifs et industriels modernes, die in 1925 in Parijs plaatsvond. De belangrijkste kenmerken vertalen zich in de geometrisering van lijnen en volumes, in soberheid en symmetrie, terwijl toch een uitgesproken voorliefde voor ornamenten behouden blijft. Die ornamenten neigen eveneens naar geometrische vormen. De inspiratiebronnen voor versieringen komen uit exotische of oude artistieke tradities (het Oosten, Afrika, precolumbiaanse en Egyptische kunst, Grieks-Romeinse oudheid). De integratie van plantenmotieven met Afrikaanse inspiratie illustreert de stilistische impact van de koloniale periode op de Brusselse architectuur. De art deco toont een grote belangstelling voor uiteenlopende traditionele bekledingsmaterialen (baksteen en pleisterwerk), die een hele waaier aan kleuren en texturen bieden. De stijl geeft blijk van een voorkeur voor gewapend beton, waarvan de plasticiteit sculpturale vormen en imposante volumes mogelijk maakt die kenmerkend zijn voor de art deco. Het materiaal laat bovendien toe grote open binnenruimten te ontwerpen, ideaal voor monumentale inkomhallen en spektakelzalen. De voorliefde voor kleur uit zich soms ook in het raamwerk of in metalen elementen. De architectuur geeft bovendien de voorkeur aan grote glaspartijen (die soms de vorm aannemen van bow-windows) en aan platte daken (soms voorzien van een gestileerde koepel). Op grondplannen worden de binnenruimtes van woningen meer van elkaar onderscheiden (woonkamer, eetkamer, slaapkamers), terwijl de trap soms naar het midden of de voorzijde van de woning wordt verplaatst om de achtergevel en het contact met de tuin vrij te maken. Nieuwe comfortruimten worden geïntegreerd (badkamer, toilet, keuken, functionele inkomruimte). Verfijnde materialen zoals marmer, marbriet, granito, mozaïek en gekleurd glas worden gewaardeerd. In Brussel, zoals elders, leent de art?deco?esthetiek zich perfect voor de eisen van decorum en comfort van gebouwen die aan ontspanning en luxe zijn gewijd (hotels, bioscopen, warenhuizen, theaters), evenals voor die van luxeappartementsblokken, waarvan de bouw – gestimuleerd door de wet van 1924 op de mede-eigendom – zich laat inspireren door Parijse voorbeelden. Hoewel de beweging aanvankelijk een elitaire basis heeft, wordt ze al snel een populair succes en groeit ze uit tot een courante bouwstijl. In de jaren 1930 evolueert de decoratieve expressie van de art deco door elementen van het modernisme te integreren en met name van de scheepsarchitectuur (vlaggenmasten, patrijspoorten, aerodynamische vormen) (zie “pakketbootstijl”).. Vloer met zwarte en witte marmertegels.


Boven de vestibule, trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. en doopkapel, tribune centraal overdekt door een tongewelf. Doopkapel met smeedijzerenTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… traliewerk bevestigd aan twee stenen zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. en versierd met glas-in-loodramen met het doopsel van Christus en van een pasgeborene.
Beuken onder gewelfzwikken. Muren van de zijbeuken voorzien van drieledige arcadesEén of meerdere bogen, steunend op zuilen of pijlers; kan ook blind zijn. met daarin de oculusvensters en op de eerste traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) de staties van de Kruisweg in bas-reliëf. Op de tweede en derde traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), trapezoïdale stenen biechtstoelen afgewerkt met eikenhout. Preekstoel in zwart marmer van Mazy en marmer van de Boulonnais.
Linker apsis van het transept met tribune op drie arcadesEén of meerdere bogen, steunend op zuilen of pijlers; kan ook blind zijn. met stenen zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd.. Op de verdieping, glas-in-loodraam gesigneerd “J. Huet”, met een voorstelling van de heilige Hendrik. In de rechter apsis, venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. versierd met figuratieve glas-in-loodramen: in de oculiKlein rond, ovaal of polygonaal venster., glas-in-loodramen met de symbolen van de evangelisten (glas-in-loodraam van Mattheus verdwenen) en de duif van de Heilige Geest; in de hoge venstersLicht- en/of luchtopening in een muur., glas-in-loodramen met de heiligen die hetzelfde patroniem hebben als dat van hun schenkers. In de zijkappellen, altaar in groen marmer.
Koor bekleed met hetzelfde marmer als dat van de preekstoel. Erboven, arcadeEén of meerdere bogen, steunend op zuilen of pijlers; kan ook blind zijn. met zuilenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. die nissenUitsparing in de dikte van een muur, kan rechthoekig zijn of onder een boog, achtervlak kan vlak, segmentvormig, halfrond of gebogen zijn; diepe nis voor standbeeld. voor de venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. vormen. De venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. zijn versierd met glas-in-loodramen die de verschijning van Christus aan de Apostelen voorstellen, ontworpen ca. 1931 naar Charles Crespin. Altaar in geel marmer op estrade van zwart marmer. Erachter, de eerste steen van het gebouw, gedateerd “MCMXXXI”, ingewerkt in de onderkant van de koorafsluiting. Houten doopvonten ontworpen door Cyr. De Martelaere.
In 1946, inrichting van de souterrainsHoge kelder of half verzonken verdieping. (n.o.v. architect François Guyot): conferentiezaal, bibliotheek, kantoren, enz.