Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Typologie(ën)
school
Ontwerper(s)
François MALFAIT – architect – 1923-1927
Juridisch statuut
Ingeschreven in de wettelijke inventaris op 19 augustus 2024
Stijlen
Art deco
Inventaris(sen)
- Urgentie-inventaris van het bouwkundig erfgoed van de Brusselse agglomeratie (Sint-Lukasarchief 1979)
- Permanente actualisatie van de inventaris van het Bouwkundig Erfgoed (DPC-DCE)
- Bouwen door de eeuwen heen in Brussel. Stad Brussel (1989-1993)
Dit (deze) goed(eren) bezit(ten) de volgende waarde(n)
- Artistiek Het ontwerp van een onroerend goed (gebouw) door een gerenommeerde kunstenaar (architect) kan maar zeer zelden als criterium worden beschouwd. Om het belang van de selectie van dit onroerend goed te beoordelen, en de plaats dat het inneemt in het oeuvre van een kunstenaar (architect), is dit een criterium dat moet worden afgewogen met de architectonische kwaliteit (compositie en interne structuur), de uitvoering (materialen, technische beheersing), de plaats in de architectuurgeschiedenis dewelke een getuigenis zijn van een fase of aspect van landschapsarchitectuur of de bouwkunst in het verleden. Zodoende gelden koppelingen naar volgende criteria: zeldzaamheid (typologie, stijl, materiaalgebruik, bronnen), representativiteit (idem), authenticiteit (idem + de kwaliteit van de uitvoering) en integriteit (bewaringstoestand, oorspronkelijke elementen)). Een goed bevat ook artistieke waarde als het kunstwerken omvat (beeldhouwwerken, reliëfs ontworpen voor het goed, enz.) of decoratieve elementen uit de oorspronkelijke bouwperiode of met bijzondere kwaliteit (gesigneerd glasramen, sgraffito, lichtbeuk, enz.).
- Esthetisch Historisch gezien werd die waarde aangewend om waardevolle groene ruimten en natuurlijke of halfnatuurlijke gebieden aan te duiden. De waarde kan ook gelden voor grote gehelen van gebouwen in een stedelijk gebied, met of zonder natuurlijke elementen, of monumenten die het stadslandschap markeren. Een afweging met andere waarden dringt zich tevens op: de artistieke, de landschappelijke (integratie van het werk in het stedelijk landschap, oriëntatiepunten in de stad) en de stedenbouwkundige waarde (spontane of rationele stedelijke gehelen). De volgende selectiecriteria worden er eveneens aan gekoppeld: de ensemblewaarde en de contextuele waarde.
- Historisch Het onroerend goed heeft een historische waarde : - als het getuigt van een bijzondere periode in de geschiedenis van de streek of de gemeente; - of als getuigenis van een periode en/of een zeldzame ontwikkeling van een periode (bv. tuinstad die representatief is voor een bouwwijze die werd toegepast in het kader van de grote bouwcampagnes na de Tweede Wereldoorlog; dorpskernen die de eerste gegroepeerde bouwwerken van de gemeenten van de tweede ring illustreren; de Hallepoort als overblijfsel van de tweede omwalling; - of als getuigenis van een bepaalde stedelijke (en/of landschappelijke) ontwikkeling van de stad (bv. gebouwen aan de centrale lanen of in de Leopoldswijk); - of wanneer het een band vertoont met een belangrijke historische figuur – met inbegrip van persoonlijke huizen van architecten en kunstenaarsateliers (bv. het geboortehuis van Constantin Meunier, het huis van Magritte); - of in verband kan worden gebracht met een belangrijke historische gebeurtenis (bv. huizen van de wederopbouw na het bombardement van 1695, de Congreskolom); - of een typologische representativiteit vertoont die kenmerkend is voor een commerciële of culturele beroepsactiviteit (bv. kerken, bioscopen, industriële architectuur, apotheken); - of als het representatief is van het oeuvre van een belangrijke architect in de architectuurgeschiedenis op internationaal, nationaal, regionaal of lokaal niveau (dit betreft zowel befaamde architecten als V. Horta, V. Bourgeois, M. Polak als secundaire architecten, die lokaal verbonden worden aan een gemeente zoals Fernand Lefever in Koekelberg of Emile Hoebeke in Sint-Agatha-Berchem).
- Stedenbouwkundig Sommige bouwkundige goederen of landschappen hebben in het verleden een prominente rol gespeeld in de planmatige inrichting van de bebouwde ruimte en de stedelijke ruimte. Meestal bepalen zij andere stedenbouwkundige (plan)vormen zodat er zich een wisselwerking voortdoet tussen bebouwde en niet-bebouwde (of open) ruimte. Die inrichting omvat ook de samenhang tussen verschillende schaalniveaus. Een onroerend goed heeft stedenbouwkundige waarde wanneer het daarin een rol speelt, bijvoorbeeld : - hoekgebouwen; - coherente pleinen of homogene huizenrijen (gevels die een ensemble vormen van dezelfde stijl, periode en volume); - tuinwijken, - deskundig ingeplante torens (hoogbouw) en hun relatie tot hun onmiddellijke kwaliteitsvolle omgeving die coherent kan zijn, maar ook contrastrijk, - relicten van stedenbouwkundige concepten en hoe die architecturaal (en typologisch) zijn of werden ingevuld, zoals bijvoorbeeld de nog bewaarde eclectische stadspaleizen en/of herenhuizen in de Leopoldswijk.
Onderzoek en redactie
2016
id
Urban : 30151
Beschrijving
Huidige
Athénée Robert Catteau. Vroegere Ecole Moyenne A, één der
twee gemeentelijke middelbare scholen voor jongens opgericht in 1851 (andere is
het Athénée Léon Lepage, zie Rijkeklarenstraat
nr. 30).
Voorheen gehuisvest in het Granvellepaleis, de Lorreinenkazerne, nieuwe schoolgebouwen (1891-1892, architect T. Serrure) aan de Ijzerenkruisstraat, tenslotte, vanaf 1921, in voorlopige lokalen aan de Filips de Goedestraat, in afwachting van de nieuwe bouw. Atheneum sinds 1941.
Huidig complex n.o.v. architect François Malfait van 1923, ingehuldigd in 1927. Typische schoolarchitectuur met functioneel en monumentaalZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. karakter uit het vroege interbellum, in art decoPeriode: 1920-1940 De art?decostijl ontstaat in de nasleep van de Eerste Wereldoorlog en sluit aan bij de geometrische tendens van de art nouveau. De stijl ontleent zijn naam aan de Exposition internationale des Arts décoratifs et industriels modernes, die in 1925 in Parijs plaatsvond. De belangrijkste kenmerken vertalen zich in de geometrisering van lijnen en volumes, in soberheid en symmetrie, terwijl toch een uitgesproken voorliefde voor ornamenten behouden blijft. Die ornamenten neigen eveneens naar geometrische vormen. De inspiratiebronnen voor versieringen komen uit exotische of oude artistieke tradities (het Oosten, Afrika, precolumbiaanse en Egyptische kunst, Grieks-Romeinse oudheid). De integratie van plantenmotieven met Afrikaanse inspiratie illustreert de stilistische impact van de koloniale periode op de Brusselse architectuur. De art deco toont een grote belangstelling voor uiteenlopende traditionele bekledingsmaterialen (baksteen en pleisterwerk), die een hele waaier aan kleuren en texturen bieden. De stijl geeft blijk van een voorkeur voor gewapend beton, waarvan de plasticiteit sculpturale vormen en imposante volumes mogelijk maakt die kenmerkend zijn voor de art deco. Het materiaal laat bovendien toe grote open binnenruimten te ontwerpen, ideaal voor monumentale inkomhallen en spektakelzalen. De voorliefde voor kleur uit zich soms ook in het raamwerk of in metalen elementen. De architectuur geeft bovendien de voorkeur aan grote glaspartijen (die soms de vorm aannemen van bow-windows) en aan platte daken (soms voorzien van een gestileerde koepel). Op grondplannen worden de binnenruimtes van woningen meer van elkaar onderscheiden (woonkamer, eetkamer, slaapkamers), terwijl de trap soms naar het midden of de voorzijde van de woning wordt verplaatst om de achtergevel en het contact met de tuin vrij te maken. Nieuwe comfortruimten worden geïntegreerd (badkamer, toilet, keuken, functionele inkomruimte). Verfijnde materialen zoals marmer, marbriet, granito, mozaïek en gekleurd glas worden gewaardeerd. In Brussel, zoals elders, leent de art?deco?esthetiek zich perfect voor de eisen van decorum en comfort van gebouwen die aan ontspanning en luxe zijn gewijd (hotels, bioscopen, warenhuizen, theaters), evenals voor die van luxeappartementsblokken, waarvan de bouw – gestimuleerd door de wet van 1924 op de mede-eigendom – zich laat inspireren door Parijse voorbeelden. Hoewel de beweging aanvankelijk een elitaire basis heeft, wordt ze al snel een populair succes en groeit ze uit tot een courante bouwstijl. In de jaren 1930 evolueert de decoratieve expressie van de art deco door elementen van het modernisme te integreren en met name van de scheepsarchitectuur (vlaggenmasten, patrijspoorten, aerodynamische vormen) (zie “pakketbootstijl”).. Markante inplanting in de helling tussen de Minimenstraat en het Poelaertplein, gebonden aan strikte hoogtebeperkingen ter vrijwaring van het panorama vanaf laatst genoemde.
Terrein eertijds ingenomen door de woning van de geneeskundige Andreas Vesalius (1515-1564), cf. gedenkplaat op de westgevel, minimenklooster vanaf 1616, dat voor de huidige bouw werd gesloopt. Omvat een ingangspaviljoen op het niveau van de Ernest Allardstraat, bovenop lager gelegen schoolgebouwen, gegroepeerd rondom twee speelplaatsen op het niveau van de Minimenstraat, alwaar monumentaalZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. gevelfront. Geheel opgetrokken uit gele en rode baksteen, met decoratief gebruik van metselverbandenWijze waarop bakstenen aan de buitenzijde van een muur zijn gerangschikt. in borstweringen1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. en penantenParement tussen twee muuropeningen (vensters of deuren) in dezelfde bouwlaag., verwerkt met witsteen en hardsteen onder meer voor sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel., dorpelsOnderdorpel van een deur. en de omlopende opengewerkteOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. attiekbekroning; typisch ijzerwerkVerzameling van alle metalen elementen van een gebouw..
Ingangspaviljoen met transparante, trapezoïdale middenpartij met luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak., binnen massieve zijrisalieten; aanplakpanelen met hoofding “AVIS – BERICHTEN”, rechts opschrift “VILLE DE BRUXELLES – STAD BRUSSEL / ECOLE MOYENNE – MIDDELBARE SCHOOL”.
Langgerekte hoofdgevel in Minimenstraat met drie bouwlagen en negen brede traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), met geboste sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel., en gemarkeerd door hoekpaviljoenen met ruim rondboogvenster en uitkragende bekroning. Centraal risalietRisaliet (Italiaans, van risalto: uitstekend deel), vooruitspringend volume van een gevel dat over de hele hoogte doorloopt en soms hoger is; naar gelang de positie worden er midden-, zij- en hoekrisalieten onderscheiden. voorafgegaan door inkomportaal van één bouwlaag, heden gedicht, met zelfde aanplakpanelen, en bekroond door halfverheven beeldengroepen en soort frontonDriehoekige of segmentvormige bekroning van een gevel of muuropening. met zelfde opschrift. Overige traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met oplopende drielichtenGroep van drie smalle vensters binnen dezelfde omlijsting, onderling gescheiden door deelzuiltjes of stijlen/monelen; centraal venster soms hoger dan beide andere. binnen verdiepte penantenParement tussen twee muuropeningen (vensters of deuren) in dezelfde bouwlaag., en kwartholle kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement).. Rechts flankerende, afzonderlijke ingang met opschrift “JARDIN D’ENFANTS – KINDERTUIN”, recent overbouwd door een nieuwe turnzaal (Group Structures, 1987). Aanverwante, eenvoudiger opstandBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur. rond de speelplaatsen.
Voorheen gehuisvest in het Granvellepaleis, de Lorreinenkazerne, nieuwe schoolgebouwen (1891-1892, architect T. Serrure) aan de Ijzerenkruisstraat, tenslotte, vanaf 1921, in voorlopige lokalen aan de Filips de Goedestraat, in afwachting van de nieuwe bouw. Atheneum sinds 1941.
Huidig complex n.o.v. architect François Malfait van 1923, ingehuldigd in 1927. Typische schoolarchitectuur met functioneel en monumentaalZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. karakter uit het vroege interbellum, in art decoPeriode: 1920-1940 De art?decostijl ontstaat in de nasleep van de Eerste Wereldoorlog en sluit aan bij de geometrische tendens van de art nouveau. De stijl ontleent zijn naam aan de Exposition internationale des Arts décoratifs et industriels modernes, die in 1925 in Parijs plaatsvond. De belangrijkste kenmerken vertalen zich in de geometrisering van lijnen en volumes, in soberheid en symmetrie, terwijl toch een uitgesproken voorliefde voor ornamenten behouden blijft. Die ornamenten neigen eveneens naar geometrische vormen. De inspiratiebronnen voor versieringen komen uit exotische of oude artistieke tradities (het Oosten, Afrika, precolumbiaanse en Egyptische kunst, Grieks-Romeinse oudheid). De integratie van plantenmotieven met Afrikaanse inspiratie illustreert de stilistische impact van de koloniale periode op de Brusselse architectuur. De art deco toont een grote belangstelling voor uiteenlopende traditionele bekledingsmaterialen (baksteen en pleisterwerk), die een hele waaier aan kleuren en texturen bieden. De stijl geeft blijk van een voorkeur voor gewapend beton, waarvan de plasticiteit sculpturale vormen en imposante volumes mogelijk maakt die kenmerkend zijn voor de art deco. Het materiaal laat bovendien toe grote open binnenruimten te ontwerpen, ideaal voor monumentale inkomhallen en spektakelzalen. De voorliefde voor kleur uit zich soms ook in het raamwerk of in metalen elementen. De architectuur geeft bovendien de voorkeur aan grote glaspartijen (die soms de vorm aannemen van bow-windows) en aan platte daken (soms voorzien van een gestileerde koepel). Op grondplannen worden de binnenruimtes van woningen meer van elkaar onderscheiden (woonkamer, eetkamer, slaapkamers), terwijl de trap soms naar het midden of de voorzijde van de woning wordt verplaatst om de achtergevel en het contact met de tuin vrij te maken. Nieuwe comfortruimten worden geïntegreerd (badkamer, toilet, keuken, functionele inkomruimte). Verfijnde materialen zoals marmer, marbriet, granito, mozaïek en gekleurd glas worden gewaardeerd. In Brussel, zoals elders, leent de art?deco?esthetiek zich perfect voor de eisen van decorum en comfort van gebouwen die aan ontspanning en luxe zijn gewijd (hotels, bioscopen, warenhuizen, theaters), evenals voor die van luxeappartementsblokken, waarvan de bouw – gestimuleerd door de wet van 1924 op de mede-eigendom – zich laat inspireren door Parijse voorbeelden. Hoewel de beweging aanvankelijk een elitaire basis heeft, wordt ze al snel een populair succes en groeit ze uit tot een courante bouwstijl. In de jaren 1930 evolueert de decoratieve expressie van de art deco door elementen van het modernisme te integreren en met name van de scheepsarchitectuur (vlaggenmasten, patrijspoorten, aerodynamische vormen) (zie “pakketbootstijl”).. Markante inplanting in de helling tussen de Minimenstraat en het Poelaertplein, gebonden aan strikte hoogtebeperkingen ter vrijwaring van het panorama vanaf laatst genoemde.
Terrein eertijds ingenomen door de woning van de geneeskundige Andreas Vesalius (1515-1564), cf. gedenkplaat op de westgevel, minimenklooster vanaf 1616, dat voor de huidige bouw werd gesloopt. Omvat een ingangspaviljoen op het niveau van de Ernest Allardstraat, bovenop lager gelegen schoolgebouwen, gegroepeerd rondom twee speelplaatsen op het niveau van de Minimenstraat, alwaar monumentaalZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. gevelfront. Geheel opgetrokken uit gele en rode baksteen, met decoratief gebruik van metselverbandenWijze waarop bakstenen aan de buitenzijde van een muur zijn gerangschikt. in borstweringen1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. en penantenParement tussen twee muuropeningen (vensters of deuren) in dezelfde bouwlaag., verwerkt met witsteen en hardsteen onder meer voor sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel., dorpelsOnderdorpel van een deur. en de omlopende opengewerkteOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. attiekbekroning; typisch ijzerwerkVerzameling van alle metalen elementen van een gebouw..
Ingangspaviljoen met transparante, trapezoïdale middenpartij met luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak., binnen massieve zijrisalieten; aanplakpanelen met hoofding “AVIS – BERICHTEN”, rechts opschrift “VILLE DE BRUXELLES – STAD BRUSSEL / ECOLE MOYENNE – MIDDELBARE SCHOOL”.
Langgerekte hoofdgevel in Minimenstraat met drie bouwlagen en negen brede traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), met geboste sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel., en gemarkeerd door hoekpaviljoenen met ruim rondboogvenster en uitkragende bekroning. Centraal risalietRisaliet (Italiaans, van risalto: uitstekend deel), vooruitspringend volume van een gevel dat over de hele hoogte doorloopt en soms hoger is; naar gelang de positie worden er midden-, zij- en hoekrisalieten onderscheiden. voorafgegaan door inkomportaal van één bouwlaag, heden gedicht, met zelfde aanplakpanelen, en bekroond door halfverheven beeldengroepen en soort frontonDriehoekige of segmentvormige bekroning van een gevel of muuropening. met zelfde opschrift. Overige traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met oplopende drielichtenGroep van drie smalle vensters binnen dezelfde omlijsting, onderling gescheiden door deelzuiltjes of stijlen/monelen; centraal venster soms hoger dan beide andere. binnen verdiepte penantenParement tussen twee muuropeningen (vensters of deuren) in dezelfde bouwlaag., en kwartholle kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement).. Rechts flankerende, afzonderlijke ingang met opschrift “JARDIN D’ENFANTS – KINDERTUIN”, recent overbouwd door een nieuwe turnzaal (Group Structures, 1987). Aanverwante, eenvoudiger opstandBouwkundige tekening op schaal van een verticaal vlak van een gevel, een binnenmuur,…; in ruime zin het verticaal vlak van een gevel of muur. rond de speelplaatsen.
Bronnen
Archieven
SAB/OW 63036 (1923-1927).
SAB/PP 2546.
SAB/NPP R6.
Publicaties en studies
BOCKSTAEL, D., L’Athénée Robert Catteau, Brussel, 1960.
Websites
BALat KIK-IRPA
Opmerkelijke bomen in de nabijheid
