Huis Van Dijck

Huis in art nouveauPeriode: 1890 – 1914 De art nouveau is een kunststroming die zich in Europa voornamelijk tussen 1890 en 1910 ontwikkelt en een duidelijke breuk met de historische stijlen en de academische kunst van de 19e eeuw nastreeft. In België ontstaat de art nouveau in Brussel in 1893 met de bouw van het Huis Tassel door Victor Horta (1861-1947) en de privéwoning van Paul Hankar (1859-1901). Door af te stappen van de traditionele typologie met drie opeenvolgende vertrekken, holt Horta het centrum van de woning uit om er daglicht naar binnen te brengen. Vanuit die lichtkern ontvouwt zich vervolgens de binnenruimte. Hij ontwikkelt een esthetiek die vrijelijk is geïnspireerd op de plantenwereld, terwijl Hankar daar een geometrische vormentaal tegenover plaatst, waarbij hij sterker inzet op de kleureffecten die voortkomen uit het gebruik en de afwerking van verschillende materialen. Uit die twee benaderingen komen twee stromingen voort: de ene is geïnspireerd door de flora, met vloeiende en organische lijnen, de andere vertrekt van geometrische elementen en heeft een strakker en repetitiever vormenvocabularium. De art nouveau wordt toegepast op heel uiteenlopende bouwwerken: burgerwoningen en herenhuizen, schoolgebouwen, sociale woningen en handelszaken. Aanvankelijk wordt de art nouveau ontworpen voor een progressieve en welgestelde burgerij, maar de stijl wordt al snel gedemocratiseerd en groeit uit tot de modieuze vormentaal van een nieuwe generatie architecten. Zij leggen minder nadruk op de complexiteit van de binnenruimtes en meer op de uitwerking van de gevels. De versoepeling van de binnenstructuur van de woning leidt tot een vrijere gevelcompositie, met vensters in uiteenlopende vormen, verfraaid met bow-windows of erkers, loggia’s en balkons. Gevels veranderen bovendien door het gebruik van nieuwe materialen, zoals geglazuurde gekleurde baksteen, mozaïeken, decoratieve keramiek, zuiltjes en metalen lintelen. Daardoor beperkt de art nouveau zich vaak tot een toepassing binnen het eclecticisme, waarbij vooral de zorgvuldig uitgewerkte decoratieve details de geest van de stroming uitdrukken, zoals sgraffito, glas-in-loodramen, smeedijzerwerk en het artistiek ontwerp van het schrijnwerk of van allerlei boogvormige vensters., n.o.v. architect Gustave Strauven, 1900.

Signatuur op sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel..

Vier bouwlagen en twee ongelijke traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...). Gevel in beige baksteen met banden van verschillende hoogte in rode baksteen, kunstig bewerkte elementen in hardsteen en smeedijzerenTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… elementen in zweepslagstijl die metalen netwerk omsluiten. SokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel. in hardsteen met pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. met gebuikteMet een buik staand; welvend oppervlak dat een ongelijkmatige boogwerking vertoont. basis en breuksteenMetselwerk bestaande uit brokken onregelmatige natuursteen.. Gevel geritmeerd door dunne pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel., eindigend in pinakelSlanke beëindiging in de vorm van een gotisch torentje. met bekroning in gesculpteerde steen. Meeste muuropeningen onder I-balkIJzeren latei met I-profiel. of steekboogBoog die minder dan een halve cirkel beschrijft; boog in de vorm van een cirkelsegment. Bij vensters spreekt men dan van een getoogd venster of steekboogvenster..


In toegangstraveeTravee waarin de toegang is ondergebracht. koetspoort onder lateiBalkvormig element van hout, steen, beton of metaal dat een muuropening overspant en bovenliggend metselwerk steunt. op hoge uitgesnedenVerdiept aanbrengen, beitelen,… kussenblokken1. Dekplaat dat ligt tussen de drager (kapiteel) en het gedragene (balk of boog); 2. Kwartronde kraagsteen van een venster- of deurboog.. Verdiepingen inspringend; in tweede en derde bouwlaag loggiaOverdekte, halfopen ruimte; schaduwrijke inham in de gevel van een gebouw., in vierde bouwlaag terras. In tweede bouwlaag boogfriesvormige borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. met stenen balustersVaasvormige spijl van een borstwering. en metalen hekwerk. In derde bouwlaag opengewerkteOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. stenen borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. aangevuld met ijzerwerkVerzameling van alle metalen elementen van een gebouw.; muuropening zonder schrijnwerkVerzameling van al het (niet-constructief) houten materiaal zoals deuren, vensterkozijnen, erkeronderdelen, kroonlijst, …; bij uitbreiding ook materiaal in aluminium, PVC, ...  bekroond met houten bovenlichtstructuur met gebogen dwarsregelEen dwarsregel deelt het kozijn van een deur of raam horizontaal op. en met houten kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). op consolesVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief.. Hoogste verdieping in attiekMuur of bouwlaag boven de kroonlijst die meestal het dak aan het gezicht onttrekt. met metalen borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust..


Hoofdtravee aan straatzijde met drie symmetrische muuropeningen: groot vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. boven getralied souterrainvenster, geflankeerd door een ander vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. en door toegangsdeur. DrielichtenGroep van drie smalle vensters binnen dezelfde omlijsting, onderling gescheiden door deelzuiltjes of stijlen/monelen; centraal venster soms hoger dan beide andere. op verdiepingen. Laatstgenoemde asymmetrisch inspringend ten opzichte van rooilijn. Gezien het perceel niet perfect rechthoekig was, liet deze constructie toe om de leefruimten een rechthoekige vorm te geven. In tweede bouwlaag ontstaat door insprong een terras, doorlopend  in balkon op vier consolesVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief.. GlasdeurDeur waarvan het grootste deel uit glas bestaat. van drielichtGroep van drie smalle vensters binnen dezelfde omlijsting, onderling gescheiden door deelzuiltjes of stijlen/monelen; centraal venster soms hoger dan beide andere. met metalen tussendorpelStenen dorpel die een deur of venster horizontaal in tweeën deelt. onder bovenlichtBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden. met geprofileerde stijl. In derde bouwlaag gewelfd balkon op drie consolesVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief. waarvan centrale in metaal, rustend op stijl van onderliggend vensterLicht- en/of luchtopening in een muur.. Centrale glasdeurDeur waarvan het grootste deel uit glas bestaat. onder voorstevenvormige lateiBalkvormig element van hout, steen, beton of metaal dat een muuropening overspant en bovenliggend metselwerk steunt.. Metalen consoleVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief. via metalen element dat doet denken aan een mast van een boot, verbonden met balkon van hoogste bouwlaag, dat dezelfde vorm heeft als balkon van derde bouwlaag. Vierde bouwlaag in vorm van afgeknotte topgevelHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. met aandaken eindigend in zweepslaglijn. Centraal vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. van drielichtGroep van drie smalle vensters binnen dezelfde omlijsting, onderling gescheiden door deelzuiltjes of stijlen/monelen; centraal venster soms hoger dan beide andere. met stenen stijl en metalen tussendorpelStenen dorpel die een deur of venster horizontaal in tweeën deelt.. TopgevelHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. bekroond met opmerkelijke kleine houten loggiaOverdekte, halfopen ruimte; schaduwrijke inham in de gevel van een gebouw., met indrukwekkende voorstevenvormige kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). op kunstig bewerkte consolesVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief.; borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. in ijzerwerkVerzameling van alle metalen elementen van een gebouw. en opengewerkteOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. steen, doorlopend  in pijler1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…). Deze loggiaOverdekte, halfopen ruimte; schaduwrijke inham in de gevel van een gebouw. moest oorspronkelijk bekroond worden met een koepelBolvormig gewelf op cirkelvormige, elliptische, vierkante of veelhoekige basis. en pironUitstekende versiering op de nok van een dak in de vorm van een decoratieve metalen, terracotta of houten bol of stang (makelaar)..

Bewaard schrijnwerkVerzameling van al het (niet-constructief) houten materiaal zoals deuren, vensterkozijnen, erkeronderdelen, kroonlijst, …; bij uitbreiding ook materiaal in aluminium, PVC, ...  met roedeverdelingDunne houten of metalen staaf in een kozijn waarin glasruiten worden bevestigd.. Poort met opmerkelijk kunstig bewerkte vleugels en smeedijzerenTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… elementen.


Voor het interieur ontwierp Strauven een bijzonder grondplan. Het polygonaleRegelmatige veelhoek. trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. bevindt zich in de hoofdtraveeBredere en rijker uitgewerkte travee, meestal van een huis met asymmetrische compositie; vaak in risaliet en onder bekronende topgevel. tussen twee leefruimten. Het is vanaf de inkomdeur toegankelijk via een gang en geeft tevens uit op de doorgang. Oorspronkelijk zou het trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. eindigen op de eerste verdieping onder een bovenlichtBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden.; de hogere verdiepingen zouden dan via een eenvoudige rechte trap in de toegangstraveeTravee waarin de toegang is ondergebracht. toegankelijk zijn. Uiteindelijk werd de polygonaleRegelmatige veelhoek. trap doorgetrokken tot de hoogste verdieping. Oorspronkelijk leidde de doorgang naar een grote vierkante binnenplaats, die ter hoogte van het dak overdekt was met een structuur onder daklantaarn; ter hoogte van de eerste verdieping bevond zich hier een trap en een galerijOverdekte gang, aan één of beide zijden geritmeerd door zuilen, kolommen of pijlers, bogengang genoemd indien geritmeerd door arcaden. die allebei toegang gaven tot een grote achterbouw met drie bouwlagen. Dit gebouw, dat wellicht ook door Strauven werd ontworpen, fungeerde als magazijn. Aan de binnenplaats en het magazijn grensde rechts een stal en een open binnenplaats.


In het SAB bevindt zich een eerste ontwerp dat Strauven in 1899 tekende. Het heeft een meer traditionelePeriode: 17e-18e eeuw In Brussel verwijst traditionele architectuur naar een specifieke bouwwijze tijdens de periode die de 17e eeuw en de eerste helft van het 18e eeuw omvat. Het betreft een bouwtechniek waarbij bakstenen metselwerk, gemetseld met kalkmortel, wordt gecombineerd met natuursteen (onderbouw of plint, kruisvensters, kroonlijst, enz.) op een draagstructuur die bestaat uit een assemblage van zichtbare hoofdbalken en houten vloerbalken, die de muurvlakken onderling verbinden door middel van smeedijzeren ankers, zichtbaar in de gevel (rechte ankers of lelieankers). De vloeren zijn opgebouwd uit vrij brede planken, en de vertrekken worden soms ontsloten door een houten wenteltrap met centrale kern. De ruimte onder het dakgebinte beschikt over een verhoogde dakvoet en genummerde spanten. Onder het gebouw bevindt zich een stenen kelder, gemetseld met kalkmortel en overdekt door een groot, licht afgeplat tongewelf, dat haaks op de straat is georiënteerd. Die techniek wordt gebruikt voor de bouw van woonhuizen en komt voornamelijk voor in het historische centrum van Brussel. Gezien de woondichtheid en de smalle percelen is het meest voorkomende woningtype het diephuis. Een diephuis heeft een rechthoekig grondplan en bestaat uit drie opeenvolgende delen: een voorhuis, een binnenkoer en een achterbouw (het achterhuis). Beide volumes worden verbonden door een zijvleugel. Dwarshuizen, met een zadeldak evenwijdig met de straat, komen eerder voor buiten de gebieden met hoge dichtheid of langs invalswegen. De gevel blijft trouw aan de middeleeuwse puntgevel, waarvan het prototype in Brussel in de 15e eeuw opduikt. Bij dat type gevel versmallen de bovenzijden trapsgewijs of lopen ze, zij het minder frequent, via doorlopende hellingen uit in een punt. In de loop van de 17e eeuw wordt de topgevel verrijkt met decoratie die aan lokale varianten van de renaissance- en barokstijlen ontleend zijn (gebogen lijnen, voluten, rechte of omgekeerde consoles). Het fronton wordt pas courant toegepast vanaf de jaren 1730–1740. gevel van twee bouwlagen. In de toegangstraveeTravee waarin de toegang is ondergebracht. is een brede toegangsdeur voorzien, die uitgeeft op een trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. dat in haar verlengde ligt. De hoofdtraveeBredere en rijker uitgewerkte travee, meestal van een huis met asymmetrische compositie; vaak in risaliet en onder bekronende topgevel. is hier al wel inspringend. Het ontwerp voorziet een verhoogde benedenverdieping en is bekroond met een eenvoudige topgevelHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. met dakvensterUit het dakvlak opgaand stenen venster dat met de gevel in verbinding staat of er enkel door een kroonlijst van gescheiden is., vergelijkbaar met de gevel die de architect ontwierp voor de Saint-Quentinstraat nr. 32 (zie dit nr.).


In de loop van de tijd onderging het geheel talrijke wijzigingen. De stal werd in 1931 verbouwd tot kantoor en de open binnenplaats werd vijf jaar later overdekt. In 1983, toen er dringende restauratiewerken moesten plaatsvinden, schreef Batibouw een wedstrijd uit voor de renovatie. Deze werd gewonnen door de toen nog jonge architect Michel Poulain, die het interieur grondig verbouwde. De achtergevel werd verbouwd in postmodernistischePeriode: ca. 1975 – 2000 Het postmodernisme zet zich af tegen de modernistische en functionalistische soberheid. Het ornament wordt opnieuw in ere hersteld als drager van betekenis. Het postmodernisme tracht de abstracte functionele architectuur een menselijk gezicht en karakter te geven en wil een zekere vertrouwdheid tot stand brengen, soms dankzij een referentie naar historische architectuur. De formele elementen uit het verleden (classicisme, art deco, Wiener Secession enz.) worden op een hedendaagse manier geherinterpreteerd, vaak met een toets ironie of humor (bijvoorbeeld door overdrijving): frontons, bogen, kolommen, pilasters, torentjes,… Voor prestigearchitectuur wordt opnieuw naar natuurlijke materialen zoals steen en marmer gegrepen, die dan met glas (spiegelglas) en roestvrij staal worden gecombineerd. In projecten met een beperkter budget zijn de gebruikte materialen minder luxueus (betonblokken, gekleurd metaal). In Brussel is postmodernisme terug te vinden zowel in bedrijfsarchitectuur (flagship buildings) als in openbare gebouwen (scholen, crèches, overheidsgebouwen) of in winkelcentra … stijl, het magazijn werd vervangen door een klein gebouw in dezelfde stijl en de overdekte binnenplaats werd afgeschaft. De werken waren klaar in 1989.

Beschermd op 08.08.1988.