Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Typologie(ën)
school
Ontwerper(s)
A.-J. STORRER – architect – 1931
Juridisch statuut
Ingeschreven in de wettelijke inventaris op 19 augustus 2024
Stijlen
Art deco
Inventaris(sen)
- Actualisatie van de Urgentie-Inventaris (Sint-Lukasarchief - 1993-1994)
- Actualisatie van het inventarisatieproject van het Bouwkundig Erfgoed (DMS-DML - 1995-1998)
- Permanente actualisatie van de inventaris van het Bouwkundig Erfgoed (DPC-DCE)
- Het monumentale erfgoed van België. Anderlecht-Kuregem (Archistory - 2017-2019)
Dit (deze) goed(eren) bezit(ten) de volgende waarde(n)
- Artistiek Het ontwerp van een onroerend goed (gebouw) door een gerenommeerde kunstenaar (architect) kan maar zeer zelden als criterium worden beschouwd. Om het belang van de selectie van dit onroerend goed te beoordelen, en de plaats dat het inneemt in het oeuvre van een kunstenaar (architect), is dit een criterium dat moet worden afgewogen met de architectonische kwaliteit (compositie en interne structuur), de uitvoering (materialen, technische beheersing), de plaats in de architectuurgeschiedenis dewelke een getuigenis zijn van een fase of aspect van landschapsarchitectuur of de bouwkunst in het verleden. Zodoende gelden koppelingen naar volgende criteria: zeldzaamheid (typologie, stijl, materiaalgebruik, bronnen), representativiteit (idem), authenticiteit (idem + de kwaliteit van de uitvoering) en integriteit (bewaringstoestand, oorspronkelijke elementen)). Een goed bevat ook artistieke waarde als het kunstwerken omvat (beeldhouwwerken, reliëfs ontworpen voor het goed, enz.) of decoratieve elementen uit de oorspronkelijke bouwperiode of met bijzondere kwaliteit (gesigneerd glasramen, sgraffito, lichtbeuk, enz.).
- Esthetisch Historisch gezien werd die waarde aangewend om waardevolle groene ruimten en natuurlijke of halfnatuurlijke gebieden aan te duiden. De waarde kan ook gelden voor grote gehelen van gebouwen in een stedelijk gebied, met of zonder natuurlijke elementen, of monumenten die het stadslandschap markeren. Een afweging met andere waarden dringt zich tevens op: de artistieke, de landschappelijke (integratie van het werk in het stedelijk landschap, oriëntatiepunten in de stad) en de stedenbouwkundige waarde (spontane of rationele stedelijke gehelen). De volgende selectiecriteria worden er eveneens aan gekoppeld: de ensemblewaarde en de contextuele waarde.
- Historisch Het onroerend goed heeft een historische waarde : - als het getuigt van een bijzondere periode in de geschiedenis van de streek of de gemeente; - of als getuigenis van een periode en/of een zeldzame ontwikkeling van een periode (bv. tuinstad die representatief is voor een bouwwijze die werd toegepast in het kader van de grote bouwcampagnes na de Tweede Wereldoorlog; dorpskernen die de eerste gegroepeerde bouwwerken van de gemeenten van de tweede ring illustreren; de Hallepoort als overblijfsel van de tweede omwalling; - of als getuigenis van een bepaalde stedelijke (en/of landschappelijke) ontwikkeling van de stad (bv. gebouwen aan de centrale lanen of in de Leopoldswijk); - of wanneer het een band vertoont met een belangrijke historische figuur – met inbegrip van persoonlijke huizen van architecten en kunstenaarsateliers (bv. het geboortehuis van Constantin Meunier, het huis van Magritte); - of in verband kan worden gebracht met een belangrijke historische gebeurtenis (bv. huizen van de wederopbouw na het bombardement van 1695, de Congreskolom); - of een typologische representativiteit vertoont die kenmerkend is voor een commerciële of culturele beroepsactiviteit (bv. kerken, bioscopen, industriële architectuur, apotheken); - of als het representatief is van het oeuvre van een belangrijke architect in de architectuurgeschiedenis op internationaal, nationaal, regionaal of lokaal niveau (dit betreft zowel befaamde architecten als V. Horta, V. Bourgeois, M. Polak als secundaire architecten, die lokaal verbonden worden aan een gemeente zoals Fernand Lefever in Koekelberg of Emile Hoebeke in Sint-Agatha-Berchem).
- Sociaal Moeilijk te onderscheiden van de volkskundige waarde en over het algemeen onvoldoende om een selectie op zichzelf te rechtvaardigen. - herinneringsplaats van een gemeenschap of van van een sociale groep (bijvoorbeeld de bedevaartskapel op het Kerkplein in Sint-Agatha-Berchem, “de Oude Linde” in Boendael te Elsene); - een plaats met volkssymboliek (bijvoorbeeld het café het “Goudblommeke in papier” in de Cellebroersstraat); - een plaats waar een wijk samenkomt of gestructureerd is (bijvoorbeeld De gebouwen “Fer à Cheval”- in de Floréal tuinwijk); - een goed dat deel uitmaakt van of bestaat uit openbare voorzieningen (scholen, crèches, gemeenschaps- of parochiezalen, sporthallen, stadions, enz.); - goed of ensemble (al dan niet sociale huisvesting) ontworpen om sociale interactie, wederzijdse hulp en buurtcohesie te stimuleren (bijvoorbeeld de woonwijken die na de Tweede Wereldoorlog werden gebouwd in Ganshoren of de wijken die speciaal voor ouderen werden ontworpen); - goed dat deel uitmaakt van een industrieel complex dat een aanzienlijke activiteit heeft gegenereerd in de gemeente waar het zich bevindt of in het Gewest.
- Stedenbouwkundig Sommige bouwkundige goederen of landschappen hebben in het verleden een prominente rol gespeeld in de planmatige inrichting van de bebouwde ruimte en de stedelijke ruimte. Meestal bepalen zij andere stedenbouwkundige (plan)vormen zodat er zich een wisselwerking voortdoet tussen bebouwde en niet-bebouwde (of open) ruimte. Die inrichting omvat ook de samenhang tussen verschillende schaalniveaus. Een onroerend goed heeft stedenbouwkundige waarde wanneer het daarin een rol speelt, bijvoorbeeld : - hoekgebouwen; - coherente pleinen of homogene huizenrijen (gevels die een ensemble vormen van dezelfde stijl, periode en volume); - tuinwijken, - deskundig ingeplante torens (hoogbouw) en hun relatie tot hun onmiddellijke kwaliteitsvolle omgeving die coherent kan zijn, maar ook contrastrijk, - relicten van stedenbouwkundige concepten en hoe die architecturaal (en typologisch) zijn of werden ingevuld, zoals bijvoorbeeld de nog bewaarde eclectische stadspaleizen en/of herenhuizen in de Leopoldswijk.
Onderzoek en redactie
2016, 2019
id
Urban : 36329
Beschrijving
Voormalige Ecole centrale pratique de maréchalerie de l’Etat,
thans Institut de Promotion Sociale de la Fédération Wallonie-Bruxelles. Schoolcomplex in
art-decostijl met invloed van de eclectischePeriode: ca. 1840-1914.
Het eclecticisme is een architectuurstroming die stijlen afkomstig uit
verschillende tijdperken en plaatsen combineert. Architecten vermengen
historische referenties om nieuwe composities te creëren. Die tendens ontwikkelt
zich in Brussel kort na de onafhankelijkheid van België in het kader van de
grootschalige verstedelijkingsprogramma’s. Tijdens de jaren 1840 en 1850
ontstaat immers de behoefte aan een nationale architectuur, terwijl de stad tot
dan toe vooral het neoclassicisme had benadrukt met symmetrische, ordelijke en
rationele stedenbouwkundige gehelen. Terwijl sommige architecten kiezen voor
eenheid van stijl, zoals de neogotische of neo-Vlaamse renaissancestijl,
ontwikkelt zich ook een tendens om vormtalen uit het verleden te mengen en
daarbij lokale materialen en nieuwe technieken (onder meer voortgekomen uit de
industriële revolutie) in te zetten. Dat eclecticisme maakt het mogelijk om
flexibeler in te spelen op een veelheid aan typologieën en stedelijke
voorzieningen. De stad breidt immers volop uit: het eclecticisme past zich
zowel toe op kerken als op grootwarenhuizen, hotels, stations, scholen,
fabrieken, maar eveneens op de woonarchitectuur. Dat verklaart waarom het
eclecticisme de dominante architecturale tendens is in de eerste kroon van
Brussel (de Brusselse voorsteden).
In de openbare architectuur is die menging niet willekeurig: elke stijl wordt
gekozen om een idee over te brengen. Zo kan het neogotische verwijzen naar de
middeleeuwse geschiedenis van de stad of naar de spiritualiteit van een
religieus (katholiek) gebouw; het neoclassicisme suggereert orde en autoriteit
voor een gerechtsgebouw of een administratief gebouw; de renaissance
symboliseert burgerschap of cultureel prestige. Architectuur wordt op die
manier een visuele taal, ontworpen om de waarden van een instelling te
weerspiegelen.
In de woonarchitectuur is het eclecticisme een kenmerk van de bourgeoisie en
herkenbaar aan een gevarieerde en dynamische gevel, waarin architecten spelen
met vormen, materialen en kleuren. Baksteen, natuursteen, smeed- of gietijzer,
keramiek of sgraffiti worden gecombineerd om een rijk en gepersonaliseerd decor
te creëren. Elk detail – balkon, kroonlijst, gebeeldhouwd linteel, dakkapel,
erker, voordeur – wordt aangegrepen om de smaak van de eigenaar uit te drukken,
zijn status in de verf te zetten of zijn culturele aspiraties te benadrukken.
De stijl situeert zich in een periode waarin Brussel moderniteit waardeert en
tegelijk zijn geschiedenis viert. Het eclecticisme vormt dan ook een compromis:
een hedendaagse architectuur geïnspireerd door het verleden, aangepast aan het
burgerlijke, stedelijke en moderne leven. Achter de gevel worden de interieurs
ingericht met oog voor comfort: een praktischer indeling, een decoratieve trap,
vertrekken gericht op specifieke functies (salon, rookvertrek, eetkamer) en
soms technische innovaties (beter verwarmingssysteem, water, gas).
De periode van het eclecticisme zet het basismodel van de burgerwoning op punt:
een gevel met een symmetrische compositie (drie gelijke traveeën op drie
bouwlagen) of een asymmetrische compositie (twee traveeën – één smalle en één
brede – op drie bouwlagen); een plattegrond met een gang die naar de trap leidt
in de toegangstravee en twee of drie opeenvolgende vertrekken, overeenkomend
met de breedte van de andere travee(ën). De gevel krijgt ook een
driedimensionale uitwerking door de toevoeging van balkons, erkers of
bow-windows.
Tijdens de tweede helft van de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw is de
stedenbouwkundige ontwikkeling zodanig groot dat het niet ongewoon is dat hele
straatdelen in enkele jaren tijd uit de grond worden gestampt. Dat resulteert
in bijzonder homogene en samenhangende stedenbouwkundige gehelen: de enfilade
of gevelrij. Die samenhang is soms het werk van één architect in het kader van
een kleinschalig vastgoedproject. Meestal worden de woningen echter gebouwd
door verschillende architecten, voor verschillende eigenaars: ze verschillen
dan onderling, maar vormen toch homogene gevelrijen van gebouwen in dezelfde
stijl, met dezelfde materialen en/of hetzelfde bouwprofiel.
De representatieve elementen van de residentiële bouwkunde in eclecticistische
stijl zijn: het bouwprofiel (asymmetrische of symmetrische compositie), de
polychromie van de materialen (hardsteen, natuursteen, bakstenen in
uiteenlopende kleuren, pleisterwerk), het gebruik van smeed- en/of gietijzerwerk,
uitspringende elementen (balkons, erkers, bow-windows), dakkapellen en
stedenbouwkundige enfilades. Die gevels worden vaak benadrukt door
elementen met diverse inspiratiebronnen: neoclassicistisch (pleisterwerk,
soberheid), neogotisch (spitsboogvensters of drielobbige vensters, kruisvensters
in steen), neo-Vlaamse renaissancestijl (dakkapel, trapgevel, muurankers), art
nouveau (sgraffiti, keramiektegels, zweepslagmotieven, glasramen met florale
motieven), pittoresk (schilddak of wolfdak, torentje, houten of pseudo-houten
elementen: borstweringen, vakwerk, zichtbare spanten), enz.
Het is algemeen aanvaard dat de periode van het eclecticisme eindigt met de
Eerste Wereldoorlog, al blijft het basismodel van het burgerhuis ook nadien nog
lang bestaan. Gemeenten en wijken die later, tijdens het interbellum, werden
verstedelijkt op basis van stedenbouwkundige plannen die in de 19e eeuw waren
uitgetekend, bouwen voort op het model van het eclecticisme en vormen
gevelrijen met een gelijkaardig bouwprofiel. Die woningen worden als
laateclectisch bestempeld. Zij nemen alle kenmerken van de eclecticistische
woonarchitectuur over, maar worden doorgaans geaccentueerd met elementen
geïnspireerd door de Beaux-Arts, art deco, art nouveau, pittoreske of
regionalistische architectuur (zie laat eclecticisme). stijl, ontworpen door architect
A.-J. Storrer in 1931.
Geschiedenis
De in 1904 opgerichte school vestigde zich op nr. 22 van de Schipstraat, op grondgebied Sint-Jans-Molenbeek. Rond 1930 nam ze haar intrek in de lokalen van een kleuterschool, thans gesloopt, op nr. 65 van de Liverpoolstraat, voordat ze zich in 1932 aan de Delacroixstraat vestigde. Het gebouw huisvest vandaag de Franstalige afdeling van de hoefsmidschool, terwijl de Nederlandstalige afdeling een gebouw inneemt dat in 2014 in de Materiaalstraat werd opgetrokken (bureau Archi+I, 2010).
Beschrijving
Geheel in baksteen en hardsteen, gelegen rond een rechthoekige binnenplaats en bestaande uit een gebouw met drie totaal verschillend uitgewerkte volumes aan straatzijde, bestemd voor de woningen, kantoren en klaslokalen, twee vleugels met loodrecht uitspringende werkplaatsen, en een volume met bijgebouwen en toiletten ertussenin.
Buitenkant
De voorgevel van het hoofdgebouw is overwegend in gele baksteen uitgevoerd – rode baksteen is voorbehouden voor de onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen., tussen een pleisterlaag en een stenen band. De meeste muuropeningen zijn rechthoekig en hebben een stenen omlijsting met hoekkettingenAfwisselende opeenvolging van lange en korte zijden van natuurstenen hoekblokken of neggen (geprofileerd) in een bakstenen gevel. en een hanenkamVlakke samengestelde latei, waarvan de stenen als boogstenen functioneren; in ruime zin slaat de term ook op een boog met een getrapte (pseudo-) boogrug. met sleutelSluitsteen van een opening; weerhoudt de gewelfstenen in een boog of gewelf.. Sommige hanenkammenVlakke samengestelde latei, waarvan de stenen als boogstenen functioneren; in ruime zin slaat de term ook op een boog met een getrapte (pseudo-) boogrug. en rondbogenBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft. zijn in baksteen uitgevoerd, de hanenkammenVlakke samengestelde latei, waarvan de stenen als boogstenen functioneren; in ruime zin slaat de term ook op een boog met een getrapte (pseudo-) boogrug. versierd met dezelfde sleutelSluitsteen van een opening; weerhoudt de gewelfstenen in een boog of gewelf., de rondbogenBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft. met stenen sluitstenenSluitsteen van een opening; weerhoudt de gewelfstenen in een boog of gewelf.. Het hoekblokmotief wordt op enkele hoeken van het gebouw hernomen. Ook de eenvoudige gevel aan de binnenplaats, die gedeeltelijk achter Engelse koeren ligt, is in rode baksteen uitgevoerd, en de meeste muuropeningen worden bekroond door een hanenkamVlakke samengestelde latei, waarvan de stenen als boogstenen functioneren; in ruime zin slaat de term ook op een boog met een getrapte (pseudo-) boogrug. met of zonder stenen sleutelSluitsteen van een opening; weerhoudt de gewelfstenen in een boog of gewelf.. Met leien bedekte zadeldakenDak met twee hellende dakvlakken. met dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap., de meeste in hout; het mansardedakGebroken kap of Frans dak met met steile ondervlakken en licht hellende bovenvlakken. van het centrale volume wordt gedomineerd door de topgevelsHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. met schouderstukken van zijn buren.
Het linkervolume, dat oorspronkelijk voor de directeur van de instelling was bestemd, is een huis van twee bouwlagen met achteraan een afgesloten tuin. Zijn straatgevel heeft twee ongelijke traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...). De rechtertravee bevat de ingang, naar links verspringend en onder een rondboogvormigBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft. impostvensterVenster boven een deur en ervan gescheiden door een stenen dorpel, een entablement of een muurvlak.; de linkertravee, onder puntgevelGevel waarvan de top driehoekig is., is opengewerktOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. met twee venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. met monelenStenen vensterstijl., het vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. op de verdieping ingewerkt in een trapezoïdale erkerRechthoekig of veelhoekig uitbouwsel, als het ware op de gevel geplakt en daardoor deel uitmakend van de achterliggende ruimte; vaak over één of meer verdiepingen gestapeld.. De symmetrische achtergevel heeft drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), de centrale smaller.
Het centrale volume, met de administratie, de conciërgelokalen en een groot trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht., heeft eveneens twee bouwlagen, maar de tweede is in de mansarde ingericht. Aan straatzijde, drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met venstersLicht- en/of luchtopening in een muur., de centrale op de verdieping onder een puntgevelGevel waarvan de top driehoekig is. die analoog is aan die van het eerste volume. Het onderschild wordt gescandeerd door vier korte en zware pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. waarop smeedgereedschap en -ovens zijn afgebeeld. Aan de binnenplaats, drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. rechts, de centrale smaller; links bevindt zich, het onderschild doorbrekend en boven kleine toiletramen, het drieledige getrapteGevel met een driehoekige bekroning die trapsgewijs versmalt. vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. van het trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht..
Het rechtervolume heeft links een met het trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. verbonden koetsdoorgang en is anderhalve bouwlaag hoog, onder apart zadeldakDak met twee hellende dakvlakken.. Het rondboogportaal met inspringende omlijsting heeft een sleutelSluitsteen van een opening; weerhoudt de gewelfstenen in een boog of gewelf. met drie gebeeldhouwde hoefijzers; de vleugels, met getraliede ramenVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn., zijn met dezelfde motieven versierd. Het portaal1. In muur uitgespaarde ruimte voor een deur of toegang; - 2. Meer gesloten, voor of achter een gebouw geplaatste beschutting (voorbouw, vestibule). achteraan is analoog aan dat vooraan, maar in een eenvoudiger uitvoering.
Het rechterdeel van het volume, met twee hoge bouwlagen onder schilddakDak met twee driehoekige dakvlakken aan de smalle zijde en twee trapeziumvormige aan de lange zijde. links, wordt ingenomen door twee klaslokalen op de benedenverdieping en een grote vergaderzaal op de verdieping. Aan straatzijde, vier traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met grote venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. die door hun geprofileerde omlijsting worden verenigd. De achtergevel wordt door de terugwijkende werkplaats grotendeels aan het zicht onttrokken.
Deze werkplaats en haar ertegenover liggende tegenhanger, die door de tuin van de directeurswoning wordt ingekort, hebben één bouwlaag van rode bakstenen, met uitspringende topgevelsHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. met schouderstukken; ze worden overvloedig verlicht door grote muuropeningen onder een betonnen lateiBalkvormig element van hout, steen, beton of metaal dat een muuropening overspant en bovenliggend metselwerk steunt., door drie gemetselde dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. in het binnenste dakvlak die bij de al vermelde muuropeningen aansluiten, en door daklichten. De lage zadeldakenDak met twee hellende dakvlakken. hebben een metalen gebinte en waren al vanaf het begin bedekt met Eternit-golfplaten.
Het achtergebouw, dat de werkplaatsen met elkaar verbindt en in dezelfde baksteen is uitgevoerd, heeft centraal een ondiep gelijkvloers volume dat als magazijn dienstdeed, onder een met leien bedekt zadeldakDak met twee hellende dakvlakken. haaks op de binnenplaats, tussen twee topgevelsHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. van hetzelfde type als de vorige. De lokalen eronder strekken zich uit onder een platform waarin twee niet overdekte binnenplaatsjes zijn ingewerkt. Aan de binnenplaats, symmetrische afwisseling van twee deuren en zes venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. in twee formaten; in de geveltop, bijna halfcirkelvormig vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. onder een stenen oculusKlein rond, ovaal of polygonaal venster. waarin een horloge moest komen.
Een groot deel van het schrijnwerkVerzameling van al het (niet-constructief) houten materiaal zoals deuren, vensterkozijnen, erkeronderdelen, kroonlijst, …; bij uitbreiding ook materiaal in aluminium, PVC, ... is oorspronkelijk; veel van het raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. wordt nog verdeeld door overwegend horizontale houten roedenDunne houten of metalen staaf in een kozijn waarin glasruiten worden bevestigd..
Binnenindeling
De van smalle trottoirs voorziene koetsdoorgang is bekleed met steen en baksteen en wordt overwelfd door een plafond met drie geprofileerde caissons. Links bevinden zich, in een gladde stenen omlijsting, het voorstevenvormige vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. van de conciërgewoning, gevolgd door de ingang van het trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht., en tot slot, voor de symmetrie, een blindZonder opening; blind venster, schijnopening. paneel1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting..
Het trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. bestaat uit drie naar rechts draaiende trapdelen rond een rechthoekig trapgatHet vrije, open gedeelte in een trappenhuis.. Een vierde trapdeel vertrekt van de bovenste overloop naar de oude vergaderzaal, onder een plafond met zaagtandStenen tandlijst bestaande uit om de andere uitstekende steenkoppen onder een overstekende strekse laag.. De leuning in smeedijzerTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… en brons wordt verlevendigd met volutenSpiraalvormig ornament; meestal gebruikt als aanzetstuk van topgevels, bij deur- en vensteromlijstingen of als steunbeer., de beginpaal met een bol. De vloeren zijn bedekt met grijs granitoBedekking met veelkleurige (marmer)stukjes, gebed in cementmortel, die na verharding glanzend wordt geschuurd., versierd met enkele boorden in zwart mozaïek. Analoog granitoBedekking met veelkleurige (marmer)stukjes, gebed in cementmortel, die na verharding glanzend wordt geschuurd. in de meeste aanpalende gangen, waarvan de deuren met horizontale panelen1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting. bewaard zijn gebleven. In het rechtervolume, gele tegels met rood rasterpatroon. Het trapeziumvormige plafond van de zaal op de verdieping rust op portalen1. In muur uitgespaarde ruimte voor een deur of toegang; - 2. Meer gesloten, voor of achter een gebouw geplaatste beschutting (voorbouw, vestibule). met geprofileerde voeten en hoeken.
Aan de kant van de werkplaatsen dringt een leraarskantoor, ingericht in het aansluitingsgebouw en met apart toilet, in de zalen binnen via een controleraam. De werkplaats aan de linkerkant, die nog in gebruik is, is met verscheidene smidsovens uitgerust.
Geschiedenis
De in 1904 opgerichte school vestigde zich op nr. 22 van de Schipstraat, op grondgebied Sint-Jans-Molenbeek. Rond 1930 nam ze haar intrek in de lokalen van een kleuterschool, thans gesloopt, op nr. 65 van de Liverpoolstraat, voordat ze zich in 1932 aan de Delacroixstraat vestigde. Het gebouw huisvest vandaag de Franstalige afdeling van de hoefsmidschool, terwijl de Nederlandstalige afdeling een gebouw inneemt dat in 2014 in de Materiaalstraat werd opgetrokken (bureau Archi+I, 2010).
Beschrijving
Geheel in baksteen en hardsteen, gelegen rond een rechthoekige binnenplaats en bestaande uit een gebouw met drie totaal verschillend uitgewerkte volumes aan straatzijde, bestemd voor de woningen, kantoren en klaslokalen, twee vleugels met loodrecht uitspringende werkplaatsen, en een volume met bijgebouwen en toiletten ertussenin.
Buitenkant
De voorgevel van het hoofdgebouw is overwegend in gele baksteen uitgevoerd – rode baksteen is voorbehouden voor de onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen., tussen een pleisterlaag en een stenen band. De meeste muuropeningen zijn rechthoekig en hebben een stenen omlijsting met hoekkettingenAfwisselende opeenvolging van lange en korte zijden van natuurstenen hoekblokken of neggen (geprofileerd) in een bakstenen gevel. en een hanenkamVlakke samengestelde latei, waarvan de stenen als boogstenen functioneren; in ruime zin slaat de term ook op een boog met een getrapte (pseudo-) boogrug. met sleutelSluitsteen van een opening; weerhoudt de gewelfstenen in een boog of gewelf.. Sommige hanenkammenVlakke samengestelde latei, waarvan de stenen als boogstenen functioneren; in ruime zin slaat de term ook op een boog met een getrapte (pseudo-) boogrug. en rondbogenBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft. zijn in baksteen uitgevoerd, de hanenkammenVlakke samengestelde latei, waarvan de stenen als boogstenen functioneren; in ruime zin slaat de term ook op een boog met een getrapte (pseudo-) boogrug. versierd met dezelfde sleutelSluitsteen van een opening; weerhoudt de gewelfstenen in een boog of gewelf., de rondbogenBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft. met stenen sluitstenenSluitsteen van een opening; weerhoudt de gewelfstenen in een boog of gewelf.. Het hoekblokmotief wordt op enkele hoeken van het gebouw hernomen. Ook de eenvoudige gevel aan de binnenplaats, die gedeeltelijk achter Engelse koeren ligt, is in rode baksteen uitgevoerd, en de meeste muuropeningen worden bekroond door een hanenkamVlakke samengestelde latei, waarvan de stenen als boogstenen functioneren; in ruime zin slaat de term ook op een boog met een getrapte (pseudo-) boogrug. met of zonder stenen sleutelSluitsteen van een opening; weerhoudt de gewelfstenen in een boog of gewelf.. Met leien bedekte zadeldakenDak met twee hellende dakvlakken. met dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap., de meeste in hout; het mansardedakGebroken kap of Frans dak met met steile ondervlakken en licht hellende bovenvlakken. van het centrale volume wordt gedomineerd door de topgevelsHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. met schouderstukken van zijn buren.
Het linkervolume, dat oorspronkelijk voor de directeur van de instelling was bestemd, is een huis van twee bouwlagen met achteraan een afgesloten tuin. Zijn straatgevel heeft twee ongelijke traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...). De rechtertravee bevat de ingang, naar links verspringend en onder een rondboogvormigBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft. impostvensterVenster boven een deur en ervan gescheiden door een stenen dorpel, een entablement of een muurvlak.; de linkertravee, onder puntgevelGevel waarvan de top driehoekig is., is opengewerktOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. met twee venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. met monelenStenen vensterstijl., het vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. op de verdieping ingewerkt in een trapezoïdale erkerRechthoekig of veelhoekig uitbouwsel, als het ware op de gevel geplakt en daardoor deel uitmakend van de achterliggende ruimte; vaak over één of meer verdiepingen gestapeld.. De symmetrische achtergevel heeft drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), de centrale smaller.
Het centrale volume, met de administratie, de conciërgelokalen en een groot trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht., heeft eveneens twee bouwlagen, maar de tweede is in de mansarde ingericht. Aan straatzijde, drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met venstersLicht- en/of luchtopening in een muur., de centrale op de verdieping onder een puntgevelGevel waarvan de top driehoekig is. die analoog is aan die van het eerste volume. Het onderschild wordt gescandeerd door vier korte en zware pilastersPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. waarop smeedgereedschap en -ovens zijn afgebeeld. Aan de binnenplaats, drie traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. rechts, de centrale smaller; links bevindt zich, het onderschild doorbrekend en boven kleine toiletramen, het drieledige getrapteGevel met een driehoekige bekroning die trapsgewijs versmalt. vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. van het trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht..
Het rechtervolume heeft links een met het trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. verbonden koetsdoorgang en is anderhalve bouwlaag hoog, onder apart zadeldakDak met twee hellende dakvlakken.. Het rondboogportaal met inspringende omlijsting heeft een sleutelSluitsteen van een opening; weerhoudt de gewelfstenen in een boog of gewelf. met drie gebeeldhouwde hoefijzers; de vleugels, met getraliede ramenVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn., zijn met dezelfde motieven versierd. Het portaal1. In muur uitgespaarde ruimte voor een deur of toegang; - 2. Meer gesloten, voor of achter een gebouw geplaatste beschutting (voorbouw, vestibule). achteraan is analoog aan dat vooraan, maar in een eenvoudiger uitvoering.
Het rechterdeel van het volume, met twee hoge bouwlagen onder schilddakDak met twee driehoekige dakvlakken aan de smalle zijde en twee trapeziumvormige aan de lange zijde. links, wordt ingenomen door twee klaslokalen op de benedenverdieping en een grote vergaderzaal op de verdieping. Aan straatzijde, vier traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met grote venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. die door hun geprofileerde omlijsting worden verenigd. De achtergevel wordt door de terugwijkende werkplaats grotendeels aan het zicht onttrokken.
Deze werkplaats en haar ertegenover liggende tegenhanger, die door de tuin van de directeurswoning wordt ingekort, hebben één bouwlaag van rode bakstenen, met uitspringende topgevelsHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. met schouderstukken; ze worden overvloedig verlicht door grote muuropeningen onder een betonnen lateiBalkvormig element van hout, steen, beton of metaal dat een muuropening overspant en bovenliggend metselwerk steunt., door drie gemetselde dakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. in het binnenste dakvlak die bij de al vermelde muuropeningen aansluiten, en door daklichten. De lage zadeldakenDak met twee hellende dakvlakken. hebben een metalen gebinte en waren al vanaf het begin bedekt met Eternit-golfplaten.
Het achtergebouw, dat de werkplaatsen met elkaar verbindt en in dezelfde baksteen is uitgevoerd, heeft centraal een ondiep gelijkvloers volume dat als magazijn dienstdeed, onder een met leien bedekt zadeldakDak met twee hellende dakvlakken. haaks op de binnenplaats, tussen twee topgevelsHoogste deel van een gevel, vaak driehoekig en/of getrapt. van hetzelfde type als de vorige. De lokalen eronder strekken zich uit onder een platform waarin twee niet overdekte binnenplaatsjes zijn ingewerkt. Aan de binnenplaats, symmetrische afwisseling van twee deuren en zes venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. in twee formaten; in de geveltop, bijna halfcirkelvormig vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. onder een stenen oculusKlein rond, ovaal of polygonaal venster. waarin een horloge moest komen.
Een groot deel van het schrijnwerkVerzameling van al het (niet-constructief) houten materiaal zoals deuren, vensterkozijnen, erkeronderdelen, kroonlijst, …; bij uitbreiding ook materiaal in aluminium, PVC, ... is oorspronkelijk; veel van het raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. wordt nog verdeeld door overwegend horizontale houten roedenDunne houten of metalen staaf in een kozijn waarin glasruiten worden bevestigd..
Binnenindeling
De van smalle trottoirs voorziene koetsdoorgang is bekleed met steen en baksteen en wordt overwelfd door een plafond met drie geprofileerde caissons. Links bevinden zich, in een gladde stenen omlijsting, het voorstevenvormige vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. van de conciërgewoning, gevolgd door de ingang van het trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht., en tot slot, voor de symmetrie, een blindZonder opening; blind venster, schijnopening. paneel1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting..
Het trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. bestaat uit drie naar rechts draaiende trapdelen rond een rechthoekig trapgatHet vrije, open gedeelte in een trappenhuis.. Een vierde trapdeel vertrekt van de bovenste overloop naar de oude vergaderzaal, onder een plafond met zaagtandStenen tandlijst bestaande uit om de andere uitstekende steenkoppen onder een overstekende strekse laag.. De leuning in smeedijzerTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… en brons wordt verlevendigd met volutenSpiraalvormig ornament; meestal gebruikt als aanzetstuk van topgevels, bij deur- en vensteromlijstingen of als steunbeer., de beginpaal met een bol. De vloeren zijn bedekt met grijs granitoBedekking met veelkleurige (marmer)stukjes, gebed in cementmortel, die na verharding glanzend wordt geschuurd., versierd met enkele boorden in zwart mozaïek. Analoog granitoBedekking met veelkleurige (marmer)stukjes, gebed in cementmortel, die na verharding glanzend wordt geschuurd. in de meeste aanpalende gangen, waarvan de deuren met horizontale panelen1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting. bewaard zijn gebleven. In het rechtervolume, gele tegels met rood rasterpatroon. Het trapeziumvormige plafond van de zaal op de verdieping rust op portalen1. In muur uitgespaarde ruimte voor een deur of toegang; - 2. Meer gesloten, voor of achter een gebouw geplaatste beschutting (voorbouw, vestibule). met geprofileerde voeten en hoeken.
Aan de kant van de werkplaatsen dringt een leraarskantoor, ingericht in het aansluitingsgebouw en met apart toilet, in de zalen binnen via een controleraam. De werkplaats aan de linkerkant, die nog in gebruik is, is met verscheidene smidsovens uitgerust.
Bronnen
Archieven
GAA/DS 23999 (14.09.1931).
Publicaties en studies
DEDOBBELEER, A., HOUDÉ, Ch., Art Deco & Modernisme in Anderlecht. 6 architectuurwandelingen, Uitgave van de gemeente, 2018, p. 14.
LASSOIE, L., “L’enseignement de la maréchalerie en Belgique”, in De l’art à la science ou 150 ans de médecine vétérinaire à Cureghem. 1836-1986, Edition des Annales de Médecine Vétérinaire, Brussel, 1986, pp. 545-549.
Tijdschriften
Almanach du Commerce et de l’Industrie, “Bateau (rue du)”, 1906.
Almanach du Commerce et de l’Industrie, “Liverpool (rue de)”, 1930.
“‘Chaussures pour chevaux’ ou l’art de la maréchalerie”, Le Patriote Illustré, 38, 18.07.1949, pp. 1082-1083.
HEMELEERS, G., “L’Ecole centrale pratique de Maréchalerie de l’Etat”, Brabant, 1, februari 1975, pp. 38-43.
“Unique en son genre: l’Ecole de Maréchalerie à Anderlecht”, Cercle d’Histoire de Bruxelles, 104, juni 2009, pp. 10-13.
Opmerkelijke bomen in de nabijheid
