Typologie(ën)

synagoge

Ontwerper(s)

Joseph DE LANGEarchitect1926-1933

Stijlen

Art deco

Inventaris(sen)

  • Actualisatie van de Urgentie-Inventaris (Sint-Lukasarchief - 1993-1994)
  • Actualisatie van het inventarisatieproject van het Bouwkundig Erfgoed (DMS-DML - 1995-1998)
  • Permanente actualisatie van de inventaris van het Bouwkundig Erfgoed (DPC-DCE)
  • Het monumentale erfgoed van België. Anderlecht-Kuregem (Archistory - 2017-2019)

Dit (deze) goed(eren) bezit(ten) de volgende waarde(n)

  • Artistiek
  • Esthetisch
  • Historisch
  • Sociaal
  • Stedenbouwkundig

Onderzoek en redactie

2016, 2019

id

Urban : 34987
lees meer

Beschrijving

Gebouw in art-decostijl met romaanse invloed, ontworpen vanaf 1926 door architect Joseph de Lange.

Geschiedenis

De Joodse Orthodoxe Gemeenschap van Brussel en haar benaming werden erkend door de K.B.’s van 20.06.1910 en 11.08.1912. Inspelend op de grote instroom van joodse immigranten in die periode, wou het Consistorie een synagoge bouwen in Kuregem. Het duurde echter tot het einde van de Eerste Wereldoorlog voordat dit plan verder werd uitgewerkt, onder het voorzitterschap van J. Zimmerman. In 1926 kocht de gemeenschap een terrein van ongeveer een halve hectare, op de hoek van de Kliniekstraat en de Hoedstraat. De verkoper was de maatschappij Damman & Washer, waarvan de schrijnwerkerij zich uitstrekte op het zuidelijke deel van het aanpalende huizenblok, aan de Jorezstraat, thans een square. De plannen werden toevertrouwd aan een joodse architect uit Antwerpen, die ook andere Belgische synagogen ontwierp. In een tweede wijzigingsontwerp opteerde hij voor een mengeling van neoromaanse accenten en art decoTendens tot de geometrisering van vormen en architecturale ornamenten die zich uitdrukt in het materiaal- en kleurgebruik. die het midden hield tussen de neoromaanse stijl van de synagoge van de Hoveniersstraat in Antwerpen (1913) en de uitgesproken art-decostijl van de synagoge aan de Van den Nestlei in dezelfde stad (1923-1929). De eerste steen werd op 26.09.1926 gelegd maar de inhuldiging vond pas op 06.04.1933 plaats. Na de Tweede Wereldoorlog werd de inrichting afgewerkt en werd een joodse school opgericht. In de jaren 1970 werden enkele inwendige verbouwingen uitgevoerd, en na een aanslag in 2014 werd de gebedsruimte gerestaureerd en werden de geschilderde decors gedeeltelijk hersteld

Beschrijving

Buitenkant

Bijna rechthoekig hoekgebouw met een orthogonale structuur in gewapend beton.
Gevels van vier en zes traveeën, volledig symmetrisch en met een uitgesproken verticale ordonnantie, in geelbruine baksteen met beklemtoonde horizontale voegen, versierd met witsteen. De vier bouwlagen, waaronder een halfondergrondse verdieping, worden bekroond door een hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. met zaagtandfries en een platform met daklichten. Vensters met romaans maaswerk, in steen, sommige venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. gedeeltelijk blindZonder opening; blind venster, schijnopening.. Op elke gevel, brede maar ondiepe voorbouw met vier traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) aan de Hoedstraat en twee aan de Kliniekstraat. De muuropeningen in de eerste twee bouwlagen zijn in een hoge rondboogarcade ingewerkt; die in de derde bouwlaag, uitgelijnd op een stenen ketting met vierkante consolesVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief., worden bekroond door een hanenkamVlakke samengestelde latei, waarvan de stenen als boogstenen functioneren; in ruime zin slaat de term ook op een boog met een getrapte (pseudo-) boogrug.. Op de uiterste traveeën zitten de venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. gevat in één insprong, eveneens onder hanenkamVlakke samengestelde latei, waarvan de stenen als boogstenen functioneren; in ruime zin slaat de term ook op een boog met een getrapte (pseudo-) boogrug.. De traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) aan de Kliniekstraat bevatten elk een secundaire ingang, de linkertravee aan de andere straat bevat de hoofdingang aangevuld met een vensterLicht- en/of luchtopening in een muur.. Deze toegang moest volgens het oorspronkelijke plan als terugwijkende portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert. worden behandeld, met twee vrije muuropeningen en een getralied vensterLicht- en/of luchtopening in een muur..

Interieur

De deur aan de Hoedstraat geeft uit op een overwelfd trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht. dat leidt naar de grote vestibule van de vergaderzaal en, thans, naar de vertrekken in de halfondergrondse verdieping.
Centrale trap met schalmgat, overloop en een volle leuning die alle bouwlagen met elkaar verbindt. Het geheel is bekleed met fijn grijs granito met zwarte en witte mozaïekboorden. Bovenvermelde vestibule geeft ook toegang tot een binnenkoer waarin een pseudo-hut (soeka) voor de Soekot of het Loofhuttenfeest is ingericht en die de algemene trap verlicht.
De synagoge zelf bestaat uit een hoog centraal schip gericht op een apsis met halve koepelBolvormig gewelf op cirkelvormige, elliptische, vierkante of veelhoekige basis., aan drie zijden afgebakend door zijbeuken en twee U-vormige galerijen, de bovenste sinds kort beschermd door glas. De ruimte wordt gedomineerd door een vierkant daklicht waarvan de muren zijn opengewerkt met een reeks kleine boogvormige vensters; het plafond is gestructureerd in een Davidsster versierd met glas-in-loodramen die datzelfde motief hernemen.
In de apsis is de door de Stenen Tafelen bekroonde tempel, die de heilige Thorarollen bevat (aron hakodech), van vrij recente datum. Het volledige houten meubilair is oorspronkelijk: aan de treden van de apsis bevinden zich de lezenaar van de officiant met de zevenarmige kandelaar, de afsluiting en de rabbijnstoelen; in het midden van de zaal bevindt zich, in overeenstemming met de orthodoxe ritus, een fraai bewerkt spreekgestoelte (bima); talrijke banken met vakjes onder tablet. Voor de verlichting zorgen tal van lichten in messing, kandelabers, luchters en wandlichten. Oorspronkelijk was de eerste tribune, met geajoureerd scherm, voorbehouden voor de vrouwen (mechitza). Vandaag hebben vrouwen ook banken ter beschikking in de linker zijbeuk op de begane grond, achter een wand met gordijn.
Op de eerste verdieping is een kleine gebedszaal ingericht boven de grote vestibule. Op de laatste verdieping is de oorspronkelijke feestzaal vervangen door leslokalen met een beglaasde afsluiting aan de kant van de synagoge. Deze zaal loopt door tot in de halfondergrondse verdieping, waar ze paalt aan zalen voor de rituele baden (mikven) en andere dienstlokalen.

Bronnen

Archieven
GAA/DS 21479 (25.01.1929).

Publicaties en studies
Communauté israélite orthodoxe de Bruxelles. Séance Académique du 21 novembre 2004
VAN LOO, A. (red.), Repertorium van de architectuur in België van 1830 tot heden, Mercatorfonds, Antwerpen, 2003, p. 246. 

Websites
www.jewishcom.be.