Huis Wielemans

Herenhuis in art decoPeriode: 1920-1940 De art?decostijl ontstaat in de nasleep van de Eerste Wereldoorlog en sluit aan bij de geometrische tendens van de art nouveau. De stijl ontleent zijn naam aan de Exposition internationale des Arts décoratifs et industriels modernes, die in 1925 in Parijs plaatsvond. De belangrijkste kenmerken vertalen zich in de geometrisering van lijnen en volumes, in soberheid en symmetrie, terwijl toch een uitgesproken voorliefde voor ornamenten behouden blijft. Die ornamenten neigen eveneens naar geometrische vormen. De inspiratiebronnen voor versieringen komen uit exotische of oude artistieke tradities (het Oosten, Afrika, precolumbiaanse en Egyptische kunst, Grieks-Romeinse oudheid). De integratie van plantenmotieven met Afrikaanse inspiratie illustreert de stilistische impact van de koloniale periode op de Brusselse architectuur. De art deco toont een grote belangstelling voor uiteenlopende traditionele bekledingsmaterialen (baksteen en pleisterwerk), die een hele waaier aan kleuren en texturen bieden. De stijl geeft blijk van een voorkeur voor gewapend beton, waarvan de plasticiteit sculpturale vormen en imposante volumes mogelijk maakt die kenmerkend zijn voor de art deco. Het materiaal laat bovendien toe grote open binnenruimten te ontwerpen, ideaal voor monumentale inkomhallen en spektakelzalen. De voorliefde voor kleur uit zich soms ook in het raamwerk of in metalen elementen. De architectuur geeft bovendien de voorkeur aan grote glaspartijen (die soms de vorm aannemen van bow-windows) en aan platte daken (soms voorzien van een gestileerde koepel). Op grondplannen worden de binnenruimtes van woningen meer van elkaar onderscheiden (woonkamer, eetkamer, slaapkamers), terwijl de trap soms naar het midden of de voorzijde van de woning wordt verplaatst om de achtergevel en het contact met de tuin vrij te maken. Nieuwe comfortruimten worden geïntegreerd (badkamer, toilet, keuken, functionele inkomruimte). Verfijnde materialen zoals marmer, marbriet, granito, mozaïek en gekleurd glas worden gewaardeerd. In Brussel, zoals elders, leent de art?deco?esthetiek zich perfect voor de eisen van decorum en comfort van gebouwen die aan ontspanning en luxe zijn gewijd (hotels, bioscopen, warenhuizen, theaters), evenals voor die van luxeappartementsblokken, waarvan de bouw – gestimuleerd door de wet van 1924 op de mede-eigendom – zich laat inspireren door Parijse voorbeelden. Hoewel de beweging aanvankelijk een elitaire basis heeft, wordt ze al snel een populair succes en groeit ze uit tot een courante bouwstijl. In de jaren 1930 evolueert de decoratieve expressie van de art deco door elementen van het modernisme te integreren en met name van de scheepsarchitectuur (vlaggenmasten, patrijspoorten, aerodynamische vormen) (zie “pakketbootstijl”). met MoorseDe Moorse stijl, ook vaak aangeduid als Maureske stijl of Arabiserende stijl, is een 19e -eeuwse stroming die teruggrijpt op de architectuur van het middeleeuwse islamitische Westen — in het bijzonder het Al-Andalus van de 8e tot 15e eeuw (Cordoba, Granada, Sevilla), maar ook op Noord-Afrikaanse en soms Ottomaanse voorbeelden. In Brussel ontwikkelde deze stijl zich tussen circa 1850 en 1914, grotendeels binnen het kader van het eclecticisme en de toenemende Europese fascinatie voor het Oosten. De neiging om exotische stijlen te imiteren werd gestimuleerd door: de romantische literatuur en reisverhalen, de Wereldtentoonstellingen, waar Oriëntaalse paviljoenen zeer populair waren, het sociaal-cultureel prestige van arabeske ornamentiek, de groei van een burgerlijke cultuur die op zoek was naar nieuwe, luxueuze fantasiewerelden. De Moorse stijl werd in Brussel niet zo massaal toegepast als andere neostijlen, maar kreeg wel een duidelijke aanwezigheid in specifieke gebouwtypes: theaters, feestzalen, synagogen, badhuizen, wintertuinen en privé-interieurs. De stijl valt op door zijn decoratieve overdaad, zijn gebruik van geometrische ritmes en zijn voorkeur voor kleur en lichtcontrasten. Het gaat zelden om een structurele toepassing van Moorse bouwprincipes; meestal betreft het een ornamentaliserende schil die wordt gelegd over een westers bouwschema. Typische kenmerken zijn: vormelijke en ruimtelijke elementen zoals hoefijzerbogen, polylobbenbogen en arcades; stalactietgewelven, vaak in stucwerk; koepel- of pseudo-koepelstructuren; gebruik van binnenhoven en galerijen in grotere complexen. Inzake decoratie en materiaalgebruik: arabesken, florale motieven, geometrische patronen; kleurrijke polychromie in tegels, glas-in-lood, schilderwerk; rijk stucwerk en pleisterornamenten; mashrabiya; inscripties of pseudo-Arabische calligrafie als ornament. Ook opvallend zijn de overdaad aan kleuren en het creëren van sfeer, zodoende: vibrante kleurcontrasten (rood, oker, blauw, turkoois, goud); spel van schaduw en licht in geperforeerde ornamentiek en luxueuze, theatrale sfeer. invloeden, n.o.v. arch. Adrien Blomme, i.o.v. Léon Wielemans, industrieel, afgevaardigd bestuurder van de Établissements Wielemans en toekomstig burgemeester van Vorst en zijn echtgenote, 1926.

Daarna werd A. Blomme vaste arch. van familie Wielemans: cinema Métropole, uitbreiding van hotel Métropole, taverne La Frégate en boetiek Cécil (1928-1932), brouwerijfabriek (1929), brouwerij “Express Midi-28 Perle Caulier” (1934), flessenfabriek (1939) en cafe Aux Armes des Brasseurs (1939).

Grote lijnen van ontwerp ontstonden tijdens bezoek dat echtpaar samen met arch. bracht aan Andalusië en haar paleizen. Zowel programma, indeling rond grote patio als algemeen decor van inrichting met keramische tegels en smeedwerkTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen…, zijn door deze reis geïnspireerd.
Huis Wielemans en zijn tuin zijn beschermd volgens KB van 22.09.1994. In 1997 verworven door maatschappij Generali die er een tentoonstellingsruimte van maakte. Op dat moment gerestaureerd door architectuurbureau ACEL.

Voorgevel. Vier bouwlagen waarvan hoogste als inspringende attiekverdiepingVerdieping (soms halve verdieping), gelegen net boven de kroonlijst of als terugspringende hoogste verdieping van een gebouw. , op hoge onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen.; acht traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), maar zes traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) in twee hoogste bouwlagen. Benedenverdieping in zandsteen van Larochette; behandeld als souterrainHoge kelder of half verzonken verdieping. met twee getoogdeBoog die minder dan een halve cirkel beschrijft; boog in de vorm van een cirkelsegment. Bij vensters spreekt men dan van een getoogd venster of steekboogvenster. garagepoorten, toegangsdeur binnen kleine rondboogvormigeBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft. portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert. door omlijsting met hoekblokkenAfwisselende opeenvolging van lange en korte zijden van natuurstenen hoekblokken of neggen (geprofileerd) in een bakstenen gevel. verbonden met getralied impostvensterVenster boven een deur en ervan gescheiden door een stenen dorpel, een entablement of een muurvlak. en verder getoogdeBoog die minder dan een halve cirkel beschrijft; boog in de vorm van een cirkelsegment. Bij vensters spreekt men dan van een getoogd venster of steekboogvenster. en getraliede keldervensters. Op verdiepingen geschubde bepleistering met witstenen elementen. Overgang tussen beneden- en eerste verdieping of eigenlijke bel-etage, opgevangen door afschuiningSchuine vlakke kant aan een houten of stenen bouwonderdeel. van borstweringen1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust.. In derde bouwlaag erkerRechthoekig of veelhoekig uitbouwsel, als het ware op de gevel geplakt en daardoor deel uitmakend van de achterliggende ruimte; vaak over één of meer verdiepingen gestapeld. met drie rondboogvensters op hoge kunstig bewerkte consolesVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief.; dergelijke consolesVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief. eveneens terug te vinden in kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement).. Derde bouwlaag gekenmerkt door veelvuldige ankers(Smeedijzeren) bouwonderdeel waarmee de uiteinden van een balk in een muur worden bevestigd; soms ook louter decoratief.. Vierde bouwlaag als soort mezzaninoHalve verdieping, gelegen net onder de kroonlijst. met links terras en geritmeerd door consolesVoornamelijk voluut- of S-vormig kraagstuk, soms ook louter decoratief. van breed overstekende houten kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement).; attiekverdiepingVerdieping (soms halve verdieping), gelegen net boven de kroonlijst of als terugspringende hoogste verdieping van een gebouw.  inspringend en weinig zichtbaar vanaf straat; zes getoogdeBoog die minder dan een halve cirkel beschrijft; boog in de vorm van een cirkelsegment. Bij vensters spreekt men dan van een getoogd venster of steekboogvenster. venstersLicht- en/of luchtopening in een muur..

Interieur. Ingedeeld rond grote patio met keramische tegels, terracottategels en kunstig bewerkt ijzerwerkVerzameling van alle metalen elementen van een gebouw. refereren aan Spaanse esthetica.


Complexe circulatie door meerdere trappen en niveauverschillen. Eretrap tussen twee hoofdverdiepingen. Diensttrap vanaf onderste verdieping tot helemaal boven. Kenmerkende vormentaal en decor: onder meer muuropeningen onder rondboogBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft., terracottategels gelegd volgens bepaald patroon, keramische tegels (ongeveer 5000) uit Spanje, geplaatst door Brusselse firma Baudoux, verlichting geïntegreerd in metselwerk van plafonds en muren, eiken parket met elementen in exotisch hout. Elke verdieping heeft terras. Vloerverwarming en in enkele ruimten radiatoren.

Benedenverdieping half verzonken: dienstruimten en opslagruimten. Toegangsdeur leidt via treden naar hal die links uitgeeft op keuken en rechts op vestiaire. LambriseringWandbetimmering, meestal bestaande uit paneelwerk, aangebracht tegen een binnenmuur (vaak het onderste gedeelte ervan); later ook in marmer, stucwerk, … in zwart marmer van Mazy met decor van azulejo's.


Eerste verdieping: ontvangstruimten rond grote, patiovormige hal, achteraan uitgevend op klein salon (cassettenplafond, parket in keperverband) en op tuin via drie muuropeningen met in bovenlichtBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden. glas-in-lood met geometrische motieven. Vooraan staat hal in verbinding met imposante eetkamer (lambrisering en parket met polygonaleRegelmatige veelhoek. verdeling, ruitvormige verlichting met glas-in-lood) en werkkamer (geïntegreerde bibliotheek in geverniste eik). In tweede bouwlaag van patiovormige hal, galerie van kamers op hogere verdieping. Groot cassettenplafond waarin rechthoekige vorm van opening wordt herhaald. Vanuit hal vertrekt halve wenteltrapTrap die rond een centrale, verticale as of opening spiraalvormig omhoog loopt.; kunstig bewerkte smeedijzerenTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… leuning; twee muurnissen met indirecte verlichting; in plafond ingebouwde lamp geaccentueerd door cirkelvormige sierlijsten.
In derde bouwlaag patio aan straatkant uitgevend op grote salon (parket in dambordpatroon) en slaapkamer. Slaapkamer: muren bekleed met bladaluminium; randen van plafond met brede sierlijsten; oorspronkelijke drieledige spiegel1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting.. Kamer uitgevend op badkamer; muren rijkelijk betegeld met azulejo's; bad ingebouwd in nisUitsparing in de dikte van een muur, kan rechthoekig zijn of onder een boog, achtervlak kan vlak, segmentvormig, halfrond of gebogen zijn; diepe nis voor standbeeld.; bovenlichtBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden. met glas-in-lood; dubbele lavabo in zwart marmer; drieledige kast. Badkamer uitgevend op dressing. Vierde bouwlaag alleen bereikbaar via diensttrap; drie kinderkamers aan voorkant en grote speelkamer achteraan; badkamer. In hoogste bouwlaag dienstbodekamers en zolderRuimte onder het dak..

Achtergevel. Volledig bepleisterdMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen.. Drie onderscheiden volumes, telkens gekenmerkt door drieledig ritme van muuropeningen.


Links voorgebouw waarin salon, bekroond met terras deels onder pergola rustend op steekboogBoog die minder dan een halve cirkel beschrijft; boog in de vorm van een cirkelsegment. Bij vensters spreekt men dan van een getoogd venster of steekboogvenster.. In centraal volume drie bouwlagen met rondboogvormigeBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft. muuropeningen, die van derde bouwlaag in erkerRechthoekig of veelhoekig uitbouwsel, als het ware op de gevel geplakt en daardoor deel uitmakend van de achterliggende ruimte; vaak over één of meer verdiepingen gestapeld. op getraptGevel met een driehoekige bekroning die trapsgewijs versmalt. lampetNeerwaartse beëindiging, afhangende versiering als aanzet van een balkon of erker.. Rechts rechthoekige voorbouw met torentje op lampetNeerwaartse beëindiging, afhangende versiering als aanzet van een balkon of erker., bekroond met terras; en achter dit volume, lagergelegen binnenplaatsje uitgevend op garage.

Tuin. Omsloten architecturaal ontwerp. Verdeeld in twee in elkaar grijpende rechthoeken, waarvan eerste hoger gelegen, en andere aangelegd rond fontein. Grasperken omgeven door grindpaden. Altijdgroene heesters: buks, hulst, taxus, laurierkers, kardinaalsmuts. Bloeiende heesters: camelia, hibiscus van Syracuse en forsythia. Bomen: sycomoor en ginkgo biloba.

Beschermd vlg. KB van 22.09.1994.