Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Typologie(ën)
stadion
Ontwerper(s)
W.J & MC VAN CAMPENHOUT – architectenbureau – 1994-1998
Bob VAN REETH – architect – 1994-1998
Joseph VAN NECK – architect – 1929-1930
ENGEMA – aannemer – 1929
Léandre GRANDMOULIN – beeldhouwer – 1929
Paul DUBOIS – beeldhouwer
Juridisch statuut
Ingeschreven in de wettelijke inventaris op 19 augustus 2024
Stijlen
Postmodernisme
Modernisme
Inventaris(sen)
- Actualisatie van de Urgentie-Inventaris (Sint-Lukasarchief - 1993-1994)
- Actualisatie van het inventarisatieproject van het Bouwkundig Erfgoed (DMS-DML - 1995-1998)
- Inventaris van engineering erfgoed (2011)
- Permanente actualisatie van de inventaris van het Bouwkundig Erfgoed (DPC-DCE)
- Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed 1939-1999 (ULB)
- Het monumentale erfgoed van België. Laken (Archistory - 2016-2019)
Dit (deze) goed(eren) bezit(ten) de volgende waarde(n)
- Artistiek Het ontwerp van een onroerend goed (gebouw) door een gerenommeerde kunstenaar (architect) kan maar zeer zelden als criterium worden beschouwd. Om het belang van de selectie van dit onroerend goed te beoordelen, en de plaats dat het inneemt in het oeuvre van een kunstenaar (architect), is dit een criterium dat moet worden afgewogen met de architectonische kwaliteit (compositie en interne structuur), de uitvoering (materialen, technische beheersing), de plaats in de architectuurgeschiedenis dewelke een getuigenis zijn van een fase of aspect van landschapsarchitectuur of de bouwkunst in het verleden. Zodoende gelden koppelingen naar volgende criteria: zeldzaamheid (typologie, stijl, materiaalgebruik, bronnen), representativiteit (idem), authenticiteit (idem + de kwaliteit van de uitvoering) en integriteit (bewaringstoestand, oorspronkelijke elementen)). Een goed bevat ook artistieke waarde als het kunstwerken omvat (beeldhouwwerken, reliëfs ontworpen voor het goed, enz.) of decoratieve elementen uit de oorspronkelijke bouwperiode of met bijzondere kwaliteit (gesigneerd glasramen, sgraffito, lichtbeuk, enz.).
- Esthetisch Historisch gezien werd die waarde aangewend om waardevolle groene ruimten en natuurlijke of halfnatuurlijke gebieden aan te duiden. De waarde kan ook gelden voor grote gehelen van gebouwen in een stedelijk gebied, met of zonder natuurlijke elementen, of monumenten die het stadslandschap markeren. Een afweging met andere waarden dringt zich tevens op: de artistieke, de landschappelijke (integratie van het werk in het stedelijk landschap, oriëntatiepunten in de stad) en de stedenbouwkundige waarde (spontane of rationele stedelijke gehelen). De volgende selectiecriteria worden er eveneens aan gekoppeld: de ensemblewaarde en de contextuele waarde.
- Historisch Het onroerend goed heeft een historische waarde : - als het getuigt van een bijzondere periode in de geschiedenis van de streek of de gemeente; - of als getuigenis van een periode en/of een zeldzame ontwikkeling van een periode (bv. tuinstad die representatief is voor een bouwwijze die werd toegepast in het kader van de grote bouwcampagnes na de Tweede Wereldoorlog; dorpskernen die de eerste gegroepeerde bouwwerken van de gemeenten van de tweede ring illustreren; de Hallepoort als overblijfsel van de tweede omwalling; - of als getuigenis van een bepaalde stedelijke (en/of landschappelijke) ontwikkeling van de stad (bv. gebouwen aan de centrale lanen of in de Leopoldswijk); - of wanneer het een band vertoont met een belangrijke historische figuur – met inbegrip van persoonlijke huizen van architecten en kunstenaarsateliers (bv. het geboortehuis van Constantin Meunier, het huis van Magritte); - of in verband kan worden gebracht met een belangrijke historische gebeurtenis (bv. huizen van de wederopbouw na het bombardement van 1695, de Congreskolom); - of een typologische representativiteit vertoont die kenmerkend is voor een commerciële of culturele beroepsactiviteit (bv. kerken, bioscopen, industriële architectuur, apotheken); - of als het representatief is van het oeuvre van een belangrijke architect in de architectuurgeschiedenis op internationaal, nationaal, regionaal of lokaal niveau (dit betreft zowel befaamde architecten als V. Horta, V. Bourgeois, M. Polak als secundaire architecten, die lokaal verbonden worden aan een gemeente zoals Fernand Lefever in Koekelberg of Emile Hoebeke in Sint-Agatha-Berchem).
- Landschappelijk Een landschap is een gebied, zoals waargenomen door de mens, waarvan het karakter het resultaat is van ondernomen actie en interactie van natuurlijke en/of menselijke factoren. Het is een schaalbegrip bestaande uit verschillende (erfgoed)componenten, die elk, al of niet hun intrinsieke waarde hebben, maar alles samen tot een groter meerwaardegeheel verheffen én dat dit ook zo word gepercipieerd vanop een bepaalde afstand. Wijde stadspanorama’s zijn het landschap bij uitstek, denk bijvoorbeeld aan het zicht over de benedenstad van Brussel vanop het Koningsplein, maar ook op kleinere schaal kunnen dergelijke landschappen die uit verschillende componenten zijn samengesteld voorkomen.
- Wetenschappelijk De wetenschappelijke waarde wordt vaak erkend in het geval van landschappen (parken, halfnatuurlijke gebieden). Binnen de context van een onroerend goed kan het gaan om de aanwezigheid van een (bouw)element (bijzonder materiaal, experimenteel materiaal, bouwprocédé of -component) of getuigenis van een ruimtelijk-structurele ruimte (stedenbouwkundig) waarvan het behoud moet worden overwogen met het oog op wetenschappelijk onderzoek. In het geval van archeologische vindplaatsen en overblijfselen wordt de wetenschappelijke waarde erkend in relatie tot het uitzonderlijke karakter van de resten op het gebied van ouderdom (bijvoorbeeld de Romeinse villa in Jette), de uitzonderlijke bewaringsomstandigheden (bijvoorbeeld de site van het vroegere dorp Oudergem) of de uniciteit van de elementen (bijvoorbeeld een volledig bewaard dakspant) en derhalve op dat vlak een uitzonderlijke en prominente wetenschappelijke bijdrage vormen tot de kennis van ons stedelijk en pre-stedelijk verleden.
- Sociaal Moeilijk te onderscheiden van de volkskundige waarde en over het algemeen onvoldoende om een selectie op zichzelf te rechtvaardigen. - herinneringsplaats van een gemeenschap of van van een sociale groep (bijvoorbeeld de bedevaartskapel op het Kerkplein in Sint-Agatha-Berchem, “de Oude Linde” in Boendael te Elsene); - een plaats met volkssymboliek (bijvoorbeeld het café het “Goudblommeke in papier” in de Cellebroersstraat); - een plaats waar een wijk samenkomt of gestructureerd is (bijvoorbeeld De gebouwen “Fer à Cheval”- in de Floréal tuinwijk); - een goed dat deel uitmaakt van of bestaat uit openbare voorzieningen (scholen, crèches, gemeenschaps- of parochiezalen, sporthallen, stadions, enz.); - goed of ensemble (al dan niet sociale huisvesting) ontworpen om sociale interactie, wederzijdse hulp en buurtcohesie te stimuleren (bijvoorbeeld de woonwijken die na de Tweede Wereldoorlog werden gebouwd in Ganshoren of de wijken die speciaal voor ouderen werden ontworpen); - goed dat deel uitmaakt van een industrieel complex dat een aanzienlijke activiteit heeft gegenereerd in de gemeente waar het zich bevindt of in het Gewest.
- Technisch Onder de technische waarde van een onroerend goed kan men het vroege gebruik van een bepaald materiaal of een bepaalde techniek verstaan (ingenieur), ook gebouwen met een constructief of technologisch belang, een technisch hoogstandje of een technologische innovatie kunnen in aanmerking komen. Het kan eveneens industrieel-archeologisch waardevol worden begrepen zoals getuigenissen van verouderde bouwmethodes. Vanzelfsprekend dringt een koppeling zich aan m.b.t. een wetenschappelijke waarde.
- Stedenbouwkundig Sommige bouwkundige goederen of landschappen hebben in het verleden een prominente rol gespeeld in de planmatige inrichting van de bebouwde ruimte en de stedelijke ruimte. Meestal bepalen zij andere stedenbouwkundige (plan)vormen zodat er zich een wisselwerking voortdoet tussen bebouwde en niet-bebouwde (of open) ruimte. Die inrichting omvat ook de samenhang tussen verschillende schaalniveaus. Een onroerend goed heeft stedenbouwkundige waarde wanneer het daarin een rol speelt, bijvoorbeeld : - hoekgebouwen; - coherente pleinen of homogene huizenrijen (gevels die een ensemble vormen van dezelfde stijl, periode en volume); - tuinwijken, - deskundig ingeplante torens (hoogbouw) en hun relatie tot hun onmiddellijke kwaliteitsvolle omgeving die coherent kan zijn, maar ook contrastrijk, - relicten van stedenbouwkundige concepten en hoe die architecturaal (en typologisch) zijn of werden ingevuld, zoals bijvoorbeeld de nog bewaarde eclectische stadspaleizen en/of herenhuizen in de Leopoldswijk.
Onderzoek en redactie
2018
id
Urban : 38325
Beschrijving
Sportstadion
dat in 1929-1930 werd ontworpen door architect Joseph Van Neck in
modernistischeHet modernisme duidt
elke architectuur aan die getuigt van een streven naar innovatie door middel
van een uitgepuurde vormentaal. De zuiverste vorm, die vaak wordt aangeduid als
de internationale stijl, wordt gekenmerkt door een rationele plattegrond,
eenvoudige geometrische vormen, een draagstructuur (vaak in beton) met een plat
dak, lichte wanden en het gebruik van moderne materialen (industriële
materialen zoals gewapend beton, staal, glas).
Hoewel maar weinig gebouwen de zuiverheid van de internationale stijl bereiken,
drukken vele modernistische bouwwerken toch een duidelijk verlangen tot
rationalisering uit. Kenmerkend zijn regelmatige bakstenen bekleding, sobere
volumes en sterk gereduceerde decoratie.
Het modernisme zal wereldwijd diverse architectuurstromingen beïnvloeden.
Modernisme van het interbellum
Periode: ca. 1920 – 1940
In Brussel is het modernisme van het interbellum
soms moeilijk te onderscheiden van de art deco (zie “pakketbootstijl”), vooral
in de beginfase van de stroming: hoewel met nieuwe bouwkundige vormen wordt
geëxperimenteerd, blijft er nog een duidelijke gehechtheid aan het ornamentale
gebruik van traditionele materialen. De rode draad van het modernisme bestaat
uit de soberheid van de vormen, het gebruik van vensterregisters of liggende
rechthoekige vensters en de afwezigheid van decoratie. De geaccentueerde
horizontale voegen (of schaduwvoegen), de platte daken en de vensters die op
het gevelvlak aansluiten zijn evenzeer kenmerkend voor de stijl.
Naoorlogs modernisme
Periode: ca. 1940 – 1960
Het naoorlogse modernisme (jaren 1940-1960) is herkenbaar aan verschillende
karakteristieke elementen: een gevelindeling met een sobere esthetiek
(eenvoudige lijnen, geen ornamenten), grote gevelopeningen die door het glas
het natuurlijke licht en het gevoel van openheid versterken alsook de keuze en
toepassing van materialen, zoals zichtbare baksteen, breuksteen en metaal. Deze
architectuur verwerkt in sommige gevallen subtiele details, zoals reliëfspel in
het metselwerk, omlijstingen van gevelopeningen in natuursteen en/of uitgevoerd
in uitspringend metselwerk, kordons in natuursteen die de verdiepingen
benadrukken en soms een decoratief bas-reliëf. Gevelopeningen worden zeer vaak
als vensterregisters (vensterstroken) uitgevoerd, soms met metalen vensterleuning
(met een sober en functioneel ontwerp, zonder overbodige details, gericht op
het gebruiksgemak). Voor eengezinswoningen wordt vaak gekozen voor de bel?etagetypologie,
aangezien in die periode de auto toegankelijker wordt.
Ludiek modernisme, ook wel Expo 58-stijl genoemd
Periode: ca. 1950 – 1965
Het ludiek modernisme of
de expostijl (soms ook Robbedoesstijl, naar de stripreeks waarin dergelijke
woningen in die periode figureerden),
dankt zijn naam aan de wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel. Het is
een kortstondige tendens binnen het modernisme die zich ontwikkelt eind de
jaren 1950 en verdwijnt begin de jaren 1960.
De Expo 58?stijl weerspiegelt het optimisme van die periode en geeft het
functionalisme een menselijke toets door een nieuwe vormentaal te introduceren,
die onder meer bestaat uit V?kolommen, uitstekende kroonlijsten en luifels,
boemerangvormige deurklinken, zigzagvormige borstweringen, stervormige
motieven, gekleurde sandwichpanelen en decoratief latwerk. De stijl hanteert
graag diagonale lijnen, onregelmatige, hoekige of gebogen vormen. De toegepaste
structuren zijn licht (de draagstructuur wordt vaak zichtbaar gelaten) en de
kleuren zijn dikwijls levendig en contrastrijk. De voorkeur gaat uit naar moderne materialen
zoals beton, metaal en grote glaspartijen. In Brussel kent de tendens een groot
succes in de wijken van de stadsrand die tegen het einde van de jaren 1950
worden ontwikkeld.
Laat modernisme
Periode: ca. 1970-1980
Tijdens de jaren 1970 en 1980 haalt de residentiële architectuur de
mosterd bij de uiteenlopende tendensen van die periode. In het late modernisme
zijn niet alleen de basisprincipes van het modernisme terug te vinden
(rationaliteit, eenvoudige volumes, weinig ornamenten, functionele organisatie
van de ruimte), maar ook elementen van het brutalisme (leesbaarheid van de
structuur en benadrukking van ruwe materialen). Toch worden die principes
verzacht door toegevingen die de wens weerspiegelen om moderniteit te verzoenen
met de verwachtingen van de middenklasse, die geeft om comfort en streeft naar
inpassing in het bestaande stadsweefsel. In die laat modernistische realisaties
staan zichtbare (ruwe) baksteen, het samenspel van open en gesloten vlakken
(blinde muren en glaspartijen), insprongen en hoogteverschillen en sobere
kubusvormige volumes centraal. Bepaalde contextbepalende elementen worden
ingewerkt, zoals hellende daken met dakpannen in residentiële wijken. Ook daken
lenen zich tot spelen met in- en uitsprongen, hoogteverschillen, open en
gesloten vlakken. In appartementsgebouwen krijgen de gevels ritme aan de hand
van prefabmodules en brede balkons met metalen en glazen borstweringen
(rookglas).
Het Brusselse laat modernisme van de jaren 1970-1980 kan dan ook worden gezien
als een fase van rationalisering en verspreiding van het modernisme, toegepast
op een breed scala aan residentiële typologieën. Het getuigt van een periode
waarin architectuur tegelijk praktisch, economisch en modern wilde zijn en zich
tevens wilde verankeren in een lokale materialiteit en in vormen aangepast aan
het dagelijkse gebruik. Dat erfgoed, dat niet spectaculair is en soms als strak
wordt beschouwd, vertegenwoordigt niettemin een essentiële fase in de evolutie
van het Brusselse stadslandschap en luidt de overgang in tussen het naoorlogse
klassieke modernisme en de opkomst van het postmodernisme in de jaren 1980. stijl met invloed van het
classicismeVan 1775 tot jaren 1840.
Het neoclassicisme – voor interieur ook Lodewijk XVI-stijl genoemd, naar
Lodewijk XVI – ontstaat in Frankrijk in de tweede helft van de 18e eeuw en
verspreidt zich snel over Europa. In Brussel bestrijkt de stijl hoofdzakelijk
de periode 1775 tot de jaren 1840, al blijft zij tot aan de vooravond van de
Eerste Wereldoorlog opduiken.
In het Vlaamse landsgedeelte wordt doorgaans een onderscheid gemaakt tussen het
18e-eeuwse classicisme (ontstaan tijdens het Ancien Régime) en het
neoclassicisme van de vroege 19e eeuw, dat hier geleidelijk uit voortvloeit. Na
de Franse Revolutie en tijdens de Franse en Nederlandse periode evolueert de
samenleving naar een burgerlijke maatschappij, wat zich vertaalt in een
aangepaste architectuur en een nieuw cliënteel.
Typologisch evolueert de bebouwing van 18e-eeuwse huizen met twee à drie
bouwlagen (waarbij de derde vaak een mezzanine is) naar 19e-eeuwse gevels met
drie à vier volwaardige niveaus. Naast grootschalige stadsuitbreidingen worden
bestaande woningen regelmatig verbouwd tot classicistische herenhuizen met een
nieuwe, symmetrische lijstgevel. Deze gevels beantwoorden aan de
proportieregels van de antieke bouwkunst en functioneren soms als schermgevel,
los van de achterliggende structuur.
Het neoclassicisme vindt zijn theoretische basis in een hernieuwde
belangstelling voor de Griekse en Romeinse oudheid, gestimuleerd door de
opgravingen in Pompeï en Herculaneum en door de culturele praktijk van de Grand
Tour. Onder invloed van de Verlichting streeft men naar harmonie, eenvoud,
rationaliteit en een sobere ornamentiek, als reactie op barok en rococo.
De stijl is meer dan een vormentaal: zij gaat gepaard met een rationele
herinrichting van de stad (embellissement), waarbij esthetische, hygiënische en
praktische aspecten samenkomen. Rechte straten, perspectieven en uniforme
gevelwanden bepalen het stadsbeeld. In Brussel leidt dit tot een doorgedreven
uniformisering van bepleisterde en beschilderde gevels. Vanaf 1812 worden enkel
lichte tinten toegestaan; vanaf 1818 verplicht de stad de zogenaamde
pierre-de-france-kleur, wat bijdraagt tot het beeld van de 19e-eeuwse “witte”
stad.
Kenmerkend is de bepleisterde en beschilderde lijstgevel, vaak wit of licht
gekleurd, soms gecombineerd met hard- of witsteen. De compositie is strikt
symmetrisch opgebouwd. Muuropeningen zijn meestal rechthoekig, soms
steekboogvormig; rondbogen komen voor als accent, bijvoorbeeld in een
toegangstravee. De gevel wordt horizontaal geleed door cordonlijsten en
bekroond met een vooruitspringende kroonlijst, vaak voorzien van modillons
en/of tandlijst. Samen met fries en architraaf vormt dit het klassiek
geïnspireerde hoofdgestel.
Decoratieve elementen – indien aanwezig – verwijzen naar de antieke vormentaal:
pilasters, kolommen, frontons, trigliefen, medaillons, guirlandes of urnen.
Toch zijn vele gevels, vooral in het begin van de 19e eeuw, opvallend sober. In
prestigieuzere woningen verschijnt een balkon, aanvankelijk met smeedijzeren
borstwering en vanaf het midden van de 19e eeuw steeds vaker in gietijzer.
In Brussel wordt het neoclassicisme toegepast in zowel grootschalige
stedenbouwkundige projecten als in particuliere woningbouw, publieke gebouwen
en religieuze architectuur, en draagt het in sterke mate bij tot de coherentie
en homogeniteit van het straatbeeld. Voorbeelden van dergelijke projecten zijn
het Martelarenplein (het vroegere Sint-Michielsplein, 1774–1776), de
Koningswijk (1774–1782), de Nieuwe Graanmarkt (1787), de omgeving van De Munt
(1817–1822), het Barricadenplein (het vroegere Oranjeplein, 1825) en het Groot
Godshuis met de omliggende wijk (1827), evenals de heraanleg van de omgeving
van de vroegere stadspoorten.
Naast gewone woningen en herenhuizen leent de stijl zich uitstekend voor
monumentale en representatieve gebouwen, zoals publieke en religieuze
instellingen, kastelen, paleizen en academies. In Brussel worden bovendien
talrijke oudere dwarshuizen aangepast aan de nieuwe smaak: hun puntgevel wordt
vervangen door een sobere, symmetrische lijstgevel. Ook in de omliggende
dorpskernen blijkt het neoclassicisme bijzonder geschikt voor de oprichting of
vernieuwing van bescheiden woningen, dankzij zijn heldere opbouw en ingetogen
vormentaal., en tussen 1994 en 1998 werd
heropgebouwd door architect Bob
Van Reeth en studiebureau W.J. & M.C. Van
Campenhout.
Geschiedenis
Het Jubelstadion werd ter gelegenheid van de honderdste verjaardag van de Belgische Onafhankelijkheid ontworpen door architect Joseph Van Neck, die ook hoofdarchitect van de Wereldtentoonstelling van Brussel van 1935 was. Het ging om het eerste bouwwerk dat met het oog op deze tentoonstelling op de Heizelvlakte werd uitgevoerd. De plannen voor het stadion werden in 1926 voor rekening van de Stad aangevat door de Maatschappij voor de Tentoonstelling Brussel 1935. In 1929 tekenden de twee partijen een overeenkomst waarbij de Maatschappij zich belastte met de materiële organisatie van het project en het beheer van het stadion tot in 1936.
Op 04.10.1929 legde burgemeester Adolphe Max de eerste steen van het complex. De werken werden in amper enkele maanden tijd uitgevoerd door de firma Engema. Het ovale stadion was toen het grootste van België. Het complex werd in gebruik genomen op 23.08.1930, ter gelegenheid van het wereldkampioenschap wielrennen, voordat het op 14.09.1930 officieel werd ingehuldigd door een vriendschappelijke voetbalmatch tussen België en Nederland. Er vonden talrijke feesten plaats om de honderdste verjaardag van de Onafhankelijkheid te vieren, waaronder “Romeinse Spelen”. Architect Albert Herent ontwierp al van bij de aanvang een demonteerbare houten wielerpiste, die tijdens de Tweede Wereldoorlog werd verwijderd. Na de oorlog werd het complex tot Heizelstadion omgedoopt.
In 1974 werd het verlichtingssysteem vernieuwd en werden vier door NV Philips ontworpen verlichtingspalen geplaatst. In 1978-1979 werd een tweede overdekte tribune gebouwd, tegenover de toegangstribune (studiebureau Verdeyen & Moenaert). Op 29.05.1985, tijdens de finale van het Europees kampioenschap voetbal tussen Liverpool en Juventus, vond het “Heizeldrama” plaats, dat aan 39 mensen het leven kostte. Na deze tragedie, en om Euro 2000 te kunnen organiseren, werd het complex tussen 1994 en 1998 volgens strengere veiligheidsnormen heropgebouwd naar de plannen van architect Bob Van Reeth, van het bureau Van Campenhout voor de binneninrichting, en van studiebureau Greisch voor de stabiliteit. In 1993 kreeg het stadion zijn nieuwe naam als eerbetoon aan de koning, die dat jaar was overleden. In 29.05.2005 werd voor de linkerhoek van de hoofdgevel van het stadion het werk Zet stil die klokken geplaatst dat P. Rimoux als eerbetoon aan de slachtoffers van het Heizeldrama had ontworpen.
Beschrijving
Jubelstadion
Het complex, ook het Sportstadion van de Stad Brussel genoemd, ligt op een heuvelachtig terrein, met tegen de helling en aan drie zijden gradines voor 75.000 toeschouwers. In het zuidwesten bevond zich een tribune met 6.000 zitplaatsen onder een metalen luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak.. Deze boogvormige tribune volgde de kromming van het terrein en had aan de kant van de laan een lange bolronde gevel in witsteen en similiBepleistering ter imitatie van natuursteen.. In het midden daarvan bevond zich een lage uitbouw in witsteen van vijf traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) die een portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert. vormden, afgebakend door een omlijsting en geritmeerd door gedrongen kolommenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. zonder voet of kapiteelKopstuk van een zuil, pijler of pilaster; algemeen om de gedragen last op een smaller draagvlak over te brengen. die vijf monumentaleZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. deuren flankeerden. De centrale deur werd bekroond door een beeldengroep van Albert de Raed die de heilige Michiel, patroonheilige van Brussel, voorstelt, onder een koningskroon en geflankeerd door sportattributen.
Naast de portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert. bevinden zich twee hogere, inspringende vierkante volumes. In hun bovendeel, met holronde hoeken, zijn ze elk versierd met twee reliëfs, een aan de laan en een aan de zijkant. De reliëfs links, van de hand van beeldhouwer Paul Dubois, tonen het hardlopen (in vooraanzicht) en het hoogspringen (zijdelings). Die rechts, van de hand van beeldhouwer Léandre Grandmoulin, stellen het voetbal voor (in vooraanzicht) en het kogelstoten (zijdelings).
De beglaasde deuren waren gemaakt van smeedijzerTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… versierd met geometrische art-decomotieven, die aan de zijkant met vier vleugels onder een hoog bovenlichtBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden., de centrale twee vleugels geflankeerd door zuiltjes bekroond door een voetbalmotief.
Koning Boudewijnstadion
Van het oorspronkelijke stadion heeft het nieuwe stadion enkel de gevel van de hierboven beschreven uitbouw behouden. Die gevel is ingewerkt in een nieuwe, rechthoekige tribune gescandeerd door vier vierkante torens aan de kant van de laan. Van de laterale reliëfs is nog nauwelijks iets te zien. Het stadion heeft een bijna volledig geprefabriceerde betonstructuur. De hoofdtribunes en de drie overige tribunes, die een ovale doorsnede hebben, zijn goed voor 50.000 overdekte zitplaatsen. De gevels aan de laan zijn met gelijmd metselwerk bekleed. De hoofdtribune is overdekt door een doorschijnend dak met een overstek van 26,5 meter, het dak van de drie overige tribunes heeft een overstek van meer dan 40 meter. Zoals ook oorspronkelijk het geval was, loopt rond het voetbalterrein een atletiekpiste.
Geschiedenis
Het Jubelstadion werd ter gelegenheid van de honderdste verjaardag van de Belgische Onafhankelijkheid ontworpen door architect Joseph Van Neck, die ook hoofdarchitect van de Wereldtentoonstelling van Brussel van 1935 was. Het ging om het eerste bouwwerk dat met het oog op deze tentoonstelling op de Heizelvlakte werd uitgevoerd. De plannen voor het stadion werden in 1926 voor rekening van de Stad aangevat door de Maatschappij voor de Tentoonstelling Brussel 1935. In 1929 tekenden de twee partijen een overeenkomst waarbij de Maatschappij zich belastte met de materiële organisatie van het project en het beheer van het stadion tot in 1936.
Op 04.10.1929 legde burgemeester Adolphe Max de eerste steen van het complex. De werken werden in amper enkele maanden tijd uitgevoerd door de firma Engema. Het ovale stadion was toen het grootste van België. Het complex werd in gebruik genomen op 23.08.1930, ter gelegenheid van het wereldkampioenschap wielrennen, voordat het op 14.09.1930 officieel werd ingehuldigd door een vriendschappelijke voetbalmatch tussen België en Nederland. Er vonden talrijke feesten plaats om de honderdste verjaardag van de Onafhankelijkheid te vieren, waaronder “Romeinse Spelen”. Architect Albert Herent ontwierp al van bij de aanvang een demonteerbare houten wielerpiste, die tijdens de Tweede Wereldoorlog werd verwijderd. Na de oorlog werd het complex tot Heizelstadion omgedoopt.
In 1974 werd het verlichtingssysteem vernieuwd en werden vier door NV Philips ontworpen verlichtingspalen geplaatst. In 1978-1979 werd een tweede overdekte tribune gebouwd, tegenover de toegangstribune (studiebureau Verdeyen & Moenaert). Op 29.05.1985, tijdens de finale van het Europees kampioenschap voetbal tussen Liverpool en Juventus, vond het “Heizeldrama” plaats, dat aan 39 mensen het leven kostte. Na deze tragedie, en om Euro 2000 te kunnen organiseren, werd het complex tussen 1994 en 1998 volgens strengere veiligheidsnormen heropgebouwd naar de plannen van architect Bob Van Reeth, van het bureau Van Campenhout voor de binneninrichting, en van studiebureau Greisch voor de stabiliteit. In 1993 kreeg het stadion zijn nieuwe naam als eerbetoon aan de koning, die dat jaar was overleden. In 29.05.2005 werd voor de linkerhoek van de hoofdgevel van het stadion het werk Zet stil die klokken geplaatst dat P. Rimoux als eerbetoon aan de slachtoffers van het Heizeldrama had ontworpen.
Beschrijving
Jubelstadion
Het complex, ook het Sportstadion van de Stad Brussel genoemd, ligt op een heuvelachtig terrein, met tegen de helling en aan drie zijden gradines voor 75.000 toeschouwers. In het zuidwesten bevond zich een tribune met 6.000 zitplaatsen onder een metalen luifelAfdak boven de ingang van een huis of handelszaak.. Deze boogvormige tribune volgde de kromming van het terrein en had aan de kant van de laan een lange bolronde gevel in witsteen en similiBepleistering ter imitatie van natuursteen.. In het midden daarvan bevond zich een lage uitbouw in witsteen van vijf traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) die een portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert. vormden, afgebakend door een omlijsting en geritmeerd door gedrongen kolommenCilindervormig steunpunt; vaak voorzien van basis en kapiteel. De kleine en/of dunne variant ervan wordt colonnet genoemd. zonder voet of kapiteelKopstuk van een zuil, pijler of pilaster; algemeen om de gedragen last op een smaller draagvlak over te brengen. die vijf monumentaleZuilen of pilasters die over de volle hoogte of over meer dan één verdieping opgaan, onafhankelijk van de door vensters en bouwlagen gegeven maten. deuren flankeerden. De centrale deur werd bekroond door een beeldengroep van Albert de Raed die de heilige Michiel, patroonheilige van Brussel, voorstelt, onder een koningskroon en geflankeerd door sportattributen.
Naast de portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert. bevinden zich twee hogere, inspringende vierkante volumes. In hun bovendeel, met holronde hoeken, zijn ze elk versierd met twee reliëfs, een aan de laan en een aan de zijkant. De reliëfs links, van de hand van beeldhouwer Paul Dubois, tonen het hardlopen (in vooraanzicht) en het hoogspringen (zijdelings). Die rechts, van de hand van beeldhouwer Léandre Grandmoulin, stellen het voetbal voor (in vooraanzicht) en het kogelstoten (zijdelings).
De beglaasde deuren waren gemaakt van smeedijzerTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… versierd met geometrische art-decomotieven, die aan de zijkant met vier vleugels onder een hoog bovenlichtBovenste gedeelte van een raam- of deurkozijn, gescheiden door een dwarsregel; soms voorzien van glas-in-lood en/of roeden., de centrale twee vleugels geflankeerd door zuiltjes bekroond door een voetbalmotief.
Koning Boudewijnstadion
Van het oorspronkelijke stadion heeft het nieuwe stadion enkel de gevel van de hierboven beschreven uitbouw behouden. Die gevel is ingewerkt in een nieuwe, rechthoekige tribune gescandeerd door vier vierkante torens aan de kant van de laan. Van de laterale reliëfs is nog nauwelijks iets te zien. Het stadion heeft een bijna volledig geprefabriceerde betonstructuur. De hoofdtribunes en de drie overige tribunes, die een ovale doorsnede hebben, zijn goed voor 50.000 overdekte zitplaatsen. De gevels aan de laan zijn met gelijmd metselwerk bekleed. De hoofdtribune is overdekt door een doorschijnend dak met een overstek van 26,5 meter, het dak van de drie overige tribunes heeft een overstek van meer dan 40 meter. Zoals ook oorspronkelijk het geval was, loopt rond het voetbalterrein een atletiekpiste.
Bronnen
Archieven
AAM/Fonds Joseph Van Neck.
SAB/OW 57099-57101 (1928-1933), 63093 (1952), 72800 (1950), 83359 (1973), 87036 (1977-1978), 89238 (1982), 105849 (1994), 106289 (1995).
Publicaties en studies
COOMANS, T., De Heizel en de Wereldtentoonstellingen van 1935 en 1958, coll. Brussel, Stad van Kunst en Geschiedenis, 5, 1994, pp. 6-7.
CULOT, M., Bruxelles 100 ans d'architecture 1910-2010, AAM Editions, pp. 154-157.
Entreprises Générales et Matériaux ENGEMA 1922-1937, ENGEMA, 1937.
Le livre d’or de l’Exposition universelle et internationale Bruxelles 1935 [Gulden Boek van de Wereldtentoonstelling Brussel 1935], Uitvoerend Comité van de Tentoonstelling, Brussel, p. 24-25, 37-39, 48.
Tijdschriften
CANDAU, L., “Het Koning Boudewijnstadion herbekeken”, LACA Tijdingen, 1, september 2004, pp. 20-26.
DILLEN, J., “Beeldhouwwerk en versierkunst in Laken (vervolg)”, LACA Tijdingen, jaargang 3, 2, december 1991, pp. 12-13.
DILLEN, J., “Beelden aan de voorgevel van het Heizel Stadion”, LACA Tijdingen, jaargang 6, 1, september 1994, pp. 17-18.
“Le Stade Roi Baudouin au Heysel”, Bâtiment, 248, september 1995, pp. 35-42.
VANDEN BUSSCHE, G., “Van Eeuwfeeststadion (Heizelstadion) naar het Koning Boudewijnstadion”, LACA Tijdingen, jaargang 9, 2, december 1997, pp. 19-27.
Websites
www.greisch.com
Opmerkelijke bomen in de nabijheid
Avenue Ernest Masoin, 4' class='thumb'>
Avenue Ernest Masoin, 4' class='thumb'>
