Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Typologie(ën)
herenhuis
Ontwerper(s)
INCONNU - ONBEKEND – 1800-1830
Juridisch statuut
Ingeschreven in de wettelijke inventaris op 19 augustus 2024
Stijlen
Neoclassicisme
Inventaris(sen)
- Urgentie-inventaris van het bouwkundig erfgoed van de Brusselse agglomeratie (Sint-Lukasarchief 1979)
Dit (deze) goed(eren) bezit(ten) de volgende waarde(n)
- Artistiek Het ontwerp van een onroerend goed (gebouw) door een gerenommeerde kunstenaar (architect) kan maar zeer zelden als criterium worden beschouwd. Om het belang van de selectie van dit onroerend goed te beoordelen, en de plaats dat het inneemt in het oeuvre van een kunstenaar (architect), is dit een criterium dat moet worden afgewogen met de architectonische kwaliteit (compositie en interne structuur), de uitvoering (materialen, technische beheersing), de plaats in de architectuurgeschiedenis dewelke een getuigenis zijn van een fase of aspect van landschapsarchitectuur of de bouwkunst in het verleden. Zodoende gelden koppelingen naar volgende criteria: zeldzaamheid (typologie, stijl, materiaalgebruik, bronnen), representativiteit (idem), authenticiteit (idem + de kwaliteit van de uitvoering) en integriteit (bewaringstoestand, oorspronkelijke elementen)). Een goed bevat ook artistieke waarde als het kunstwerken omvat (beeldhouwwerken, reliëfs ontworpen voor het goed, enz.) of decoratieve elementen uit de oorspronkelijke bouwperiode of met bijzondere kwaliteit (gesigneerd glasramen, sgraffito, lichtbeuk, enz.).
- Esthetisch Historisch gezien werd die waarde aangewend om waardevolle groene ruimten en natuurlijke of halfnatuurlijke gebieden aan te duiden. De waarde kan ook gelden voor grote gehelen van gebouwen in een stedelijk gebied, met of zonder natuurlijke elementen, of monumenten die het stadslandschap markeren. Een afweging met andere waarden dringt zich tevens op: de artistieke, de landschappelijke (integratie van het werk in het stedelijk landschap, oriëntatiepunten in de stad) en de stedenbouwkundige waarde (spontane of rationele stedelijke gehelen). De volgende selectiecriteria worden er eveneens aan gekoppeld: de ensemblewaarde en de contextuele waarde.
- Historisch Het onroerend goed heeft een historische waarde : - als het getuigt van een bijzondere periode in de geschiedenis van de streek of de gemeente; - of als getuigenis van een periode en/of een zeldzame ontwikkeling van een periode (bv. tuinstad die representatief is voor een bouwwijze die werd toegepast in het kader van de grote bouwcampagnes na de Tweede Wereldoorlog; dorpskernen die de eerste gegroepeerde bouwwerken van de gemeenten van de tweede ring illustreren; de Hallepoort als overblijfsel van de tweede omwalling; - of als getuigenis van een bepaalde stedelijke (en/of landschappelijke) ontwikkeling van de stad (bv. gebouwen aan de centrale lanen of in de Leopoldswijk); - of wanneer het een band vertoont met een belangrijke historische figuur – met inbegrip van persoonlijke huizen van architecten en kunstenaarsateliers (bv. het geboortehuis van Constantin Meunier, het huis van Magritte); - of in verband kan worden gebracht met een belangrijke historische gebeurtenis (bv. huizen van de wederopbouw na het bombardement van 1695, de Congreskolom); - of een typologische representativiteit vertoont die kenmerkend is voor een commerciële of culturele beroepsactiviteit (bv. kerken, bioscopen, industriële architectuur, apotheken); - of als het representatief is van het oeuvre van een belangrijke architect in de architectuurgeschiedenis op internationaal, nationaal, regionaal of lokaal niveau (dit betreft zowel befaamde architecten als V. Horta, V. Bourgeois, M. Polak als secundaire architecten, die lokaal verbonden worden aan een gemeente zoals Fernand Lefever in Koekelberg of Emile Hoebeke in Sint-Agatha-Berchem).
Onderzoek en redactie
2016-2017
id
Urban : 37724
Beschrijving
Behorend tot een domein
dat al in de 17e eeuw wordt vermeld, lang gebouw dat is aangegeven op de kaart
van Ferraris uit 1777 en tijdens de eerste decennia van de 19e eeuw werd verbouwd
tot herenhuis in neoclassicistischeVan 1775 tot jaren 1840.
Het neoclassicisme – voor interieur ook Lodewijk XVI-stijl genoemd, naar
Lodewijk XVI – ontstaat in Frankrijk in de tweede helft van de 18e eeuw en
verspreidt zich snel over Europa. In Brussel bestrijkt de stijl hoofdzakelijk
de periode 1775 tot de jaren 1840, al blijft zij tot aan de vooravond van de
Eerste Wereldoorlog opduiken.
In het Vlaamse landsgedeelte wordt doorgaans een onderscheid gemaakt tussen het
18e-eeuwse classicisme (ontstaan tijdens het Ancien Régime) en het
neoclassicisme van de vroege 19e eeuw, dat hier geleidelijk uit voortvloeit. Na
de Franse Revolutie en tijdens de Franse en Nederlandse periode evolueert de
samenleving naar een burgerlijke maatschappij, wat zich vertaalt in een
aangepaste architectuur en een nieuw cliënteel.
Typologisch evolueert de bebouwing van 18e-eeuwse huizen met twee à drie
bouwlagen (waarbij de derde vaak een mezzanine is) naar 19e-eeuwse gevels met
drie à vier volwaardige niveaus. Naast grootschalige stadsuitbreidingen worden
bestaande woningen regelmatig verbouwd tot classicistische herenhuizen met een
nieuwe, symmetrische lijstgevel. Deze gevels beantwoorden aan de
proportieregels van de antieke bouwkunst en functioneren soms als schermgevel,
los van de achterliggende structuur.
Het neoclassicisme vindt zijn theoretische basis in een hernieuwde
belangstelling voor de Griekse en Romeinse oudheid, gestimuleerd door de
opgravingen in Pompeï en Herculaneum en door de culturele praktijk van de Grand
Tour. Onder invloed van de Verlichting streeft men naar harmonie, eenvoud,
rationaliteit en een sobere ornamentiek, als reactie op barok en rococo.
De stijl is meer dan een vormentaal: zij gaat gepaard met een rationele
herinrichting van de stad (embellissement), waarbij esthetische, hygiënische en
praktische aspecten samenkomen. Rechte straten, perspectieven en uniforme
gevelwanden bepalen het stadsbeeld. In Brussel leidt dit tot een doorgedreven
uniformisering van bepleisterde en beschilderde gevels. Vanaf 1812 worden enkel
lichte tinten toegestaan; vanaf 1818 verplicht de stad de zogenaamde
pierre-de-france-kleur, wat bijdraagt tot het beeld van de 19e-eeuwse “witte”
stad.
Kenmerkend is de bepleisterde en beschilderde lijstgevel, vaak wit of licht
gekleurd, soms gecombineerd met hard- of witsteen. De compositie is strikt
symmetrisch opgebouwd. Muuropeningen zijn meestal rechthoekig, soms
steekboogvormig; rondbogen komen voor als accent, bijvoorbeeld in een
toegangstravee. De gevel wordt horizontaal geleed door cordonlijsten en
bekroond met een vooruitspringende kroonlijst, vaak voorzien van modillons
en/of tandlijst. Samen met fries en architraaf vormt dit het klassiek
geïnspireerde hoofdgestel.
Decoratieve elementen – indien aanwezig – verwijzen naar de antieke vormentaal:
pilasters, kolommen, frontons, trigliefen, medaillons, guirlandes of urnen.
Toch zijn vele gevels, vooral in het begin van de 19e eeuw, opvallend sober. In
prestigieuzere woningen verschijnt een balkon, aanvankelijk met smeedijzeren
borstwering en vanaf het midden van de 19e eeuw steeds vaker in gietijzer.
In Brussel wordt het neoclassicisme toegepast in zowel grootschalige
stedenbouwkundige projecten als in particuliere woningbouw, publieke gebouwen
en religieuze architectuur, en draagt het in sterke mate bij tot de coherentie
en homogeniteit van het straatbeeld. Voorbeelden van dergelijke projecten zijn
het Martelarenplein (het vroegere Sint-Michielsplein, 1774–1776), de
Koningswijk (1774–1782), de Nieuwe Graanmarkt (1787), de omgeving van De Munt
(1817–1822), het Barricadenplein (het vroegere Oranjeplein, 1825) en het Groot
Godshuis met de omliggende wijk (1827), evenals de heraanleg van de omgeving
van de vroegere stadspoorten.
Naast gewone woningen en herenhuizen leent de stijl zich uitstekend voor
monumentale en representatieve gebouwen, zoals publieke en religieuze
instellingen, kastelen, paleizen en academies. In Brussel worden bovendien
talrijke oudere dwarshuizen aangepast aan de nieuwe smaak: hun puntgevel wordt
vervangen door een sobere, symmetrische lijstgevel. Ook in de omliggende
dorpskernen blijkt het neoclassicisme bijzonder geschikt voor de oprichting of
vernieuwing van bescheiden woningen, dankzij zijn heldere opbouw en ingetogen
vormentaal. stijl.
Geschiedenis
Het gebouw moest oorspronkelijk deel uitmaken van een buitengoed dat bekendstond onder de naam Hondekot. Minstens vanaf 1861 werd het eigendom bewoond door Joséphine Wilmot-Médori (1823-1906). Deze bekende zangeres, die de naam had aangenomen van haar Italiaanse echtgenoot, François Félicien Médori, woonde sinds 1857 in Laken. Na het overlijden van haar echtgenoot in 1862 zette zij een punt achter haar carrière, en in 1865 hertrouwde ze met een Lakense kleermaker, Antoine Louis Navir. In 1874-1875 liet de zangeres, die ondertussen weldoenster was geworden, verscheidene huizengroepen bouwen naast haar residentie, langs de toenmalige Groote BlindeZonder opening; blind venster, schijnopening. Straet. De gemeente Laken eerde haar in 1876 door deze straat tot Médoristraat om te dopen. In 1881 liet de eigenares op haar eigendom een gebouw optrekken dat als stal en koetshuis dienstdeed. In 1908 en 1915 werden een nieuwe stal en een bierdepot gebouwd, evenals een kolenmagazijn. In de loop der jaren vervingen lage L-vormige constructies de bijgebouwen. Het K.B. van 18.02.1899, dat de verbreding van de straat goedkeurde, voorzag in de sloop van het hoofdgebouw, maar die vond nooit plaats.
Beschrijving
Bakstenen gebouw van zeven traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) en twee bouwlagen onder schilddakDak met twee driehoekige dakvlakken aan de smalle zijde en twee trapeziumvormige aan de lange zijde.. De gevels werden wellicht allemaal bepleisterdMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen. tijdens de verbouwing begin 19e eeuw; aan het einde van die eeuw werden ze bekleed met een cementbezetting met imitatievoegen. De gevel aan de binnenplaats is recent afgebikt, waarbij het bakstenen metselwerk met elementen in ledesteen (hergebruik?) en hardsteen is blootgelegd. Aan de straatzijden, afgeschuindeSchuine vlakke kant aan een houten of stenen bouwonderdeel. sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel. in ledesteen. Rechthoekige muuropeningen op de benedenverdieping, rondboogvormigeBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft. op de verdieping. FriesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). op het hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. met blindeZonder opening; blind venster, schijnopening. muuropeningen aan de straatzijden. RaamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. vervangen, met reproductie van de oorspronkelijke roedeverdelingenDunne houten of metalen staaf in een kozijn waarin glasruiten worden bevestigd..
Op de gevel aan de Médoristraat, zes dichtgemetselde venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. aan de rechterzijde. Muuropeningen op de benedenverdieping vroeger met luiken.
Op de gevel aan de de Vrièrestraat, vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. (van latere datum) op de verdieping. In de sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel., raamVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. van de enige kelder van het gebouw.
Op de gevel aan de binnenplaats zijn de twee linkertraveeën te identificeren als verlenging van het gebouw. Op de derde traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), ingang achter een trappenpartij. Recente markies1. Beglaasde metalen of houten afdak; 2. Opvouwbaar zonnescherm boven raam of deur. ter vervanging van een drieledige markies1. Beglaasde metalen of houten afdak; 2. Opvouwbaar zonnescherm boven raam of deur. onder een met lofwerkVersiering van beeld- en houtsnijwerk in de vorm van bladeren. versierde kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement).. DakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. met schilddakDak met twee driehoekige dakvlakken aan de smalle zijde en twee trapeziumvormige aan de lange zijde. vervangen door dakvlakvenstersIn het dakvlak ingewerkt venster.. Op de laatste traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. op de plaats van voormalige deuropening.
Geschiedenis
Het gebouw moest oorspronkelijk deel uitmaken van een buitengoed dat bekendstond onder de naam Hondekot. Minstens vanaf 1861 werd het eigendom bewoond door Joséphine Wilmot-Médori (1823-1906). Deze bekende zangeres, die de naam had aangenomen van haar Italiaanse echtgenoot, François Félicien Médori, woonde sinds 1857 in Laken. Na het overlijden van haar echtgenoot in 1862 zette zij een punt achter haar carrière, en in 1865 hertrouwde ze met een Lakense kleermaker, Antoine Louis Navir. In 1874-1875 liet de zangeres, die ondertussen weldoenster was geworden, verscheidene huizengroepen bouwen naast haar residentie, langs de toenmalige Groote BlindeZonder opening; blind venster, schijnopening. Straet. De gemeente Laken eerde haar in 1876 door deze straat tot Médoristraat om te dopen. In 1881 liet de eigenares op haar eigendom een gebouw optrekken dat als stal en koetshuis dienstdeed. In 1908 en 1915 werden een nieuwe stal en een bierdepot gebouwd, evenals een kolenmagazijn. In de loop der jaren vervingen lage L-vormige constructies de bijgebouwen. Het K.B. van 18.02.1899, dat de verbreding van de straat goedkeurde, voorzag in de sloop van het hoofdgebouw, maar die vond nooit plaats.
Beschrijving
Bakstenen gebouw van zeven traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) en twee bouwlagen onder schilddakDak met twee driehoekige dakvlakken aan de smalle zijde en twee trapeziumvormige aan de lange zijde.. De gevels werden wellicht allemaal bepleisterdMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen. tijdens de verbouwing begin 19e eeuw; aan het einde van die eeuw werden ze bekleed met een cementbezetting met imitatievoegen. De gevel aan de binnenplaats is recent afgebikt, waarbij het bakstenen metselwerk met elementen in ledesteen (hergebruik?) en hardsteen is blootgelegd. Aan de straatzijden, afgeschuindeSchuine vlakke kant aan een houten of stenen bouwonderdeel. sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel. in ledesteen. Rechthoekige muuropeningen op de benedenverdieping, rondboogvormigeBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft. op de verdieping. FriesHorizontale band om een muurvlak in te delen of aan de bovenzijde te begrenzen; al dan niet beschilderd of versierd (terracotta, sgrafitto, cementtegels…). op het hoofdgestelHoog horizontaal lijstwerk ter bekroning van een gevel. met blindeZonder opening; blind venster, schijnopening. muuropeningen aan de straatzijden. RaamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. vervangen, met reproductie van de oorspronkelijke roedeverdelingenDunne houten of metalen staaf in een kozijn waarin glasruiten worden bevestigd..
Op de gevel aan de Médoristraat, zes dichtgemetselde venstersLicht- en/of luchtopening in een muur. aan de rechterzijde. Muuropeningen op de benedenverdieping vroeger met luiken.
Op de gevel aan de de Vrièrestraat, vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. (van latere datum) op de verdieping. In de sokkelHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel., raamVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. van de enige kelder van het gebouw.
Op de gevel aan de binnenplaats zijn de twee linkertraveeën te identificeren als verlenging van het gebouw. Op de derde traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), ingang achter een trappenpartij. Recente markies1. Beglaasde metalen of houten afdak; 2. Opvouwbaar zonnescherm boven raam of deur. ter vervanging van een drieledige markies1. Beglaasde metalen of houten afdak; 2. Opvouwbaar zonnescherm boven raam of deur. onder een met lofwerkVersiering van beeld- en houtsnijwerk in de vorm van bladeren. versierde kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement).. DakkapellenUit het dakvlak opgaand venster; meestal in hout en vaak onder spitse kap. met schilddakDak met twee driehoekige dakvlakken aan de smalle zijde en twee trapeziumvormige aan de lange zijde. vervangen door dakvlakvenstersIn het dakvlak ingewerkt venster.. Op de laatste traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. op de plaats van voormalige deuropening.
Bronnen
Archieven
SAB/OW Laken 2108 (1861), Laken 2108 (1861), Laken 3345 (1881), Laken 4520 (1908), Laken 3667 (1915), 43986 (1934), 66566 (1943).
Publicaties en studies
COSYN, A., Laeken Ancien et Moderne, Imprimerie scientifique Charles Bulens, Brussel, 1904, p. 33.
GUILLAUME, A., MEGANCK, M., Atlas van de archeologische ondergrond van het Gewest Brussel. 24. Laken, Directie Monumenten en Landschappen – Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel, 2012, p. 81.
DILLEN, J., “Er zit muziek in Lakense straatnamen: Medori”, in: LACA Tijdingen, 4, jaargang 4, juni 1993, pp. 28-30.
Tijdschriften
COSYN, A., “Les anciennes seigneuries de Laeken”, in: Annales de la Société royale d’Archéologie de Bruxelles, dl. 30, fasc. I, 1921, p. 54.
Opmerkelijke bomen in de nabijheid
