Woning en atelier van meester glazenier Crickx

Bel-étagewoning en atelier in modernistischeHet modernisme duidt elke architectuur aan die getuigt van een streven naar innovatie door middel van een uitgepuurde vormentaal. De zuiverste vorm, die vaak wordt aangeduid als de internationale stijl, wordt gekenmerkt door een rationele plattegrond, eenvoudige geometrische vormen, een draagstructuur (vaak in beton) met een plat dak, lichte wanden en het gebruik van moderne materialen (industriële materialen zoals gewapend beton, staal, glas). Hoewel maar weinig gebouwen de zuiverheid van de internationale stijl bereiken, drukken vele modernistische bouwwerken toch een duidelijk verlangen tot rationalisering uit. Kenmerkend zijn regelmatige bakstenen bekleding, sobere volumes en sterk gereduceerde decoratie. Het modernisme zal wereldwijd diverse architectuurstromingen beïnvloeden. Modernisme van het interbellum Periode: ca. 1920 – 1940 In Brussel is het modernisme van het interbellum soms moeilijk te onderscheiden van de art deco (zie “pakketbootstijl”), vooral in de beginfase van de stroming: hoewel met nieuwe bouwkundige vormen wordt geëxperimenteerd, blijft er nog een duidelijke gehechtheid aan het ornamentale gebruik van traditionele materialen. De rode draad van het modernisme bestaat uit de soberheid van de vormen, het gebruik van vensterregisters of liggende rechthoekige vensters en de afwezigheid van decoratie. De geaccentueerde horizontale voegen (of schaduwvoegen), de platte daken en de vensters die op het gevelvlak aansluiten zijn evenzeer kenmerkend voor de stijl. Naoorlogs modernisme Periode: ca. 1940 – 1960 Het naoorlogse modernisme (jaren 1940-1960) is herkenbaar aan verschillende karakteristieke elementen: een gevelindeling met een sobere esthetiek (eenvoudige lijnen, geen ornamenten), grote gevelopeningen die door het glas het natuurlijke licht en het gevoel van openheid versterken alsook de keuze en toepassing van materialen, zoals zichtbare baksteen, breuksteen en metaal. Deze architectuur verwerkt in sommige gevallen subtiele details, zoals reliëfspel in het metselwerk, omlijstingen van gevelopeningen in natuursteen en/of uitgevoerd in uitspringend metselwerk, kordons in natuursteen die de verdiepingen benadrukken en soms een decoratief bas-reliëf. Gevelopeningen worden zeer vaak als vensterregisters (vensterstroken) uitgevoerd, soms met metalen vensterleuning (met een sober en functioneel ontwerp, zonder overbodige details, gericht op het gebruiksgemak). Voor eengezinswoningen wordt vaak gekozen voor de bel?etagetypologie, aangezien in die periode de auto toegankelijker wordt. Ludiek modernisme, ook wel Expo 58-stijl genoemd Periode: ca. 1950 – 1965 Het ludiek modernisme of de expostijl (soms ook Robbedoesstijl, naar de stripreeks waarin dergelijke woningen in die periode figureerden), dankt zijn naam aan de wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel. Het is een kortstondige tendens binnen het modernisme die zich ontwikkelt eind de jaren 1950 en verdwijnt begin de jaren 1960. De Expo 58?stijl weerspiegelt het optimisme van die periode en geeft het functionalisme een menselijke toets door een nieuwe vormentaal te introduceren, die onder meer bestaat uit V?kolommen, uitstekende kroonlijsten en luifels, boemerangvormige deurklinken, zigzagvormige borstweringen, stervormige motieven, gekleurde sandwichpanelen en decoratief latwerk. De stijl hanteert graag diagonale lijnen, onregelmatige, hoekige of gebogen vormen. De toegepaste structuren zijn licht (de draagstructuur wordt vaak zichtbaar gelaten) en de kleuren zijn dikwijls levendig en contrastrijk. De voorkeur gaat uit naar moderne materialen zoals beton, metaal en grote glaspartijen. In Brussel kent de tendens een groot succes in de wijken van de stadsrand die tegen het einde van de jaren 1950 worden ontwikkeld. Laat modernisme Periode: ca. 1970-1980 Tijdens de jaren 1970 en 1980 haalt de residentiële architectuur de mosterd bij de uiteenlopende tendensen van die periode. In het late modernisme zijn niet alleen de basisprincipes van het modernisme terug te vinden (rationaliteit, eenvoudige volumes, weinig ornamenten, functionele organisatie van de ruimte), maar ook elementen van het brutalisme (leesbaarheid van de structuur en benadrukking van ruwe materialen). Toch worden die principes verzacht door toegevingen die de wens weerspiegelen om moderniteit te verzoenen met de verwachtingen van de middenklasse, die geeft om comfort en streeft naar inpassing in het bestaande stadsweefsel. In die laat modernistische realisaties staan zichtbare (ruwe) baksteen, het samenspel van open en gesloten vlakken (blinde muren en glaspartijen), insprongen en hoogteverschillen en sobere kubusvormige volumes centraal. Bepaalde contextbepalende elementen worden ingewerkt, zoals hellende daken met dakpannen in residentiële wijken. Ook daken lenen zich tot spelen met in- en uitsprongen, hoogteverschillen, open en gesloten vlakken. In appartementsgebouwen krijgen de gevels ritme aan de hand van prefabmodules en brede balkons met metalen en glazen borstweringen (rookglas). Het Brusselse laat modernisme van de jaren 1970-1980 kan dan ook worden gezien als een fase van rationalisering en verspreiding van het modernisme, toegepast op een breed scala aan residentiële typologieën. Het getuigt van een periode waarin architectuur tegelijk praktisch, economisch en modern wilde zijn en zich tevens wilde verankeren in een lokale materialiteit en in vormen aangepast aan het dagelijkse gebruik. Dat erfgoed, dat niet spectaculair is en soms als strak wordt beschouwd, vertegenwoordigt niettemin een essentiële fase in de evolutie van het Brusselse stadslandschap en luidt de overgang in tussen het naoorlogse klassieke modernisme en de opkomst van het postmodernisme in de jaren 1980. stijl i.o.v. meester glazenier Frans David Ferdinand Crickx. Atelier achteraan het perceel van 1927, woning van 1933 en n.o.v. architect Em. Devolder.

Historiek
Crickx (1893 Brussel/Sint-Gillis – 1979 Brussel/Jette) leerde tussen 1924 en 1927 het ambacht van de glasschilderkunst in het atelier van Georges Bary in de Leopoldstraat 142 te Jette. In 1927 nam Crickx de zaak over en bouwde een eigen atelier in de Ferdinand Lenoirstraat 96 te Jette. Enkele jaren later, in 1933, werd het atelier vergroot door de bouw van zijn eigen woning waarvan de benedenverdieping dienst deed als bureau en garage. In 1948 vergrootte hij zijn atelier nogmaals door de constructie van een opbrengstwoning in de Pierre De Breukerstraat 20-22 waarvan de gelijkvloerse- en kelderverdiepingen dienst deden als ruimtes voor sablage, acide, fours, magasin en masticage. Dit perceel leunt langs de achterzijde aan bij het bestaande glasatelier in de Ferdinand Lenoirstraat. Het glazeniersatelier Crickx bleef actief tot 1967.

Gedurende een periode van 40 jaar werd het atelier uitgebouwd tot een van de grootste en meest productieve van het land waarin tijdens de bloeiperiode tot een vijftigtal werknemers actief waren. Zo leverde Crickx ongeveer 400 nieuwe glasramen voor kerken en kloosters in Brussel, Vlaanderen en Wallonië. Enkele van de meest befaamde Brusselse voorbeelden zijn de Sint-Jan-de-Doperkerk in Sint-Jans-Molenbeek (1932), de Onze-Lieve-Vrouw van Lourdeskerk in Jette (1951) en de Heilig-Hart basiliek van Koekelberg (1954). Ook werden een 120-tal glas-in-loodramen gerestaureerd door het atelier van Crickx. Hiernaast werden tal van burgerlijke opdrachten gerealiseerd in onder meer gemeentehuizen, scholen en universiteiten. Zo citeren we de Rijksnormaalschool in de Karel Bogaeertstraat in Laken (1930), het gerechtshof van Hasselt (1936), de universiteit van Gembloux (1947) en het gemeentehuis van Jette (1951).

Crickx heeft maar zelden glasramen eigenhandig ontworpen of uitgevoerd. Hij had enkele tekenaars-schilders in vaste dienst: Ovide PironUitstekende versiering op de nok van een dak in de vorm van een decoratieve metalen, terracotta of houten bol of stang (makelaar). en Emile De Zone waren de belangrijkste. Hij deed ook veelvuldig beroep op externe ontwerp- en kartontekenaars: vooral Louis-Charles Crespin en Maurice Hizette hebben veel voor het atelier gewerkt. Daarnaast lieten ook veel andere glazeniers hun ontwerpen uitvoeren bij Crickx.

Beschrijving
Woning van de meester glazenier, gelegen aan de linkerzijde van het perceel. Origineel en strak gevelontwerp door de gesloten zijgevel en de imposante hoekerker met glas-in-loodramen. Drie bouwlagen onder plat dak met een benedenverdieping in baksteen met breukstenenMetselwerk bestaande uit brokken onregelmatige natuursteen. plintHoge plint van een gevel; fungeert als voetstuk in ordonnantie van de gevel. en verdiepingen in lichtgrijze, ruwe bepleistering. Hoofdgevel met ingang onder korfboogBoog samengesteld uit een aantal ineenvloeiende cirkelbogen die samen nagenoeg een liggende ellips vormen. met geometrische smeedijzerenTaai, ‘kneedbaar’ ijzer dat ambachtelijk wordt ‘gesmeed’ (gehamerd bij hoge temperatuur) tot decoratieve bouwonderdelen als tuinhekken, borstweringen… deur en sobere metalen garagepoort. Rechthoekige vensteropeningen van verschillende afmetingen. Zijgevel met een reeks kleine, rechthoekige vensteropeningen op de benedenverdieping. Eerste verdieping voorzien van centrale vensteropening en aan rechterzijde driedelige vensterdeur uitgevend op een balkon met bepleisterdeMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen. borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. en eenvoudige buisleuning. Op tweede verdieping centrale, kleine trapezoïdale erkerRechthoekig of veelhoekig uitbouwsel, als het ware op de gevel geplakt en daardoor deel uitmakend van de achterliggende ruimte; vaak over één of meer verdiepingen gestapeld.. Verschillende gevelopeningen werden voorzien van glas-in-loodramen uitgevoerd door het atelier F. Crickx: op de eerste verdieping religieuze taferelen en op de tweede verdieping geometrische art-nouveaumotieven.

Het interieur dient op de benedenverdieping als uitbreiding van het atelier en omvat een ruime garage en een bureau in het bijgebouw. De verdiepingen worden gebruikt als woning van de glaskunstenaar Frans Crickx en typeren zich als een klassieke Brusselse burgerwoning met een aaneeschakeling van ruimtes. Inkomhal, met sierlijk glas-in-loodraam in art-decostijl met voorstelling van vogels en bloemguirlandes, uitgevend op imposante traphal met bordestrap en zenitale verlichting. Livingroom met oorspronkelijke en op maat gemaakte art-décocommode in marmer waarin houten kastjes en centraal een haard en spiegel1. Dunne (houten) plaat, gevat in een omlijsting van stijlen en regels van deuren, lambriseringen en plafonds; - 2. Gevelversiering in de vorm van een in- (spiegel) of uitspringende (paneel) rechthoekige omlijsting.. Keuken nog grotendeels van zijn oorspronkelijke bouwperiode (vierkante tegels, modulaire kasten en gootsteen). Op de tweede verdieping bevonden zich oorspronkelijk twee slaapkamers en één badkamer.

Aan de achterzijde van de grote koer (thans een tuin), atelier op onregelmatig plattegrond, bestaande uit één bouwlaag onder plat dak. BepleisterdeMuur of plafond bedekt met een laag mortel op basis van een mengsel van kalk, gips of cement en zand, met of zonder andere fijne toeslagmaterialen. gevel van vier traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) met grote glaspartijen. De derde traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) is hoger en voorzien van een daklicht. Twee ingangsdeuren. Dito hoger volume met daklicht uitgevend op de kleine koer in de hoek achteraan het perceel.

Het interieur bestaat volgens de oorspronkelijke bouwplannen uit één grote werkruimte met aan de linkerzijde een bureau afgesloten door een glas-in-loodraam. In 1967 werd het atelier in gebruik genomen als metaaldepot en in 2005 werd het omgevormd tot woning.

De woning is beschermd als monument volgens ministerieel besluit van 08.06.23.