Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Typologie(ën)
burgerwoning
Ontwerper(s)
Joe RAMAEKERS – architect – 1937
Juridisch statuut
Ingeschreven in de wettelijke inventaris op 19 augustus 2024
Stijlen
Art deco
Pakketbootstijl
Dit (deze) goed(eren) bezit(ten) de volgende waarde(n)
- Artistiek Het ontwerp van een onroerend goed (gebouw) door een gerenommeerde kunstenaar (architect) kan maar zeer zelden als criterium worden beschouwd. Om het belang van de selectie van dit onroerend goed te beoordelen, en de plaats dat het inneemt in het oeuvre van een kunstenaar (architect), is dit een criterium dat moet worden afgewogen met de architectonische kwaliteit (compositie en interne structuur), de uitvoering (materialen, technische beheersing), de plaats in de architectuurgeschiedenis dewelke een getuigenis zijn van een fase of aspect van landschapsarchitectuur of de bouwkunst in het verleden. Zodoende gelden koppelingen naar volgende criteria: zeldzaamheid (typologie, stijl, materiaalgebruik, bronnen), representativiteit (idem), authenticiteit (idem + de kwaliteit van de uitvoering) en integriteit (bewaringstoestand, oorspronkelijke elementen)). Een goed bevat ook artistieke waarde als het kunstwerken omvat (beeldhouwwerken, reliëfs ontworpen voor het goed, enz.) of decoratieve elementen uit de oorspronkelijke bouwperiode of met bijzondere kwaliteit (gesigneerd glasramen, sgraffito, lichtbeuk, enz.).
- Esthetisch Historisch gezien werd die waarde aangewend om waardevolle groene ruimten en natuurlijke of halfnatuurlijke gebieden aan te duiden. De waarde kan ook gelden voor grote gehelen van gebouwen in een stedelijk gebied, met of zonder natuurlijke elementen, of monumenten die het stadslandschap markeren. Een afweging met andere waarden dringt zich tevens op: de artistieke, de landschappelijke (integratie van het werk in het stedelijk landschap, oriëntatiepunten in de stad) en de stedenbouwkundige waarde (spontane of rationele stedelijke gehelen). De volgende selectiecriteria worden er eveneens aan gekoppeld: de ensemblewaarde en de contextuele waarde.
- Historisch Het onroerend goed heeft een historische waarde : - als het getuigt van een bijzondere periode in de geschiedenis van de streek of de gemeente; - of als getuigenis van een periode en/of een zeldzame ontwikkeling van een periode (bv. tuinstad die representatief is voor een bouwwijze die werd toegepast in het kader van de grote bouwcampagnes na de Tweede Wereldoorlog; dorpskernen die de eerste gegroepeerde bouwwerken van de gemeenten van de tweede ring illustreren; de Hallepoort als overblijfsel van de tweede omwalling; - of als getuigenis van een bepaalde stedelijke (en/of landschappelijke) ontwikkeling van de stad (bv. gebouwen aan de centrale lanen of in de Leopoldswijk); - of wanneer het een band vertoont met een belangrijke historische figuur – met inbegrip van persoonlijke huizen van architecten en kunstenaarsateliers (bv. het geboortehuis van Constantin Meunier, het huis van Magritte); - of in verband kan worden gebracht met een belangrijke historische gebeurtenis (bv. huizen van de wederopbouw na het bombardement van 1695, de Congreskolom); - of een typologische representativiteit vertoont die kenmerkend is voor een commerciële of culturele beroepsactiviteit (bv. kerken, bioscopen, industriële architectuur, apotheken); - of als het representatief is van het oeuvre van een belangrijke architect in de architectuurgeschiedenis op internationaal, nationaal, regionaal of lokaal niveau (dit betreft zowel befaamde architecten als V. Horta, V. Bourgeois, M. Polak als secundaire architecten, die lokaal verbonden worden aan een gemeente zoals Fernand Lefever in Koekelberg of Emile Hoebeke in Sint-Agatha-Berchem).
- Stedenbouwkundig Sommige bouwkundige goederen of landschappen hebben in het verleden een prominente rol gespeeld in de planmatige inrichting van de bebouwde ruimte en de stedelijke ruimte. Meestal bepalen zij andere stedenbouwkundige (plan)vormen zodat er zich een wisselwerking voortdoet tussen bebouwde en niet-bebouwde (of open) ruimte. Die inrichting omvat ook de samenhang tussen verschillende schaalniveaus. Een onroerend goed heeft stedenbouwkundige waarde wanneer het daarin een rol speelt, bijvoorbeeld : - hoekgebouwen; - coherente pleinen of homogene huizenrijen (gevels die een ensemble vormen van dezelfde stijl, periode en volume); - tuinwijken, - deskundig ingeplante torens (hoogbouw) en hun relatie tot hun onmiddellijke kwaliteitsvolle omgeving die coherent kan zijn, maar ook contrastrijk, - relicten van stedenbouwkundige concepten en hoe die architecturaal (en typologisch) zijn of werden ingevuld, zoals bijvoorbeeld de nog bewaarde eclectische stadspaleizen en/of herenhuizen in de Leopoldswijk.
Onderzoek en redactie
2018
id
Urban : 38489
Beschrijving
Burgerwoning in art decostijl
met invloed van de pakketbootstijl1930 – 1940.
De pakketbootstijl ontwikkelt zich op het einde van het interbellum als een
laatmodernistische architectuurstroming die voortbouwt op de art deco en
geleidelijk evolueert naar een meer functionele, gestroomlijnde vormentaal. De
stijl ontleent haar naam en vormentaal aan de trans-Atlantische oceaanliners,
die in dezelfde periode hun technologische en economische hoogtepunt bereiken.
Iconische rederijen zoals de Red Star Line in Antwerpen en prestigieuze
pakketboten als de Île-de-France en de Normandie belichamen deze moderniteit en
vooruitgangsgedachte.
De pakketbootstijl wordt gekenmerkt door een uitgesproken nadruk op
horizontaliteit en afgeronde volumes. Hoekpartijen worden vaak afgewerkt met
gebogen erkers of afgeronde balkons, wat de indruk van aerodynamiek en beweging
versterkt. De gevels zijn doorgaans uitgevoerd in baksteen met schaduwvoegen,
vaak gecombineerd met bepleisterde gevelvlakken om het lineaire karakter te
benadrukken. Typische elementen zijn: brede, doorlopende vensterregisters of
bandramen, patrijspoortvensters, sterk overkragende betonbanden en daklijsten, platte
daken, soms met dakterras, vlaggenmasten en metalen buisleuningen en afgeronde
hoekramen of -balkons.
Naast de formele gelijkenissen speelt ook het idee van modern comfort een rol:
centrale verwarming, liften, ingebouwde garages en functioneel ingerichte
plattegronden maken deel uit van het vooruitstrevende woonideaal dat de stijl
uitdraagt.
In Brussel vindt de pakketbootstijl vooral ingang in de eerste en tweede kroon,
waar tijdens het interbellum intensieve stadsuitbreiding plaatsvindt. De stijl
is bijzonder populair in de residentiële architectuur, zowel bij
eengezinswoningen als bij grotere appartementsgebouwen, waar hij een modern en
kosmopolitisch imago verleent.
Ook utilitaire gebouwen worden in deze vormentaal gerealiseerd. Een bekend
voorbeeld is het voormalige Nationaal Instituut voor Radio-Omroep (NIR) aan het
Eugène Flageyplein in Elsene ontworpen door Joseph Diongre, dat met zijn
afgeronde hoeken en horizontale geleding een uitgesproken nautische uitstraling
bezit., naar ontwerp van architect Joe Ramaekers,
1937. In datzelfde jaar ontwierp deze architect ook het aanpalende huis (zie nr.16).
Opstand van drie bouwlagen onder plat dak en drie ongelijke traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...). Gevel in bruinroodgekleurde baksteen op de benedenverdieping en gezandstraaldegeelgekleurde baksteen op de verdiepingen, versierd met kunststeen. Op de tweede traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), torenvormige voorbouw van twee bouwlagen bekleed met cimornéGevelparement ontstaan door op de nog natte cementpleister verbrijzeld marbriet aan te brengen. en voorzien van vensterregistersDoorlopende horizontale aaneenschakeling van vensters. onderbroken door een moneelStenen vensterstijl. die in de eerste bouwlaag een bakstenen pilasterPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. vormt. Op deze voorbouw rust een terras met opengewerkteOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. bakstenen borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. die een bloembak vormt, voor een rondboogvormigeBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft. glasdeurDeur waarvan het grootste deel uit glas bestaat. in een nisUitsparing in de dikte van een muur, kan rechthoekig zijn of onder een boog, achtervlak kan vlak, segmentvormig, halfrond of gebogen zijn; diepe nis voor standbeeld.. Op de bredere linkertravee, garagepoort in de onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen., geflankeerd door een pijler1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…) met bloembak; in de eerste twee bouwlagen, tegen het torentje aanleunende erker die rust op een kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). vormend platform op kraagstenen dat als bloembak dienstdoet; vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. van de erkerRechthoekig of veelhoekig uitbouwsel, als het ware op de gevel geplakt en daardoor deel uitmakend van de achterliggende ruimte; vaak over één of meer verdiepingen gestapeld. met afgeschuindeSchuine vlakke kant aan een houten of stenen bouwonderdeel. hoek en bekroond door een terras met een borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. die analoog is aan die op de tweede verdieping. Rechts, smalle toegangstraveeTravee waarin de toegang is ondergebracht. met terugwijkende portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert. achter een trap (thans met keramiek bekleed) en oculiKlein rond, ovaal of polygonaal venster. met spuwerUitmonding van een goot of waterbekken waarlangs overtollig water wordt afgevoerd.; omlijsting in cimornéGevelparement ontstaan door op de nog natte cementpleister verbrijzeld marbriet aan te brengen. en met horizontaal metalen traliewerk. Deze traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) wordt bekroond door een pijler1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…) die de kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). doorbreekt, met oorspronkelijke beugelsEen metalen structuur, opgehangen aan de tractiekabels die de liftkooi of het tegengewicht dragen. bestemd voor een vlaggenstok. Gekoofde betonnen kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement).. Schrijnwerk vervangen, behalve het raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. van de oculiKlein rond, ovaal of polygonaal venster., met glas-in-loodraam, en de garagepoort.
Tuinmuurtje gedeeltelijk geëffend, poortjes verdwenen.
Binnen, oorspronkelijk, bouwlagen met verkleinende diepte. Op de benedenverdieping, “living-room” vooraan, ontbijtkamer achteraan, geflankeerd door een halfronde traphal gevolgd door de keuken. Op de eerste verdieping, twee kamers vooraan, badkamer langs het trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht.. Twee mansardes aan de straatkant op de tweede verdieping.
Opstand van drie bouwlagen onder plat dak en drie ongelijke traveeënVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...). Gevel in bruinroodgekleurde baksteen op de benedenverdieping en gezandstraaldegeelgekleurde baksteen op de verdiepingen, versierd met kunststeen. Op de tweede traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...), torenvormige voorbouw van twee bouwlagen bekleed met cimornéGevelparement ontstaan door op de nog natte cementpleister verbrijzeld marbriet aan te brengen. en voorzien van vensterregistersDoorlopende horizontale aaneenschakeling van vensters. onderbroken door een moneelStenen vensterstijl. die in de eerste bouwlaag een bakstenen pilasterPlatte, weinig uitspringende muurpijler, vaak met basis en kapiteel. vormt. Op deze voorbouw rust een terras met opengewerkteOpengewerkt, voorzien van een stelsel van kleine, decoratieve openingen. bakstenen borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. die een bloembak vormt, voor een rondboogvormigeBoog waarvan de kromming een halve cirkel beschrijft. glasdeurDeur waarvan het grootste deel uit glas bestaat. in een nisUitsparing in de dikte van een muur, kan rechthoekig zijn of onder een boog, achtervlak kan vlak, segmentvormig, halfrond of gebogen zijn; diepe nis voor standbeeld.. Op de bredere linkertravee, garagepoort in de onderbouwHoge sokkel, reikend tot ongeveer het midden van de toegang; meestal in hardsteen., geflankeerd door een pijler1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…) met bloembak; in de eerste twee bouwlagen, tegen het torentje aanleunende erker die rust op een kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). vormend platform op kraagstenen dat als bloembak dienstdoet; vensterLicht- en/of luchtopening in een muur. van de erkerRechthoekig of veelhoekig uitbouwsel, als het ware op de gevel geplakt en daardoor deel uitmakend van de achterliggende ruimte; vaak over één of meer verdiepingen gestapeld. met afgeschuindeSchuine vlakke kant aan een houten of stenen bouwonderdeel. hoek en bekroond door een terras met een borstwering1. Verhoogd gedeelte van een vestingsmuur waarachter men veilig kan lopen; - 2. Muurtje of hekwerk (balkon, terras); - 3. Deel van een muur tussen vloer en onderzijde van een venster; - 4. Verhoging van de buitenmuren van een huis boven de zolderbalken waarop een muurplaat rust. die analoog is aan die op de tweede verdieping. Rechts, smalle toegangstraveeTravee waarin de toegang is ondergebracht. met terugwijkende portiek1. Open galerij of zuilengang waarvan het dak op zuilen of arcades rust; - 2. Classicistische ruimte vóór een toegangsdeur die terugspringt of niet gelijk is met de voorgevel; - 3. Samenstel van twee zuilen onder architraaf die overgang tussen twee ruimtes accentueert. achter een trap (thans met keramiek bekleed) en oculiKlein rond, ovaal of polygonaal venster. met spuwerUitmonding van een goot of waterbekken waarlangs overtollig water wordt afgevoerd.; omlijsting in cimornéGevelparement ontstaan door op de nog natte cementpleister verbrijzeld marbriet aan te brengen. en met horizontaal metalen traliewerk. Deze traveeVerticale geleding van een gevel, bepaald door afstand tussen twee opeenvolgende steunpunten (vb. muurdammen, zuilen, ...) wordt bekroond door een pijler1. Muurstut zonder entasis (kromming), mogelijk met basis en kapiteel; - 2. Massief gemetseld of betonnen steunelement met gewoonlijk rechthoekige doorsnede (vb. bruggepijler,…) die de kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement). doorbreekt, met oorspronkelijke beugelsEen metalen structuur, opgehangen aan de tractiekabels die de liftkooi of het tegengewicht dragen. bestemd voor een vlaggenstok. Gekoofde betonnen kroonlijstStelselmatig uitkragende geprofileerde lijst boven een muur of een ander belangrijk bouwdeel (entablement).. Schrijnwerk vervangen, behalve het raamwerkVast of bewegend houten of metalen omlijsting van een ruit binnen een kozijn. van de oculiKlein rond, ovaal of polygonaal venster., met glas-in-loodraam, en de garagepoort.
Tuinmuurtje gedeeltelijk geëffend, poortjes verdwenen.
Binnen, oorspronkelijk, bouwlagen met verkleinende diepte. Op de benedenverdieping, “living-room” vooraan, ontbijtkamer achteraan, geflankeerd door een halfronde traphal gevolgd door de keuken. Op de eerste verdieping, twee kamers vooraan, badkamer langs het trappenhuisGedeelte van een gebouw waarin de trappen zijn ondergebracht.. Twee mansardes aan de straatkant op de tweede verdieping.
Bronnen
Archieven
SAB/OW 51342 (1937).
Opmerkelijke bomen in de nabijheid
